Đặt một món đồ chơi giữa bố mẹ và con rồi hỏi: "Từ chỗ mẹ ngồi, mẹ nhìn thấy gì?" Nhiều trẻ nhỏ sẽ tả những gì con thấy. Đó không phải là ích kỷ; đó là một giai đoạn bình thường. Hiểu rằng người khác nhìn sự việc khác mình, cả bằng mắt lẫn bằng suy nghĩ, là kỹ năng trẻ xây dựng dần dần.
Biết nhìn một điều từ nhiều phía giúp trẻ giải câu đố, hòa thuận với bạn bè và suy nghĩ công bằng hơn. Bài này gợi ý trò chơi cho hai kiểu "nhìn": nhìn bằng mắt (mình thấy gì từ chỗ mình đứng) và nhìn bằng lòng (một tình huống trông thế nào với người khác).
Hai kiểu "nhìn"
- Nhìn bằng mắt: từ phía trước, ngôi nhà cho thấy cửa chính; từ phía sau, cho thấy khu vườn. Mỗi vị trí cho một cảnh khác của cùng một thứ.
- Nhìn bằng suy nghĩ: trong cùng một lần tranh giành đồ chơi, một bạn thấy "tớ lấy trước", bạn kia thấy "đến lượt tớ". Cả hai đều nhìn cùng một khoảnh khắc.
Hai kiểu này gắn với nhau. Tập kiểu thứ nhất với đồ vật thật cho trẻ những từ ngữ và hình ảnh để dùng cho kiểu thứ hai.
Trò khối lập phương nhiều màu
Cần một chiếc hộp hay khối gỗ có mỗi mặt một màu. Có thể dán giấy màu lên hộp khăn giấy hoặc một khối bìa các-tông to.
- Đặt khối lên bàn ở giữa. Bố mẹ và con ngồi hai phía đối diện.
- Hỏi: "Con thấy màu gì? Còn mẹ thấy màu gì?"
- Đổi chỗ rồi kiểm tra. "Con đoán đúng không?"
- Thêm người nhìn thứ ba: một chú gấu bông ở đầu bàn. "Bạn gấu thấy gì?"
- Làm khó hơn: đặt hai đồ vật cạnh nhau và hỏi cái nào nằm bên trái của bạn gấu.
Nhiều trẻ khoảng 4, 5 tuổi thấy khó tả góc nhìn của người khác; đến khoảng 6, 7 tuổi, nhiều trẻ làm khá tốt. Độ tuổi chỉ là ước chừng. Hãy để con đi vòng quanh tự kiểm tra thay vì nói đáp án.
Kể lại chuyện qua đôi mắt từng nhân vật
Cùng một chuyện có thể mang cảm giác rất khác với mỗi người trong đó. Sau khi đọc truyện, hoặc sau một chuyện xảy ra ở nhà, thử kể lại từ những góc nhìn khác nhau.
Lấy một ví dụ đơn giản: quả bóng lăn sang vườn nhà hàng xóm.
- Bạn nhỏ: "Con buồn vì quả bóng mất rồi."
- Bác hàng xóm: "Bác ngạc nhiên khi thấy quả bóng giữa luống hoa."
- Chú chó: "Tớ cứ tưởng đó là món đồ chơi mới dành riêng cho tớ!"
Đặt những câu hỏi như "Con nghĩ bác hàng xóm thấy thế nào?", "Chú chó nghĩ chuyện gì đang xảy ra?" hay "Trong chuyện còn ai nữa không?" Trẻ thường thích đổi giọng ngộ nghĩnh cho từng nhân vật, làm góc nhìn trở nên thật hơn.
Những lúc bất đồng hằng ngày
Bất đồng là lúc rất hợp để tập, khi mọi người đã bình tĩnh lại.
| Thay vì… | Thử nói… |
|---|---|
| "Thôi đừng cãi nhau nữa." | "Mỗi con kể cho mẹ nghe chuyện gì xảy ra, theo phía của mình nhé?" |
| "Con sai rồi." | "Từ phía bạn ấy, chuyện này trông thế nào?" |
| "Chia cho nhau đi." | "Làm sao để cả hai đều thấy công bằng?" |
| "Xin lỗi đi." | "Con nghĩ bạn ấy đang cảm thấy thế nào?" |
Bố mẹ không vội phân xử ai đúng. Bố mẹ đang giúp mỗi con nhận ra góc nhìn của người kia tồn tại, và nhiều khi chỉ thế thôi đã đủ để cùng tìm ra cách giải quyết.
Trò chơi đặt mình vào chỗ người khác
- Thám tử ảnh: chụp một món đồ chơi từ phía trước, phía sau, phía trên và bên cạnh. Trộn ảnh lên rồi nhờ con đứng đúng chỗ đã chụp từng ảnh.
- Đoán xem mình thấy gì: hai người ngồi quay lưng vào nhau, mỗi người cầm một bức tranh. Thay phiên tả chi tiết để người kia đoán.
- Đổi vai khi chơi đóng vai: nếu con hay làm người bán hàng, hãy để con làm khách mua, rồi nói xem có gì khác.
- Vẽ căn phòng: vẽ phòng khách nhìn từ trên xuống, rồi nhìn từ cửa vào. "Ghế sô-pha nằm ở đâu trong mỗi bức?"
Trong Dologi, câu đố "Nhìn từ các phía" ở chủ đề Không gian cho con hình dung một khối các khối gỗ trông thế nào khi nhìn từ một phía nhất định, cũng là cách nghĩ như trò khối lập phương, được tập theo từng bước ngắn.
Tóm lại
- Nhìn từ nhiều phía là hiểu rằng điều mình thấy phụ thuộc vào chỗ mình đứng, bằng mắt và bằng suy nghĩ.
- Bắt đầu với góc nhìn bằng mắt: khối lập phương nhiều màu, đồ chơi trên bàn, ảnh chụp từ nhiều phía.
- Kể lại câu chuyện và chuyện hằng ngày theo góc nhìn của từng người.
- Khi bất đồng, nhờ mỗi con kể phía của mình, và giúp con hình dung người kia đang cảm thấy thế nào.
Đọc thêm: Tư duy phản biện cho trẻ: khi con hỏi "tại sao" suốt ngày