Câu đố que gần như không cần gì: một nắm que dài bằng nhau và một mặt bàn. Bố mẹ xếp một hình rồi đặt câu hỏi: thêm ba que để thành ba hình vuông được không? Bỏ hai que nào? Con phải tưởng tượng hình sẽ trông ra sao trước khi chạm vào, rồi dùng tay kiểm tra lại. Bài này gợi ý các câu đố que xếp được ở nhà, từ rất dễ đến khó, kèm đáp án và cách gợi ý.
Cần gì và giữ an toàn
- Que dài bằng nhau. Que kem bằng gỗ là tốt nhất: to, dẹt, dễ cầm. Tăm bông hoặc tăm đã bẻ đầu nhọn cũng dùng được.
- Không bao giờ dùng que diêm. Chỉ dùng loại que không bắt lửa.
- Có người lớn bên cạnh. Trẻ nhỏ có thể chọc vào nhau hoặc cho que vào miệng. Đếm que lúc lấy ra và lúc cất vào.
- Mặt phẳng. Bàn hoặc khay giúp que không lăn đi.
Xếp hình trước (khoảng 4–5 tuổi)
Trước khi di chuyển que, con cần biết que xếp được những hình gì.
- Cần mấy que? Hình tam giác cần mấy que? Hình vuông thì sao? (3 và 4.)
- Xếp ngôi nhà. Xếp một hình vuông rồi thêm mái. Tất cả mấy que? (6: mái nhà dùng cạnh trên của hình vuông làm đáy.)
- Xếp giống bố mẹ. Bố mẹ xếp một hình đơn giản như con thuyền, lá cờ hay một chữ cái, rồi nhờ con xếp giống hệt bên cạnh.
- Hình vuông to hơn. Xếp một hình vuông bằng 4 que. Giờ xếp hình vuông rộng gấp đôi. Cần mấy que? (8: mỗi cạnh hai que.)
Thêm que hoặc bớt que (khoảng 5–7 tuổi)
Câu 1. Xếp hai hình vuông cạnh nhau, chung que ở giữa (7 que). Thêm 3 que để có ba hình vuông. Đáp án: thêm hình vuông thứ ba ở cuối hàng, hoặc đặt lên trên một hình vuông. Cách nào cũng cần đúng 3 que.
Câu 2. Xếp ba hình vuông thành một hàng (10 que). Bỏ 2 que để còn hai hình vuông, không còn que thừa. Đáp án: bỏ que trên và que dưới của hình vuông ở giữa. Hai hình vuông ở hai đầu vẫn còn.
Câu 3. Xếp lại ngôi nhà ở trên (hình vuông có mái, 6 que). Di chuyển 2 que để thành hai hình tam giác. Đáp án: lấy hai que làm tường, dựng chụm lại bên dưới que sàn, tạo thành một tam giác chúc xuống. Mái nhà là tam giác còn lại.
"Không còn que thừa" là một luật hay: que nào cũng phải thuộc về một hình. Cùng hỏi nhau "Như vậy có đúng luật không?" và kiểm tra lại cũng là một phần của trò chơi.
Câu đố khó hơn (khoảng 7–10 tuổi)
Câu 4. Xếp một hình vuông lớn chia thành bốn ô vuông nhỏ (12 que, giống ô cửa sổ bốn ô kính). Con thấy có bao nhiêu hình vuông? Đáp án: 5. Bốn hình vuông nhỏ và một hình vuông lớn bao quanh.
Câu 5. Vẫn với ô cửa sổ đó, bỏ 2 que để còn đúng 3 hình vuông, không còn que thừa. Đáp án: bỏ hai que bên ngoài ở một góc. Một ô vuông nhỏ mất đi, hình vuông lớn cũng mất.
Câu 6. Xếp lại cả ô cửa sổ. Bỏ 2 que để còn đúng 2 hình vuông, không còn que thừa. Đáp án: bỏ hai que ở giữa gặp nhau tại tâm, tạo thành hình chữ L. Còn lại một ô vuông nhỏ và hình vuông lớn bao quanh.
Câu 7: số bằng que. Xếp chữ số như trên đồng hồ điện tử, mỗi chữ số dùng tối đa bảy que. Xếp phép tính 9 + 2 = 8. Di chuyển một que để phép tính đúng. Đáp án: ở số 9, chuyển que bên phải phía trên xuống bên trái phía dưới. Số 9 thành số 6, và 6 + 2 = 8.
Câu 8. Xếp 3 + 3 = 8. Bỏ một que để phép tính đúng. Đáp án: bỏ que bên phải phía trên của số 8. Số 8 thành số 6: 3 + 3 = 6.
Cách gợi ý
- Để đôi tay cùng suy nghĩ. Trẻ thường tìm ra đáp án nhờ thử. Thử sai thì đặt que về chỗ cũ là xong.
- Thu hẹp chỗ cần tìm. "Que cần di chuyển nằm ở giữa." "Con nhìn vào góc kia xem."
- Hỏi về mục tiêu. "Bây giờ mình có mấy hình vuông? Mình muốn có mấy hình?"
- Đếm lại sau mỗi lần di chuyển. Đếm lại số hình là cách kiểm tra tốt nhất.
- Chấp nhận đáp án khác. Con tìm ra cách khác mà vẫn đúng luật thì đó là đáp án thật. Có câu đố có nhiều cách giải.
Khi con đã biết vài câu, hãy đổi vai: để con ra đề cho bố mẹ. Nghĩ ra một câu đố giải được còn khó hơn giải một câu đố.
Trong Dologi, câu đố "Đếm hình trong hình ghép" của chủ đề Không gian nhờ con đếm các hình vuông hay hình tam giác ẩn trong một hình vẽ bằng nét, rất giống ô cửa sổ ở câu 4.
Tóm lại
- Câu đố que giúp con tập tưởng tượng hình trước khi thay đổi, rồi dùng tay kiểm tra.
- Dùng que kem hoặc que đầu tù, không dùng que diêm, có người lớn bên cạnh.
- Bắt đầu từ xếp hình, rồi thêm bớt que, rồi những lần di chuyển khó hơn và số bằng que.
- Gợi ý từng chút, đếm lại sau mỗi lần di chuyển, và đón nhận những đáp án đúng khác.
Đọc thêm: Tư duy không gian là gì? Xếp hình, mê cung và gấp giấy cho trẻ