Nhiều trẻ mê mọi thứ có bánh xe: đếm từng toa tàu chạy qua, gọi tên từng chiếc xe ngoài đường. Bố mẹ có thể biến niềm thích ấy thành câu đố. Con vẫn được chơi với thứ mình thích, nhưng giờ phải đếm, lần theo đường đi và đối chiếu manh mối để tìm ra đáp án.
Bài này có bốn nhóm câu đố tự soạn, từ dễ đến khó, mỗi câu có tuổi gợi ý, hai nấc gợi ý và đáp án. Chỉ cần giấy, bút chì, ít nắp chai và vài chiếc xe đồ chơi nếu nhà có sẵn.
Chuẩn bị
- Chọn câu hợp với con. Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
- Bày ra bằng đồ thật. Nắp chai thay bánh xe, sợi len làm đường ray, xe đồ chơi đỗ vào ô kẻ trên giấy.
- Gợi ý theo nấc. Nấc 1 chỉ chỗ cần nhìn, nấc 2 tiến gần lời giải hơn. Để con tự thử một lúc trước đã.
- Hỏi "sao con biết?" cả khi con trả lời đúng.
Đếm bánh xe
Khởi động (khoảng 4–5 tuổi). Trong bãi có 2 chiếc xe đạp, 1 chiếc xe ba bánh và 1 chiếc ô tô. Tất cả có bao nhiêu bánh xe?
- Gợi ý nấc 1: đặt cạnh mỗi chiếc xe một nắp chai cho mỗi bánh.
- Gợi ý nấc 2: đếm tiếp chứ đừng đếm lại từ đầu: hai xe đạp là 4, thêm xe ba bánh, rồi thêm ô tô.
Đáp án: 11 bánh: 4 + 3 + 4 = 11.
Câu khó (khoảng 7–8 tuổi). Bãi chỉ có xe đạp và ô tô, tất cả 5 chiếc. Đếm được 14 bánh. Mỗi loại mấy chiếc?
- Gợi ý nấc 1: thử coi cả 5 chiếc đều là xe đạp. Khi đó có bao nhiêu bánh?
- Gợi ý nấc 2: đổi một xe đạp thành ô tô thì thêm mấy bánh?
Đáp án: 3 xe đạp và 2 ô tô. Năm xe đạp có 10 bánh, còn thiếu 4. Mỗi lần đổi thêm 2 bánh, nên phải đổi 2 chiếc. Kiểm tra: 3 × 2 + 2 × 4 = 14.
Tàu về ga nào?
Vẽ đường ray lên giấy hoặc trải sợi len trên sàn. Ở mỗi chỗ rẽ, đường chia làm hai nhánh. Một nhánh có thanh chắn: tàu không đi qua được thanh chắn nên vào nhánh còn lại.
Câu đầu (khoảng 5–6 tuổi). Đường ray chạy tới một chỗ rẽ. Nhánh trên dẫn tới ga đỏ có biển hình tròn, nhánh dưới dẫn tới ga xanh có biển hình tam giác. Nhánh trên có thanh chắn. Tàu về ga nào?
Đáp án: ga xanh có biển tam giác. Rồi chuyển thanh chắn sang nhánh dưới và hỏi lại: chỉ một thanh chắn đã đổi được nơi tàu đến.
Câu hai chỗ rẽ (khoảng 6–8 tuổi). Tàu tới chỗ rẽ 1 trước.
| Chỗ rẽ | Nhánh trái dẫn tới | Nhánh phải dẫn tới | Thanh chắn ở |
|---|---|---|---|
| 1 | chỗ rẽ 2 | chỗ rẽ 3 | nhánh phải |
| 2 | ga Tròn | ga Tam giác | nhánh trái |
| 3 | ga Vuông | ga Sao | nhánh phải |
Con vẽ sơ đồ theo bảng rồi lần theo đường tàu.
- Gợi ý nấc 1: bắt đầu từ chỗ rẽ 1. Tàu đi nhánh nào?
- Gợi ý nấc 2: đến chỗ rẽ tiếp theo thì hỏi lại đúng câu đó. Chỗ rẽ nào tàu không đi qua thì khỏi cần xét.
Đáp án: ga Tam giác. Ở chỗ rẽ 1, nhánh phải bị chắn nên tàu đi trái tới chỗ rẽ 2. Ở đó nhánh trái bị chắn nên tàu đi phải tới ga Tam giác. Chỗ rẽ 3 chỉ để đánh lạc hướng.
Câu ngược (khoảng 7–8 tuổi). Vẫn sơ đồ ấy. Muốn tàu về ga Sao thì phải chuyển thanh chắn sang nhánh kia ở những chỗ rẽ nào?
Đáp án: chỗ rẽ 1 và chỗ rẽ 3. Tàu phải đi phải ở cả hai chỗ, mà cả hai đang chắn nhánh phải. Chỗ rẽ 2 giữ nguyên, vì tàu không đi qua đó.
Xe nào đỗ chỗ nào?
Câu đầu (khoảng 5–6 tuổi). Ba chỗ đỗ thành một hàng: trái, giữa, phải. Ba ô tô đỏ, xanh lá và vàng, mỗi chỗ một chiếc.
- Ô tô xanh lá đỗ ở chỗ bên phải.
- Ô tô vàng đỗ ngay cạnh ô tô xanh lá.
- Gợi ý nấc 1: đặt chiếc xe mà manh mối nói rõ chỗ trước.
- Gợi ý nấc 2: chỗ nào nằm ngay cạnh chỗ bên phải?
Đáp án: đỏ ở bên trái, vàng ở giữa, xanh lá ở bên phải.
Câu khó (khoảng 7–8 tuổi). Bốn chỗ đỗ, đánh số 1 đến 4 từ trái sang phải. Bốn chiếc xe: xe đạp tím, ô tô đỏ, ô tô xanh lá và xe ba bánh vàng.
- Xe đạp tím đỗ ở một trong hai đầu.
- Ô tô đỏ đỗ ngay bên trái ô tô xanh lá.
- Xe ba bánh vàng không đỗ cạnh xe đạp tím.
- Xe ba bánh vàng đỗ ở đâu đó bên phải ô tô đỏ.
- Gợi ý nấc 1: xe đạp chỉ có hai chỗ có thể đỗ. Thử từng chỗ một.
- Gợi ý nấc 2: với mỗi cách, đặt hai ô tô liền nhau, rồi xem xe ba bánh còn chỗ nào hợp với manh mối 3 và 4.
Đáp án: chỗ 1 xe đạp tím, chỗ 2 ô tô đỏ, chỗ 3 ô tô xanh lá, chỗ 4 xe ba bánh vàng. Xe đạp ở chỗ 1 thì xe ba bánh không được ở chỗ 2, nên hai ô tô ở chỗ 2 và 3, xe ba bánh ở chỗ 4: hợp cả bốn manh mối. Xe đạp ở chỗ 4 thì xe ba bánh không được ở chỗ 3, nên hai ô tô ở chỗ 2 và 3, xe ba bánh phải về chỗ 1, nằm bên trái ô tô đỏ: sai manh mối 4.
Chiếc xe không cùng nhóm
Câu đầu (khoảng 4–5 tuổi). Xe đạp, xe máy, ô tô, thuyền. Cái nào không cùng nhóm?
Đáp án hay gặp là thuyền: thuyền không có bánh và đi dưới nước. Con chọn cái khác mà giải thích hợp lý thì cũng tính là đúng.
Câu hai đáp án (khoảng 6–8 tuổi).
| Xe | Loại | Màu | Số bánh |
|---|---|---|---|
| A | ô tô | đỏ | 4 |
| B | xe đạp | đỏ | 2 |
| C | ô tô | xanh | 4 |
| D | ô tô | đỏ | 4 |
Chiếc nào không cùng nhóm? Có hai đáp án đúng.
- Gợi ý nấc 1: xét từng đặc điểm một: loại xe, màu, số bánh.
- Gợi ý nấc 2: theo mỗi đặc điểm, có chiếc nào khác hẳn ba chiếc còn lại không?
Đáp án: B, chiếc duy nhất không phải ô tô và chỉ có 2 bánh, và C, chiếc duy nhất màu xanh. Xét đặc điểm khác nhau thì ra nhóm khác nhau, nên con luôn nói rõ mình đang xét theo đặc điểm nào.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có dạng bài "Tàu về ga nào?": con lần theo đường ray từ đoàn tàu, ở mỗi chỗ rẽ tàu đi nhánh đang mở chứ không vào nhánh có thanh chắn, rồi chọn nhà ga tàu sẽ tới.
Tóm lại
- Niềm mê xe cộ là lối vào dễ cho việc đếm, lần theo đường đi, đối chiếu manh mối và phân nhóm.
- Bày câu đố bằng đồ thật: nắp chai, sợi len, xe đồ chơi đỗ vào ô kẻ.
- Gợi ý theo nấc, và hỏi "sao con biết?" cả khi con đã đúng.
- Đổi vai: con tự đặt thanh chắn hay viết manh mối đỗ xe để đố lại bố mẹ.
Đọc thêm: Câu đố cho trẻ 4–5 tuổi có đáp án: tìm hình khác, đếm chấm, nối bóng với vật