Câu đố hình thay số trông như một phép tính, chỉ khác là chỗ con số được thay bằng hình quả táo, quả chuối hay chùm nho. Nhiều trẻ nhìn vào thấy rối vì có tới ba bốn hình chưa biết cùng lúc, rồi đoán bừa một số.
Thật ra dạng đố này có một lối giải rất gọn: tìm hàng dễ nhất, thay số vừa tìm được vào hàng sau, rồi kiểm lại. Bài này hướng dẫn từng bước, kèm năm câu đố tự soạn từ dễ đến khó, có gợi ý và đáp án, và cách bố mẹ ra đề bằng quả thật ngay trên bàn ăn.
Luật chơi trong ba câu
Trước khi giải, hãy cùng con nói lại luật cho rõ:
- Mỗi loại quả là một số. Táo ở hàng nào cũng là cùng một số.
- Mỗi hàng là một phép tính. Số ở cuối hàng là kết quả.
- Cần tìm số của từng quả, rồi tính hàng có dấu hỏi.
Với trẻ khoảng 7 tuổi, nên bắt đầu bằng đề chỉ có phép cộng và số nhỏ hơn 20. Trẻ lớn hơn có thể làm thêm phép trừ và hàng có ba quả. Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Giải từng bước: tìm, thay, kiểm
Lấy đề này làm ví dụ:
| Hàng | Phép tính |
|---|---|
| 1 | táo + táo = 10 |
| 2 | táo + chuối = 9 |
| 3 | chuối + cam = 7 |
| ? | táo + chuối + cam = ? |
Bước 1: tìm hàng chỉ có một loại quả. Hàng 1 chỉ có táo. Hai quả táo giống nhau cộng lại bằng 10, nên mỗi quả táo là 5. Nếu con chưa nghĩ ra, cứ để con thử: "Thử táo là 4 xem, 4 cộng 4 bằng mấy?"
Bước 2: thay số vừa tìm vào hàng sau. Hàng 2 có táo, mà táo là 5. Hàng đó thành 5 + chuối = 9, nên chuối là 4. Hàng 3 thành 4 + cam = 7, nên cam là 3. Mỗi lần biết thêm một quả, cho con viết số nhỏ ngay dưới hình để khỏi quên.
Bước 3: kiểm lại mọi hàng. Thay cả ba số vào đề: 5 + 5 = 10, 5 + 4 = 9, 4 + 3 = 7. Hàng nào cũng đúng thì mới tính hàng dấu hỏi: 5 + 4 + 3 = 12.
Bước kiểm là bước trẻ hay bỏ qua nhất, nhưng cũng là bước đáng tập nhất. Một số tìm sai ở bước 1 sẽ kéo sai cả các hàng sau, và chỉ khi thay ngược vào đề con mới thấy.
Khi con bị kẹt, gợi ý từng nấc nhỏ, đừng nói đáp án ngay:
- "Hàng nào chỉ có một loại quả?"
- "Hai quả giống nhau cộng lại bằng 10, vậy mỗi quả bằng mấy?"
- "Táo là 5 rồi. 5 cộng mấy thì bằng 9?"
Năm câu đố từ dễ đến khó
Các câu đố dưới đây do chúng tôi tự soạn, xếp từ dễ đến khó. Bố mẹ có thể vẽ quả lên giấy hoặc đọc to cho con.
| Câu | Đề | Gợi ý |
|---|---|---|
| 1 | táo + táo = 8; táo + chuối = 7; chuối = ? | Hai quả táo bằng 8 |
| 2 | cam + cam + cam = 9; cam + lê = 5; lê + lê = ? | Ba quả cam giống nhau |
| 3 | chuối + chuối = 12; chuối + táo = 10; táo + nho = 7; nho = ? | Giải lần lượt từ trên xuống |
| 4 | dâu + dâu = 10; dâu − táo = 2; táo + táo + dâu = ? | Hàng 2 là phép trừ |
| 5 | táo + chuối = 9; táo + táo + chuối = 14; chuối + chuối = ? | Không có hàng một loại: so hai hàng xem hơn nhau cái gì |
Câu 5 khó hơn hẳn vì không có hàng nào chỉ có một loại quả. Cách giải là đặt hai hàng cạnh nhau: hàng sau giống hệt hàng trước, chỉ thêm một quả táo. Vậy phần lớn hơn chính là số của quả táo.
Đáp án và lời giải
- Câu 1: táo + táo = 8 nên táo là 4. 4 + chuối = 7 nên chuối là 3.
- Câu 2: ba quả cam bằng 9 nên cam là 3. 3 + lê = 5 nên lê là 2. lê + lê = 4.
- Câu 3: chuối là 6. 6 + táo = 10 nên táo là 4. 4 + nho = 7 nên nho là 3.
- Câu 4: dâu là 5. 5 − táo = 2 nên táo là 3. 3 + 3 + 5 = 11.
- Câu 5: hàng 2 hơn hàng 1 đúng một quả táo, và hơn 14 − 9 = 5, nên táo là 5. 5 + chuối = 9 nên chuối là 4. chuối + chuối = 8.
Sau mỗi câu, nhắc con thay số vào mọi hàng một lần nữa trước khi chốt.
Tự ra đề bằng quả thật trên bàn
Trẻ nhỏ hiểu luật nhanh hơn khi quả nằm ngay trước mặt. Bố mẹ có thể làm thế này:
- Bày hai ba hàng quả thật lên bàn, ví dụ hai quả táo một hàng, một táo một chuối hàng dưới.
- Viết kết quả của mỗi hàng lên mẩu giấy, đặt ở cuối hàng.
- Giấu dưới mỗi loại quả một mẩu giấy ghi số của nó. Con giải xong thì lật lên kiểm tra.
Khi con đã quen, đổi vai: con ra đề cho bố mẹ giải. Việc này khó hơn giải, vì con phải chọn số trước rồi mới tính kết quả từng hàng. Cùng con kiểm xem đề có giải được không: phải có ít nhất một hàng giúp tìm ra quả đầu tiên, và mỗi quả chỉ ra đúng một số.
Trong Dologi, chủ đề Toán học có dạng câu đố "Quả bằng số mấy?": mỗi hàng là vài quả và kết quả ở cuối, con tìm số của dấu hỏi. Gợi ý đầu tiên cũng là bắt đầu từ hàng có các quả giống nhau, đúng như bước 1 ở trên.
Tóm lại
- Mỗi loại quả là một số, mỗi hàng là một phép tính.
- Giải theo ba bước: tìm hàng chỉ có một loại quả, thay số vào hàng sau, kiểm lại mọi hàng.
- Khi không có hàng một loại, đặt hai hàng cạnh nhau và xem chúng hơn nhau cái gì.
- Bày quả thật trên bàn để con tập, rồi để con tự ra đề đố bố mẹ.