"Con ong kìa!" con reo lên, chỉ vào một con côn trùng có sọc trên bông hoa. Nhìn lâu hơn chút, có khi bố mẹ sẽ thấy nó không có thân lông xù, đứng im một chỗ trên không và có đôi mắt rất to. Có lẽ đó là một con khác. Trẻ con, cũng như người lớn, thường quyết định một thứ là gì chỉ trong tích tắc, rồi thôi không nhìn nữa.
Quan sát là nhìn cẩn thận, để ý chi tiết, rồi mới quyết định. Đó là nền móng của khoa học, nghệ thuật, đọc hiểu và giải quyết vấn đề. Và nó rèn được rất tốt bằng những hoạt động ngắn, vui ở nhà. Bài này chia sẻ một số hoạt động như vậy.
Vì sao trẻ hay kết luận vội
- Đoán nhanh thì thấy thích. Gọi tên một thứ thật nhanh rất thú vị, và thường cũng đúng.
- Sự chú ý bị hút vào thứ nổi bật. Màu sặc sỡ và chuyển động bắt mắt; chi tiết nhỏ bị bỏ qua.
- Trẻ chưa biết cần nhìn vào đâu. Để ý hình dáng, kích thước, bề mặt và hoa văn là kỹ năng lớn dần nhờ luyện tập.
Mục tiêu không phải cấm trẻ đoán. Mà là thêm một thói quen: nhìn lại một lần nữa trước khi quyết định.
Trò "tả thật chi tiết"
Chọn một đồ vật quen thuộc: vỏ ốc, chiếc chìa khóa, một quả cây, một món đồ chơi.
- Thay phiên nhau nói một điều mình để ý thấy. "Nó màu cam." "Vỏ có những chấm lõm nhỏ." "Trên đầu có một chút màu xanh."
- Cứ tiếp tục cho tới khi không ai tìm ra điều gì mới.
- Dùng các giác quan một cách an toàn: sờ bề mặt, ngửi mùi, nghe xem nó có phát ra tiếng không.
- Đếm số chi tiết ở cuối. "Mình tìm ra mười hai điều về một quả cam đấy!"
Lần sau, thử phá kỷ lục. Trẻ thường kinh ngạc vì một thứ bình thường lại có nhiều điều để nhìn đến thế.
Nhìn, che, nhớ lại
Những thử thách ghi nhớ ngắn giúp sự chú ý sắc hơn:
- Khay mười giây: đặt năm, sáu đồ vật lên khay, nhìn mười giây rồi che lại. "Có những gì nhỉ?"
- Cái gì đã thay đổi? Cùng nhìn một cái kệ hay mặt bàn, nhắm mắt trong lúc một người dời một món, rồi tìm chỗ thay đổi.
- Vẽ theo trí nhớ: nhìn một đồ vật đơn giản trong hai mươi giây, cất đi, rồi vẽ lại. Sau đó so với đồ thật.
Bắt đầu nhỏ và dễ, chỉ làm khó hơn khi con đang thấy vui.
So sánh hai thứ
So sánh là một trong những cách tốt nhất để để ý chi tiết.
- Hai chiếc lá: nhặt hai chiếc lá từ cùng một cây. "Có gì giống nhau? Có gì khác nhau?" Nhìn mép lá, gân lá, màu và kích thước.
- Hai hòn đá, hai quả táo, hai chiếc giày: câu hỏi đó dùng được với gần như mọi thứ.
- Dùng kính lúp nếu có. Bỗng nhiên chiếc lá có những sợi lông li ti, hòn đá có những đốm lấp lánh.
| Nhìn vào… | Câu hỏi nên đặt |
|---|---|
| Hình dáng | "Nó tròn, nhọn, dài hay dẹt?" |
| Kích thước | "Cái nào to hơn? To hơn bao nhiêu?" |
| Màu sắc | "Nó có một màu không? Có chấm hay sọc không?" |
| Bề mặt | "Nó nhẵn, ráp, mềm hay gồ ghề?" |
| Các phần | "Nó có những phần nào? Mấy phần?" |
Những buổi đi dạo "nhìn chậm"
Mỗi tuần một lần, thử một buổi đi dạo ngắn mà mục đích là nhìn, chứ không phải đi tới đâu.
- Chọn một chủ đề: những thứ hình tròn, những thứ màu đỏ, những sinh vật bé xíu.
- Dừng lại thường xuyên và ngồi xuống ngang tầm mắt con.
- Dùng hai câu hỏi: "Con để ý thấy gì?" và "Con thắc mắc điều gì?" Câu đầu rèn quan sát; câu sau biến quan sát thành tò mò.
- Sưu tầm hoặc vẽ lại vài thứ tìm được vào một cuốn sổ nhỏ.
Nhìn kỹ trước khi kết luận
Khi con đưa ra một nhận định vội vàng, nhẹ nhàng mời con nhìn lại lần nữa:
- "Điều gì làm con nghĩ đó là con ong? Mình nhìn lại nhé."
- "Có chi tiết nào không khớp không?"
- "Có thể là con gì khác không?"
Thói quen này có ích không chỉ với côn trùng: cả trong toán, trong đọc hiểu và trong tình bạn nữa.
Trong Dologi, chủ đề Tập trung có những câu đố "Tìm điểm khác nhau" để con so sánh hai cảnh và chạm vào chỗ đã thay đổi, một cách vui để tập nhìn thật kỹ.
Tóm lại
- Quan sát là nhìn cẩn thận và để ý chi tiết trước khi quyết định một thứ là gì.
- Chơi trò "tả thật chi tiết" với đồ vật quen thuộc và thử phá kỷ lục của cả nhà.
- Chơi những trò nhìn rồi nhớ lại thật nhanh, và so sánh hai thứ giống nhau đặt cạnh nhau.
- Trong những buổi đi dạo "nhìn chậm", hỏi "Con để ý thấy gì? Con thắc mắc điều gì?", và mời con nhìn lại trước khi kết luận.
Đọc thêm: Trò chơi tìm điểm khác nhau: rèn óc quan sát cho trẻ