Gõ "bài tập tư duy cho trẻ 5 tuổi", phụ huynh thường gặp những tập phiếu in sẵn: nối hình, tô màu theo số, tìm điểm khác nhau. Phiếu có chỗ dùng, nhưng ở tuổi này con thường học được nhiều hơn khi tay được cầm, xếp, đi lại, và có người lớn chơi cùng.
Bài này đi theo từng kỹ năng tư duy hay gặp ở trẻ khoảng 5 tuổi. Mỗi kỹ năng có một trò chừng 10 phút, làm bằng đồ sẵn trong nhà.
Trẻ 5 tuổi thường làm được gì
Bảng dưới là những điều nhiều trẻ khoảng 5 tuổi làm được. Đây chỉ là mốc ước chừng: mỗi trẻ một nhịp, có kỹ năng con đi trước, có kỹ năng con cần thêm thời gian.
| Kỹ năng | Ở khoảng 5 tuổi, nhiều trẻ có thể | Trò gợi ý |
|---|---|---|
| Quy luật | Tiếp một dãy lặp kiểu ABB hay ABC | Dãy nắp chai |
| Trí nhớ | Nhớ bốn món đồ vừa nhìn qua | Khay bốn món |
| Không gian | Đi hết một mê cung ngắn, ghép hình có viền sẵn | Mê cung băng dính, ghép hình bảy mảnh |
| Lắng nghe | Làm theo lời dặn có hai bước | Lời dặn hai bước |
| Số | So sánh nhiều hơn, ít hơn trong phạm vi 10 | Hai đống hạt đậu |
Nếu con chưa làm được trò nào, đó không phải là điều đáng lo. Chỉ cần chơi bậc dễ hơn một thời gian.
Quy luật và trí nhớ: dãy nắp chai, khay bốn món
Dãy nắp chai. Gom nắp chai hai, ba màu. Bố mẹ xếp một dãy: xanh, xanh, đỏ, xanh, xanh, đỏ, rồi hỏi "tiếp theo là nắp màu gì?". Khi con quen kiểu ABB, đổi sang ABC (xanh, đỏ, vàng) hoặc AABB.
Ba cách làm trò này mới hơn:
- Tìm chỗ sai. Bố mẹ cố tình đặt sai một nắp. Con tìm và sửa lại.
- Con ra đề. Con tự xếp một dãy, bố mẹ đoán tiếp. Muốn ra đề, con phải hiểu luật.
- Đổi đồ, giữ luật. Cùng luật ABB nhưng xếp bằng thìa, dĩa: thìa, thìa, dĩa. Con thấy quy luật không gắn với màu.
Khay bốn món. Đặt bốn món nhỏ lên khay: một hạt tròn, một chiếc thìa, một ngôi sao, một viên sỏi. Cho con nhìn chừng mười giây, rồi phủ khăn lên. Bố mẹ lén cất bớt một món, mở khăn ra, hỏi: "Món nào biến mất?"
Khi con đoán đúng dễ dàng, thêm món thứ năm, hoặc không cất món nào mà đổi chỗ hai món. Đổi vai cho con giấu, bố mẹ đoán: con sẽ rất thích được làm người ra đề.
Không gian: mê cung băng dính và ghép hình bảy mảnh
Mê cung băng dính trên sàn. Dùng băng dính giấy dán một đường đi trên sàn nhà, có hai ba chỗ rẽ và một ngõ cụt. Con đi theo đường từ cửa vào tới cửa ra. Sau đó đổi cách chơi:
- Đẩy một chiếc xe đồ chơi đi trong mê cung, không cho bánh xe chạm băng dính.
- Con đứng ngoài, chỉ đường cho bố mẹ bằng lời: "đi thẳng, rẽ bên này". Con tập nói hướng.
- Cùng vẽ lại mê cung đó lên giấy. Từ đường đi thật sang hình vẽ là một bước nhảy về hình dung không gian.
Ghép hình bảy mảnh. Bộ ghép hình gồm hình vuông, hình bình hành và các tam giác cắt từ một hình vuông lớn. Với trẻ 5 tuổi, bắt đầu bằng tranh mẫu có vẽ sẵn đường viền từng mảnh, để con đặt mảnh lên đúng chỗ. Khi con quen, dùng tranh chỉ có viền ngoài. Có thể tự cắt bộ bảy mảnh từ bìa cứng.
Lắng nghe và so sánh số
Lời dặn hai bước. Nói một câu có hai việc: "Lấy chiếc cốc rồi đặt lên ghế." Con làm xong mới nói câu tiếp. Tăng dần độ khó:
- Hai việc cùng một chỗ: "Vỗ tay rồi ngồi xuống."
- Hai việc ở hai chỗ: "Lấy quả bóng ở phòng khách rồi bỏ vào giỏ."
- Thêm một điều kiện nhỏ: "Lấy chiếc thìa màu xanh, không lấy thìa màu đỏ."
Biến thành trò "người máy nghe lệnh": con là người máy, chỉ làm đúng những gì được dặn. Đổi vai để con dặn bố mẹ, và thỉnh thoảng bố mẹ làm sai cho con bắt lỗi.
Hai đống hạt đậu. Bày hai đống hạt đậu, mỗi đống không quá 10 hạt. Hỏi con đống nào nhiều hơn. Con đoán trước bằng mắt, rồi xếp hạt hai đống thành hai hàng, từng hạt đối diện nhau, để kiểm tra. Hàng nào còn thừa hạt thì nhiều hơn. Khi con đếm chắc, chơi với hai viên xúc xắc: ai lăn được nhiều chấm hơn thì lấy một hạt.
Cách chơi để con thích quay lại
- Mỗi lần một trò, chừng 10 phút. Dừng khi con vẫn còn muốn chơi, hôm sau con sẽ đòi tiếp.
- Chơi, không kiểm tra. Không chấm điểm, không so với bạn. Khi con sai, hỏi "mình thử lại xem nào?" thay cho "sai rồi".
- Nói thành lời. Hỏi con "sao con biết?". Con giải thích được cách nghĩ của mình là con đang tư duy thật sự.
- Để con ra đề. Gần như trò nào cũng có thể đổi vai. Ra đề cho người khác giúp con hiểu luật chơi sâu hơn.
- Lùi một bậc khi cần. Nếu con chật vật, quay về dãy ngắn hơn, khay ít món hơn, mê cung ít chỗ rẽ hơn.
Nếu con thích những trò này, chủ đề Quy luật, Trí nhớ và Không gian của Dologi có các câu đố cùng loại, bắt đầu từ mức dễ rồi khó dần. Vài phút chơi trên máy mỗi ngày là thêm một cách luyện, không thay cho trò chơi với đồ thật.
Tóm lại
- Ở khoảng 5 tuổi, trò chơi với đồ thật thường giúp con tư duy nhiều hơn phiếu bài tập.
- Mỗi kỹ năng một trò: dãy nắp chai cho quy luật, khay bốn món cho trí nhớ, mê cung băng dính cho không gian, lời dặn hai bước cho lắng nghe.
- Chơi ngắn, đổi vai để con ra đề, và hỏi "sao con biết?".
- Mốc tuổi chỉ là ước chừng; con chưa làm được thì lùi một bậc.
Đọc thêm: Trẻ mấy tuổi làm được gì? Các mốc tư duy từ 4 đến 10 tuổi