พระจันทร์ แมว และบ้าน "กาลครั้งหนึ่ง มีแมวตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในบ้านหลังเล็ก ทุกคืนมันจะปีนขึ้นไปบนหลังคาเพื่อดูพระจันทร์…"
ลูกเต๋ารูปภาพคือลูกบาศก์ที่มีรูปเล็ก ๆ วาดไว้ทุกด้าน ทอยสามลูก ดูว่าได้รูปอะไร แล้วเอารูปทั้งหมดมาร้อยเป็นเรื่องเดียว เกมนี้แทบไม่เสียเงิน ใส่กระเป๋าได้ และเล่นได้แม้ลูกยังอ่านหนังสือไม่ออก แถมยังฝึกสิ่งที่ยากกว่าที่คิด คือการฟังเรื่องของคนอื่นแล้วจำไว้ในหัว
ทำลูกเต๋า
ต้องใช้ลูกบาศก์สามลูก ใช้แบบไหนก็ได้
- กล่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ เช่น กล่องชาหรือกล่องของขวัญ หุ้มด้วยกระดาษสีพื้น
- ลูกบาศก์กระดาษพับจากรูปคลี่ (วาดสี่เหลี่ยมจัตุรัสหกช่องเป็นรูปกากบาท เติมขอบสำหรับทากาว แล้วติดเข้าด้วยกัน)
- บล็อกไม้ขนาดใหญ่ที่แปะกระดาษสี่เหลี่ยมไว้
จากนั้นวาดรูปหนึ่งรูปบนแต่ละด้าน เส้นง่าย ๆ ด้วยปากกาเมจิกหัวใหญ่ดีที่สุด ให้ลูกวาดเองบางรูป เพราะถ้าลูกรู้จักรูปดี การแต่งนิทานจะสนุกขึ้น และเพื่อไม่ให้เรื่องกระจัดกระจาย ให้ลูกเต๋าแต่ละลูกมีรูปคนละประเภท
| ลูกเต๋า | วาดอะไร | ตัวอย่างหกอย่าง |
|---|---|---|
| ใคร | ตัวละคร | แมว ปลา นก เด็ก คุณยาย หุ่นยนต์ |
| ที่ไหน | สถานที่ | บ้าน ต้นไม้ ทะเล ภูเขา ร้านค้า พระจันทร์ |
| อะไร | สิ่งของหรือเหตุการณ์ | กุญแจ ฝน ลูกบอล ขนมเค้ก เรือ รองเท้าที่หายไป |
ผ่านไปสักพักค่อยทำชุดที่สองด้วยรูปใหม่ ลูกเต๋าจะได้มีเรื่องให้ประหลาดใจเสมอ
วิธีเล่น
- ทอยลูกเต๋าทั้งสามลูก
- วางเรียงเป็นแถว: ใคร แล้วที่ไหน แล้วอะไร
- เล่าเรื่องสั้น ๆ ที่มีครบทั้งสามรูป
กับเด็กเล็ก เริ่มด้วยลูกเต๋าลูกละหนึ่งประโยค "แมวตัวหนึ่ง… อยู่ในบ้าน… แล้วทำลูกบอลหาย" จากนั้นถามว่า "แล้วยังไงต่อ" สักหนึ่งหรือสองครั้ง เด็กโตลองเล่าเรื่องที่มีตอนต้น ตอนกลาง และตอนจบ หรือมีปัญหาที่ถูกแก้ได้
ไม่มีนิทานเรื่องไหนผิด ถ้าแมวนั่งขนมเค้กบินไปพระจันทร์ ก็เป็นเรื่องที่ดีเหมือนกัน กติกามีข้อเดียว คือรูปที่ทอยได้ต้องปรากฏอยู่ในเรื่องสักที่
ผลัดกัน: เล่า ฟัง เล่าซ้ำ
พอมีผู้เล่นสองคน ลูกเต๋าก็กลายเป็นเกมฝึกฟังทันที
- เล่าแล้วเล่าซ้ำ พ่อแม่เล่าเรื่องสั้น ๆ ด้วยลูกเต๋า ลูกเล่าซ้ำด้วยคำพูดของตัวเองตามลำดับเดิม แล้วสลับบทบาท
- คนละลูก แต่ละคนทอยลูกเต๋าหนึ่งลูกแล้วเติมหนึ่งประโยคลงในเรื่องเดียวกัน ก่อนเติมประโยคของตัวเอง ให้พูดประโยคล่าสุดที่ได้ยินซ้ำอีกครั้ง
- หาจุดที่เปลี่ยน เล่าเรื่องของลูกซ้ำโดยเปลี่ยนรายละเอียดหนึ่งจุด (แมวกลายเป็นหมา) ลูกฟังออกไหมว่าอะไรเปลี่ยนไป
- ถามหนึ่งคำถาม หลังจบแต่ละเรื่อง คนฟังถามหนึ่งคำถามเกี่ยวกับเรื่องนั้น "ทำไมแมวถึงปีนขึ้นหลังคา"
การเล่าซ้ำตามลำดับคือสิ่งที่ทำให้เกมนี้เป็นมากกว่าการคุยเล่น เพราะลูกต้องฟังเรื่องจนจบ จำไว้ แล้วเรียงกลับให้ถูกลำดับ ถ้าลูกติด ให้ชี้ไปที่ลูกเต๋า รูปที่เรียงเป็นแถวจะช่วยเตือนว่าอะไรมาก่อน
ง่ายขึ้นหรือยากขึ้น
| อายุโดยประมาณ | สิ่งที่ลองได้ |
|---|---|
| 4–5 ปี | ลูกเต๋าสองลูก รูปละหนึ่งประโยค พ่อแม่เล่า ลูกชี้ลูกเต๋าที่ตรงกัน |
| 6–7 ปี | ลูกเต๋าสามลูก เรื่องที่มี "อย่างแรก ต่อมา สุดท้าย" เล่าเรื่องสั้นซ้ำตามลำดับ |
| 8–9 ปี | มีปัญหาและทางแก้ คนละลูก ผลัดกันเติมประโยค ฟังหาจุดที่เปลี่ยน |
| 10 ปีขึ้นไป | ลูกเต๋าห้าลูกขึ้นไป เล่าตามแนวที่กำหนด (ตลก น่าตื่นเต้น แบบข่าว) จดเรื่องที่ชอบที่สุดไว้ |
อายุเป็นเพียงการประมาณ เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน ถ้าเรื่องกลายเป็น "แล้วก็… แล้วก็…" ยาวเหยียดก็ไม่เป็นไร ลองถามว่า "แล้วตอนจบเป็นยังไง" เพื่อช่วยให้ลูกหาตอนจบได้
ใน Dologi หมวดการฟังมีปริศนาเสียงสั้น ๆ อย่าง "ฟังแล้วเล่นตาม" ลูกฟังทำนองสั้น ๆ แล้วเล่นกลับตามลำดับเดิม การจำว่าอะไรมาก่อนอะไรมาหลังเป็นทักษะเดียวกับที่ใช้ตอนเล่านิทานลูกเต๋าซ้ำ
สรุป
- แค่ลูกเต๋าทำเองสามลูกที่มีรูปทุกด้านก็เล่นได้
- ให้ลูกเต๋าแต่ละลูกมีบทบาท (ใคร ที่ไหน อะไร) จะช่วยให้เรื่องต่อกันเป็นเรื่องเดียว
- การเล่าเรื่องของคนอื่นซ้ำตามลำดับทำให้การแต่งนิทานกลายเป็นเกมฝึกฟัง
- เด็กเล็กใช้ลูกเต๋าน้อยลงและรูปละหนึ่งประโยค เด็กโตเพิ่มปัญหา การผลัดกัน และการหาจุดที่เปลี่ยน
อ่านเพิ่มเติม: เล่าเรื่องในวันหนึ่งตามลำดับ: ฝึกการเรียงลำดับและการสื่อสารให้ลูก