Một cái nồi, một chiếc thìa gỗ và một nồi canh nấu bằng khối gỗ với cúc áo. Nấu ăn giả vờ là một trong những trò chơi lâu đời nhất. Thêm vào một thứ nhỏ, trò chơi sẽ thành một điều lớn hơn: một công thức vẽ bằng tranh.
Công thức bằng tranh là một hàng ký hiệu có nghĩa. Con đọc từ trái sang phải, làm đúng điều một tấm thẻ nói, rồi mới chuyển sang thẻ kế tiếp. Đó chính là kỹ năng làm theo hướng dẫn, và không cần đến một chữ cái nào.
Cần chuẩn bị gì
- Một cái nồi hoặc cái bát và một chiếc thìa, đồ chơi hay đồ thật đều được.
- Nguyên liệu giả vờ: khối gỗ, cúc áo, nắp chai, bông len, giấy vụn. Chia chúng vào các bát nhỏ theo màu.
- Thẻ trắng hoặc các mẩu giấy, và một cây bút.
Vẽ công thức đầu tiên
Mỗi tấm thẻ là một bước. Vẽ thứ cần cho vào nồi và thêm các chấm tròn để chỉ số lượng. Đây là món "canh cầu vồng":
| Thẻ | Trên thẻ vẽ gì | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Một khối đỏ và ba chấm | Cho ba khối đỏ vào nồi |
| 2 | Một chiếc cúc vàng và hai chấm | Hai chiếc cúc vàng |
| 3 | Một giọt nước | Một cốc nước giả vờ |
| 4 | Một chiếc thìa, một mũi tên cong và năm chấm | Khuấy năm lần |
Xếp các thẻ thành hàng từ trái sang phải, giữa hai thẻ vẽ một mũi tên nhỏ.
Nấu theo thẻ
- Con chỉ vào tấm thẻ đầu tiên, nói xem nó có nghĩa gì rồi làm theo.
- Một chiếc kẹp quần áo hoặc một đồng xu đánh dấu tấm thẻ đang làm, và dịch đi sau mỗi bước. Nó trả lời câu hỏi "mình làm tới đâu rồi?".
- Bạn là khách. Khi canh được mang ra, cùng con đối chiếu với các thẻ: "Ba khối đỏ à? Mình đếm thử nhé."
Cố gắng đừng đọc thẻ thay con. Việc đọc là phần của con trong trò chơi.
Làm cho khó hơn
| Thay đổi | Rèn điều gì |
|---|---|
| Năm hoặc sáu thẻ | Giữ được chỗ mình đang làm trong một chuỗi dài hơn |
| Xáo các thẻ: thứ tự nào thì hợp lý? | Nhận ra bước nào phải đi trước bước nào |
| Lén bỏ đi một thẻ | Phát hiện chỗ trống: "Nồi canh này thiếu cái gì đó" |
| Lặp lại: một muỗng, khuấy, một muỗng, khuấy | Nhận ra quy luật và nói được bước tiếp theo |
| Nấu cho hai vị khách | Gấp đôi mọi số lượng trên thẻ |
Với các thẻ bị xáo, hãy nói về lý do. Nước có thể cho vào trước hay sau cúc áo đều được, nhưng "khuấy" thì vô nghĩa khi nồi còn trống, và "dọn món" thì phải ở cuối cùng.
Con viết công thức
Giờ đổi vai. Con nghĩ ra một món và vẽ các thẻ, còn bạn nấu đúng y như thẻ vẽ.
Thẻ nào không cho biết số lượng thì hỏi. Hai thẻ nào đọc theo thứ tự nào cũng được thì hỏi. Con sẽ phát hiện chỗ nào chưa rõ và sửa lại tấm thẻ. Đây là lúc con học được rằng hướng dẫn phải chính xác, vì người nấu chỉ biết những gì có trên thẻ.
| Tuổi ước chừng | Nên thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Ba thẻ với số lượng tối đa là ba; chỉ vào thẻ rồi làm |
| 6–7 | Năm hoặc sáu thẻ kèm vật đánh dấu; tìm tấm thẻ bị thiếu; tự vẽ một công thức |
| 8–9 | Xếp lại các thẻ bị xáo; các bước lặp lại; gấp đôi công thức |
| Từ 10 | Viết công thức cho một em nhỏ hơn; một thẻ có lựa chọn, ví dụ "nếu khách thích ngọt thì thêm hai cái nữa" |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Quy luật lặp lại" ở chủ đề Quy luật đề nghị con tìm phần lặp lại và chọn xem tiếp theo là gì. Cũng là việc đọc cẩn thận một chuỗi, từng bước một.
Tóm lại
- Công thức bằng tranh biến trò nấu ăn giả vờ thành việc đọc một chuỗi ký hiệu.
- Mỗi thẻ là một bước, có chấm tròn chỉ số lượng, đọc từ trái sang phải.
- Thẻ bị xáo, thẻ bị thiếu và thẻ lặp lại làm cho cùng một trò chơi khó hơn.
- Khi con viết công thức và bạn làm đúng y như thế, con học được cách hướng dẫn cho rõ ràng.
Đọc thêm: Công thức nấu ăn là một chương trình: thuật toán trong đời sống