Trẻ thấy người lớn trả tiền suốt, nhưng nhiều khi chỉ là quét mã hay chạm thẻ, nên đồng tiền thì không thấy đâu. Chẳng lạ khi một đứa trẻ năm tuổi nghĩ cửa hàng cứ thế đưa đồ cho mình khi bố mẹ giơ điện thoại lên. Học về tiền giúp con tập đếm, tập cộng, nhưng còn tập chờ đợi, lựa chọn và tính toán trước. Bài này gợi ý những cách đơn giản để tiền trở nên cụ thể với con, từ nhận biết tờ tiền đến tiết kiệm và đi mua sắm cùng nhau.
Bắt đầu từ thứ con nhìn và cầm được
- Tờ tiền là đồ vật thật. Cho con xem và sắp xếp vài tờ tiền: màu sắc, hình in, con số.
- To chưa chắc đã nhiều. Con số in trên tờ tiền mới quan trọng, không phải tờ to hay nhỏ, mới hay cũ.
- Nhiều số 0. Tiền thật có rất nhiều số 0, khó với trẻ nhỏ. Khi chơi ở nhà, cứ dùng giá nhỏ như 1, 2, 5 cho dễ.
- Thẻ và điện thoại cũng là tiền. Giải thích rằng quét mã hay chạm thẻ là lấy tiền thật từ tài khoản, dù không thấy tờ tiền nào đổi tay.
Nhận biết tiền (khoảng 4–6 tuổi)
- Sắp xếp tờ tiền. Theo màu, rồi theo con số in trên đó.
- Ghép tiền với số. Viết các con số ra giấy và nhờ con đặt đúng tờ tiền lên từng số.
- Tự vẽ tiền chơi. Để con tự vẽ tiền giấy để chơi. Vừa vui, vừa giúp con để ý đến các con số.
Chơi bán hàng (khoảng 5–8 tuổi)
Chơi bán hàng là một trong những trò hay nhất để học về tiền, và không cần đồ chơi gì đặc biệt:
- Gom vài món đồ: hoa quả, đồ chơi, sách.
- Viết nhãn giá bằng số nhỏ, như 2, 5 hay 8.
- Một người làm người bán, một người làm người mua, trả bằng tiền tự vẽ.
- Thường xuyên đổi vai.
Khi con lớn hơn, thêm từng bước:
- Trả vừa đủ tiền. "Quả táo giá 3. Con trả bằng những tờ nào?"
- Mua nhiều món. "Một quả táo và một quyển sách: tất cả bao nhiêu?"
- Trả lại tiền thừa. "Con đưa 10, món này giá 7. Cô trả lại con bao nhiêu?" Đếm thêm từ 7 lên 10 là cách hay để tìm tiền thừa.
Tiết kiệm: chờ để có một thứ
- Hũ trong suốt. Bỏ tiền vào hũ nhìn xuyên được giúp con thấy tiền lớn dần, nên chờ đợi dễ hơn.
- Mục tiêu con hình dung được. Một bức vẽ hay tấm ảnh món đồ con đang để dành mua, dán lên hũ.
- Mục tiêu ngắn trước. Với trẻ nhỏ, một hai tuần đã là rất lâu. Bắt đầu với mục tiêu con đạt được sớm.
- Ba cái hũ (cho trẻ lớn hơn). Một hũ để tiêu, một hũ để dành, một hũ để cho đi hoặc chia sẻ. Con tự quyết định chia số tiền nhận được thế nào.
Nhiều trẻ thấy chờ đợi rất khó, và tiêu hết một lần cũng là một phần bình thường của việc học. Bố mẹ có thể trò chuyện sau đó: "Con còn thích món đã mua không? Lần sau con sẽ chọn gì?"
Đi mua sắm cùng con
- Cùng viết danh sách và gạch từng món khi tìm thấy.
- So hai món. "Món này giá 4, món kia giá 6. Món nào rẻ hơn? Mình tiết kiệm được bao nhiêu?"
- Một khoản nhỏ. "Con được chọn một món ăn vặt giá không quá 5." Chọn trong giới hạn là một bài tập tư duy thật sự.
- Cần và muốn. Gạo, sữa là thứ mình cần; đồ chơi mới là thứ mình muốn. Cả hai đều được, nhưng mình lo thứ cần trước.
| Tuổi (ước chừng) | Hoạt động |
|---|---|
| 4–5 | Sắp xếp tờ tiền, to chưa chắc đã nhiều, chơi bán hàng đơn giản |
| 5–6 | Ghép tiền với số, trả tiền cho một món |
| 6–8 | Cộng giá tiền, trả lại tiền thừa, hũ tiết kiệm trong suốt |
| 8–10 | Khoản chi nhỏ, so sánh giá, ba cái hũ |
Trong Dologi, câu đố "Cộng rồi chọn số" của chủ đề Toán học tập cộng những số lượng nhỏ, cũng là kỹ năng con dùng khi đếm tiền trong trò chơi bán hàng.
Tóm lại
- Tiền dễ hiểu hơn khi con được nhìn và cầm.
- Sắp xếp tờ tiền và chơi bán hàng tập đếm, tập cộng, rồi tập trả lại tiền thừa.
- Hũ trong suốt và một mục tiêu con hình dung được giúp việc để dành và chờ đợi dễ hơn.
- Đi chợ cùng con với danh sách và một khoản nhỏ biến tiền thành những lựa chọn thật.
Đọc thêm: Học toán qua đồ vật trong nhà: đếm, so sánh, chia phần