"Có con rồng sống ở vườn nhà mình." "Gấu bông kể bí mật cho con." "Con thấy quái vật trong tủ." Trẻ bốn, năm, sáu tuổi thường trượt qua lại giữa thật và tưởng tượng ngay trong một câu nói. Có lúc con biết rõ mình đang chơi; có lúc con không chắc lắm.
Việc biết ranh giới nằm ở đâu đến dần dần, qua trải nghiệm và trò chuyện. Bố mẹ có thể giúp rất nhiều mà không dập tắt trí tưởng tượng, thứ làm nên nét đặc biệt của lứa tuổi này.
Vì sao ranh giới còn mờ
- Chơi là tưởng tượng. Phần lớn ngày của trẻ nhỏ là tưởng tượng: làm sư tử, nấu súp giả, nói chuyện với đồ chơi.
- Truyện trộn cả hai. Sách và phim hoạt hình có con vật biết nói đứng cạnh ô tô và nhà cửa thật.
- Con vẫn đang gom hiểu biết. Một đứa trẻ chưa từng thấy cá voi có thể thấy con rồng cũng đáng tin y như vậy.
- Cảm xúc là thật. Con quái vật tưởng tượng vẫn có thể gây ra nỗi sợ rất thật.
Mỗi trẻ một nhịp. Lẫn lộn thật và tưởng tượng ở tuổi này là chuyện thường gặp và thường tự rõ dần khi trẻ có thêm trải nghiệm.
Trí tưởng tượng vẫn quý
Trước khi sửa, hãy nhớ rằng chơi tưởng tượng rất có giá trị. Nó giúp trẻ thử nghiệm ý tưởng, luyện ngôn ngữ, hiểu cảm xúc của người khác và hiểu thế giới. Mục đích không phải là bắt con thôi tưởng tượng, mà là giúp con biết lúc nào mình đang tưởng tượng.
Một cách đơn giản để tôn trọng cả hai: "Chuyện tưởng tượng hay quá. Đây là chuyện tưởng tượng hay chuyện thật hả con?"
Trò chơi phân loại: thật, tưởng tượng hay chưa chắc?
Cắt tranh hoặc vẽ những tấm thẻ đơn giản rồi chia thành ba chồng:
| Thật | Tưởng tượng | Chưa chắc (cùng tìm hiểu) |
|---|---|---|
| Con mèo | Con rồng | Con cá voi to bằng xe buýt |
| Cầu vồng | Gấu bông biết nói | Con cá biết đi trên cạn |
| Rô-bốt hút bụi | Tấm thảm bay | Con chim không biết bay |
Chồng "chưa chắc" là thú vị nhất. Cùng tra sách, hỏi người biết, hoặc xem phim về thiên nhiên. Có những điều đáng ngạc nhiên hóa ra là thật.
Những câu hỏi có ích
- Chuyện này có xảy ra ngoài đời được không? "Chó có biết nói thật không? Chó thật làm được những gì?"
- Con đã bao giờ thấy chưa? "Mình sẽ thấy rồng thật ở đâu? Trong sách hay ngoài công viên?"
- Làm sao mình tìm ra được? Nhìn, hỏi và kiểm tra là những thói quen theo con lâu dài.
- Ai nghĩ ra nó? Truyện, phim và trò chơi đều do con người làm ra. "Ai đã vẽ con rồng này nhỉ?"
Nỗi sợ tưởng tượng và chuyện "bịa như thật"
- Nỗi sợ. Nếu con sợ một con quái vật tưởng tượng, hãy coi trọng cảm xúc đó. "Mẹ biết con đang sợ. Quái vật là chuyện tưởng tượng thôi, và có mẹ ở đây." Cùng nhau mở tủ ra xem có thể giúp; cười nhạo nỗi sợ thì không.
- Chuyện bịa. "Hôm qua con bay lên mặt trăng!" ở tuổi này hiếm khi là nói dối. Hãy thưởng thức câu chuyện, rồi nhẹ nhàng gọi tên nó: "Chuyện phiêu lưu hay quá! Mình vẽ nó ra nhé?"
- Những câu hỏi lớn. Đôi khi trẻ hỏi thẳng một nhân vật mình yêu thích có thật không. Hãy trả lời theo lựa chọn của gia đình mình, và giữ cho cuộc trò chuyện luôn cởi mở.
Gợi ý theo tuổi
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
- Khoảng 4 tuổi: phân loại vài tấm thẻ thật rõ (mèo, rồng), nói "tưởng tượng" và "thật" trong lúc chơi.
- Khoảng 5 tuổi: thêm chồng "chưa chắc" và cùng tìm hiểu, nói về việc ai nghĩ ra các câu chuyện.
- Khoảng 6 tuổi: tìm phần tưởng tượng trong những câu chuyện trông như thật, tự nghĩ ra sinh vật tưởng tượng và giải thích phần nào là bịa.
Trong Dologi, chủ đề Tư duy có dạng bài "Chia nhóm": con xếp từng thứ vào chiếc hộp có nhãn phù hợp. Phân loại theo một luật rõ ràng cũng là cách nghĩ giống như tách thật khỏi tưởng tượng.
Tóm lại
- Trẻ nhỏ đi qua đi lại giữa thật và tưởng tượng rất dễ; ranh giới rõ dần theo trải nghiệm.
- Trân trọng trí tưởng tượng, và giúp con nhận ra lúc mình đang tưởng tượng.
- Chơi trò phân loại có chồng "chưa chắc" và cùng nhau tìm hiểu.
- Coi trọng nỗi sợ tưởng tượng và thưởng thức chuyện bịa như một câu chuyện.
Đọc thêm: Truyện có chỗ vô lý: rèn cho trẻ con mắt phát hiện điều sai