ถ้าค้นหาคำว่า "เกมฝึกการคิดสำหรับเด็ก 5 ขวบ" คุณจะเจอใบงานให้พิมพ์เป็นส่วนใหญ่ เช่น ต่อจุด ระบายสีตามตัวเลข หาจุดที่ต่างกัน ใบงานมีประโยชน์ในแบบของมัน แต่ในวัยนี้เด็กมักเรียนรู้ได้มากกว่าเมื่อได้ใช้มือหยิบ จัดเรียง และเคลื่อนย้ายสิ่งของ โดยมีผู้ใหญ่เล่นด้วยกัน
บทความนี้พาไปดูทักษะการคิดที่มักพบในช่วงอายุราว 5 ขวบ แต่ละทักษะมีเกมหนึ่งเกมที่ใช้เวลาประมาณ 10 นาที และทำได้ด้วยของที่มีอยู่แล้วในบ้าน
เด็ก 5 ขวบหลายคนทำอะไรได้บ้าง
ตารางนี้แสดงสิ่งที่เด็กหลายคนทำได้เมื่ออายุราว 5 ขวบ ใช้เป็นแนวทางคร่าว ๆ เท่านั้น เด็กแต่ละคนมีจังหวะของตัวเอง อาจเก่งเร็วในทักษะหนึ่งและต้องใช้เวลามากกว่าในอีกทักษะหนึ่ง
| ทักษะ | เมื่ออายุราว 5 ขวบ เด็กหลายคนทำได้ | เกมที่แนะนำ |
|---|---|---|
| แบบรูป | เล่นต่อแบบรูปที่ซ้ำกัน เช่น ABB หรือ ABC | แบบรูปจากฝาขวด |
| ความจำ | จำของสี่อย่างที่เพิ่งเห็นได้ | ถาดของสี่ชิ้น |
| มิติสัมพันธ์ | เดินผ่านเขาวงกตสั้น ๆ ต่อจิ๊กซอว์รูปทรงที่มีเส้นขอบให้ดูได้ | เขาวงกตเทปกาว จิ๊กซอว์เจ็ดชิ้น |
| การฟัง | ทำตามคำสั่งสองขั้นตอน | เกมคำสั่งสองขั้นตอน |
| ตัวเลข | เปรียบเทียบ "มากกว่า" "น้อยกว่า" ได้ถึง 10 | ถั่วสองกอง |
ถ้าลูกยังทำข้อใดข้อหนึ่งไม่ได้ ไม่ต้องกังวล ลองเล่นแบบที่ง่ายกว่าไปก่อนสักพัก
แบบรูปและความจำ: ฝาขวดและถาดของสี่ชิ้น
แบบรูปจากฝาขวด รวบรวมฝาขวดสองหรือสามสี วางเรียงเป็นแถว น้ำเงิน น้ำเงิน แดง น้ำเงิน น้ำเงิน แดง แล้วถามว่า "ฝาต่อไปสีอะไร" เมื่อ ABB ง่ายแล้ว ให้ขยับไปเป็น ABC (น้ำเงิน แดง เหลือง) หรือ AABB
สามวิธีทำให้เกมไม่น่าเบื่อ
- หาที่ผิด วางฝาขวดไว้ผิดที่หนึ่งฝาโดยตั้งใจ ให้ลูกหาให้เจอและแก้ให้ถูก
- ให้ลูกเป็นคนตั้งโจทย์ ลูกจัดแบบรูป ส่วนคุณเดาว่าต่อไปคืออะไร การตั้งโจทย์ได้ต้องเข้าใจกฎก่อน
- กฎเดียวกัน ของต่างกัน ใช้กฎ ABB กับช้อนและส้อม ช้อน ช้อน ส้อม ลูกจะเห็นว่าแบบรูปไม่ได้เกี่ยวกับสีเท่านั้น
ถาดของสี่ชิ้น วางของเล็ก ๆ สี่อย่างบนถาด คือลูกปัดกลม ช้อน ดาว และก้อนหินเล็ก ให้ลูกดูประมาณสิบวินาที แล้วใช้ผ้าคลุมถาดไว้ แอบหยิบของออกหนึ่งอย่าง เปิดผ้าแล้วถามว่า "อะไรหายไป"
เมื่อง่ายแล้ว เพิ่มของชิ้นที่ห้า หรือไม่หยิบอะไรออกแต่สลับที่ของสองชิ้นแทน จากนั้นสลับบทบาทให้ลูกเป็นคนซ่อนและคุณเป็นคนเดา เด็กส่วนใหญ่ชอบเป็นฝ่ายตั้งโจทย์
มิติสัมพันธ์: เขาวงกตเทปกาวและจิ๊กซอว์เจ็ดชิ้น
เขาวงกตเทปกาวบนพื้น ใช้เทปกระดาษติดเป็นทางบนพื้น มีทางโค้งสองสามแห่งและทางตันหนึ่งแห่ง ให้ลูกเดินจากทางเข้าไปทางออก จากนั้นเปลี่ยนวิธีเล่น
- ดันรถของเล่นผ่านเขาวงกตโดยไม่ให้ล้อแตะเทป
- ลูกยืนอยู่นอกเขาวงกตและนำทางคุณด้วยคำพูด "เดินตรงไป แล้วเลี้ยวทางนี้" เป็นการฝึกบอกทิศทาง
- วาดเขาวงกตเดียวกันลงบนกระดาษด้วยกัน การเปลี่ยนจากทางจริงมาเป็นภาพวาดเป็นก้าวสำคัญของการนึกภาพพื้นที่
จิ๊กซอว์เจ็ดชิ้น จิ๊กซอว์แบบดั้งเดิมนี้คือสี่เหลี่ยมจัตุรัสใหญ่ที่ตัดเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสเล็ก สี่เหลี่ยมด้านขนาน และสามเหลี่ยมหลายชิ้น สำหรับเด็ก 5 ขวบ เริ่มจากการ์ดภาพที่มีเส้นขอบของทุกชิ้น ให้ลูกวางแต่ละชิ้นลงในที่ของมัน ต่อมาใช้การ์ดที่มีแต่เส้นขอบด้านนอก คุณตัดชุดของตัวเองจากกระดาษแข็งหนา ๆ ได้
การฟังและการเปรียบเทียบตัวเลข
เกมคำสั่งสองขั้นตอน พูดประโยคเดียวที่มีสองการกระทำ "หยิบแก้วแล้วเอาไปวางบนเก้าอี้นะ" รอให้ลูกทำครบทั้งสองอย่างก่อนค่อยให้คำสั่งต่อไป เพิ่มความยากทีละขั้น
- สองการกระทำในที่เดียว "ปรบมือ แล้วนั่งลงนะ"
- สองการกระทำในสองที่ "ไปเอาลูกบอลในห้องนั่งเล่น แล้วเอามาใส่ตะกร้านะ"
- เพิ่มเงื่อนไขเล็ก ๆ "เอาช้อนสีน้ำเงินมาให้แม่ ไม่เอาสีแดงนะ"
ทำให้เป็นเกม "หุ่นยนต์ผู้ฟัง" โดยให้ลูกเป็นหุ่นยนต์ที่ทำตามที่บอกทุกอย่างเท่านั้น สลับบทบาทให้ลูกเป็นคนสั่ง และบางครั้งคุณทำผิดโดยตั้งใจเพื่อให้ลูกจับได้
ถั่วสองกอง แบ่งถั่วเป็นสองกอง กองละไม่เกิน 10 เม็ด ถามว่ากองไหนมากกว่า ลูกเดาด้วยการมองก่อน แล้วเรียงถั่วเป็นสองแถวหันหน้าเข้าหากันเพื่อตรวจ แถวที่มีถั่วเหลือคือแถวที่มากกว่า เมื่อนับได้คล่องแล้ว ลองเล่นกับลูกเต๋าสองลูก ใครทอยได้แต้มมากกว่าได้ถั่วหนึ่งเม็ด
ทำอย่างไรให้ลูกอยากเล่นอีก
- ครั้งละเกมเดียว ประมาณ 10 นาที หยุดตอนที่ลูกยังอยากเล่น แล้วพรุ่งนี้ลูกจะขอเล่นอีก
- เล่น ไม่ใช่สอบ ไม่ต้องมีคะแนน ไม่เทียบกับเด็กคนอื่น เมื่อลูกตอบผิด ให้พูดว่า "ลองอีกครั้งไหม" แทนคำว่า "ผิด"
- คุยกัน ถามว่า "รู้ได้ยังไง" เมื่อเด็กอธิบายได้ว่าคิดอย่างไร แปลว่าเขากำลังคิดจริง ๆ
- ให้ลูกตั้งโจทย์ เกมเกือบทั้งหมดในบทความนี้เล่นแบบสลับบทบาทได้ การคิดโจทย์ให้คนอื่นช่วยให้เข้าใจกฎลึกขึ้น
- ถอยลงหนึ่งขั้นเมื่อจำเป็น ถ้าลูกยังลำบาก ให้กลับไปใช้แบบรูปที่สั้นลง ของบนถาดน้อยลง หรือเขาวงกตที่มีทางโค้งน้อยลง
ถ้าลูกสนุกกับเกมเหล่านี้ หัวข้อแบบรูป ความจำ และมิติสัมพันธ์ใน Dologi มีปริศนาที่คล้ายกัน เริ่มจากง่ายและค่อย ๆ ยากขึ้น การเล่นหน้าจอวันละไม่กี่นาทีเป็นอีกวิธีหนึ่งของการฝึก แต่ไม่ใช่สิ่งที่มาแทนการเล่นกับของจริง
สรุป
- เมื่ออายุราว 5 ขวบ เกมที่เล่นกับของจริงมักช่วยพัฒนาทักษะการคิดได้มากกว่าใบงาน
- หนึ่งทักษะหนึ่งเกม ฝาขวดสำหรับแบบรูป ถาดของสี่ชิ้นสำหรับความจำ เขาวงกตเทปกาวสำหรับมิติสัมพันธ์ คำสั่งสองขั้นตอนสำหรับการฟัง
- เล่นให้สั้น สลับบทบาทให้ลูกตั้งโจทย์ และถามว่า "รู้ได้ยังไง"
- เกณฑ์ตามอายุเป็นเพียงแนวทางคร่าว ๆ ถ้าลูกยังไม่พร้อม ให้ถอยลงหนึ่งขั้น
อ่านเพิ่มเติม: เด็กแต่ละวัยทำอะไรได้บ้าง? พัฒนาการด้านการคิดของเด็กอายุ 4 ถึง 10 ปี