"Con đoán trong lọ này có bao nhiêu hạt đậu?" Có trẻ trả lời "một triệu!", có trẻ nhún vai, có trẻ bắt đầu đếm từng hạt một. Ước lượng nằm giữa những phản ứng đó: đó là một lần đoán có cơ sở mà sau đó mình kiểm tra được.
Ước lượng là kỹ năng tư duy lặng lẽ mà rất hữu ích. Người lớn dùng nó suốt: đi đường mất bao lâu, mì có đủ cho cả nhà không, cái kệ có vừa chỗ không. Với trẻ, ước lượng giúp con có cảm giác về độ lớn của các con số, và dạy con rằng một lần đoán tốt là điều có thể cải thiện. Bài này giải thích ý tưởng và gợi ý những trò chơi đơn giản ở nhà.
Ước lượng là gì?
Ước lượng là tìm một con số đủ gần, thật nhanh, mà không cần đếm hay đo tất cả.
- Không phải đoán bừa. Ước lượng tốt dựa vào điều mình biết: "Mười hạt chiếm chừng này chỗ, mà cái lọ to gấp khoảng năm lần."
- Không cần đúng tuyệt đối. "Khoảng 50" là ước lượng rất tốt nếu thật ra có 46.
- Luôn kiểm tra lại sau đó, ít nhất là trong lúc tập. Kiểm tra là bước biến việc đoán thành suy nghĩ.
Những từ như "khoảng", "gần", "nhiều hơn", "ít hơn" là một phần của kỹ năng này, nên hãy dùng chúng thường xuyên.
Trò lọ hạt đậu
Cần một cái lọ trong suốt và thứ gì đó nhỏ để cho vào: hạt đậu khô, nui, cúc áo hay khối gỗ nhỏ.
- Cho vào lọ một số lượng hợp với con: khoảng 10 đến 20 cho trẻ nhỏ, nhiều hơn cho trẻ lớn.
- Mọi người cùng đoán rồi viết hoặc vẽ con số ra giấy. Bố mẹ cũng đoán.
- Đổ ra và cùng đếm. Xếp thành từng nhóm mười trên bàn: dễ đếm hơn và dễ nhìn hơn.
- So các lần đoán với số thật. "Ai đoán gần nhất? Nhiều hơn hay ít hơn mình nghĩ?"
- Chơi lại với cùng cái lọ nhưng số lượng khác. Lần thứ hai trẻ thường đoán sát hơn nhiều.
Ở đây không có ai thắng ai thua. Phần thú vị là cuộc trò chuyện: "Sao con lại nghĩ là 30?"
Ước lượng độ dài, cân nặng và thời gian
Không chỉ con số mới ước lượng được.
- Độ dài: "Từ đây ra cửa mất bao nhiêu bước chân của con?" "Cái bàn có dài hơn ba sải tay của con không?" Rồi kiểm tra bằng cách đi thử hoặc đo bằng gang tay.
- Cân nặng: Mỗi tay cầm một thứ. "Cái nào nặng hơn? Túi táo có nặng hơn cuốn sách không?" Có cân nhà bếp thì cân thử.
- Thời gian: "Con nghĩ đánh răng mất bao lâu?" Bấm giờ rồi so. Nhiều trẻ ngạc nhiên khi thấy một phút ngắn hay dài thế nào.
- Lượng trong bếp: "Chỗ nước này có đầy cốc không? Nửa cốc? Đến miệng?" Rồi rót thử xem.
Giúp con đoán sát hơn
Đoán sát hơn nhờ biết dùng những gì mình đã biết.
- Bắt đầu từ một mốc: đếm mười hạt đầu tiên và xem chúng chiếm bao nhiêu chỗ. "Cả lọ chứa được bao nhiêu nhóm như thế?"
- Dùng lần trước: "Lần trước có 20 hạt mà lọ mới được một nửa. Còn lần này thì sao?"
- Dùng số tròn: khuyến khích những câu trả lời như "khoảng 30" thay vì "31". Số tròn giúp ước lượng dễ hơn.
- Bố mẹ nghĩ thành tiếng: "Mẹ thấy một hàng có khoảng năm hạt, có khoảng bốn hàng, vậy mẹ đoán 20."
- Khen sự tiến bộ, không khen con số chính xác: "Lần này con đoán sát hơn nhiều rồi!"
Gợi ý theo độ tuổi
Độ tuổi chỉ là ước chừng; mỗi trẻ một khác, nên hãy bắt đầu từ chỗ con đang đứng.
| Độ tuổi (ước chừng) | Ước lượng gì | Câu hỏi ví dụ |
|---|---|---|
| 4–5 | Nhóm nhỏ đến khoảng 10, "nhiều hơn" hay "ít hơn" | "Ô tô đỏ nhiều hơn hay ô tô xanh nhiều hơn?" |
| 6–7 | Số lượng đến khoảng 20–50, độ dài đơn giản | "Đĩa của con có khoảng bao nhiêu quả nho?" |
| 8–10 | Số lượng lớn hơn, độ dài, cân nặng, thời gian | "Từ nhà đến trường bao nhiêu bước? Đi mất bao lâu?" |
Trong Dologi, nhiều câu đố ở chủ đề Toán học thể hiện số lượng bằng mặt xúc xắc, khung mười ô và quân domino, để con quen nhìn một cái là biết có bao nhiêu, một điểm khởi đầu tốt để ước lượng những số lượng lớn hơn.
Giữ cho nhẹ nhàng
- Không chấm điểm, không thưởng cho người đoán gần nhất. Phần thưởng khiến trẻ đoán bừa cho xong hoặc không dám đoán.
- Đón nhận câu đoán ngộ nghĩnh bằng nụ cười, rồi hỏi: "Có thật là một triệu không? Mình thử nghĩ xem một triệu lớn cỡ nào."
- Biến thành thói quen, không phải bài học. Một câu "Con đoán có bao nhiêu?" lúc soạn đồ đi chợ về là đủ.
Tóm lại
- Ước lượng là đoán có cơ sở rồi kiểm tra lại, không phải đoán bừa.
- Chơi trò lọ hạt đậu: đoán, đếm theo nhóm mười, so sánh, chơi lại.
- Ước lượng cả độ dài, cân nặng và thời gian, và luôn cùng con kiểm tra.
- Giúp con dùng mốc và số tròn, khen con đoán sát hơn chứ không đòi đúng tuyệt đối.
Đọc thêm: Học toán qua đồ vật trong nhà: đếm, so sánh, chia phần