Mọi chương trình, từ một trò chơi đơn giản tới một ứng dụng khổng lồ, đều được xây từ vài ý cơ bản. Hai trong số những ý quan trọng nhất là vòng lặp (làm một việc lặp đi lặp lại) và điều kiện (chỉ làm một việc nếu điều gì đó đúng).
Tin vui là trẻ đã dùng cả hai suốt ngày. Một bài đồng dao nhảy dây, một bài hát có điệp khúc hay nếp sinh hoạt buổi sáng đều đầy vòng lặp và điều kiện. Chỉ ra chúng và chơi với chúng là cách rất hay, không cần màn hình, để xây nền tư duy đằng sau lập trình.
Vòng lặp và điều kiện là gì
Hãy giải thích bằng những việc con vẫn làm:
| Ý | Nói bằng lời thường | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vòng lặp | Làm lại, một số lần | "Nhảy 5 lần." |
| Lặp cho tới khi | Cứ làm cho tới khi có chuyện gì đó | "Khuấy cho tới khi mịn." |
| Điều kiện | Chỉ làm nếu điều gì đó đúng | "Nếu trời mưa thì mang ô." |
| Nếu... còn không thì | Chọn giữa hai việc | "Nếu đèn xanh thì đi. Còn không thì chờ." |
Với trẻ nhỏ, không cần dùng từ "vòng lặp" và "điều kiện". "Làm đi làm lại" và "chỉ khi" cũng đủ. Trẻ từ khoảng 7 tuổi thường thích được biết tên gọi thật.
Nhảy dây: vòng lặp cảm nhận được bằng cơ thể
Nhảy dây (hoặc giả vờ nhảy với trẻ nhỏ hơn) là cách tuyệt vời để cảm nhận một vòng lặp.
- Lặp theo số lần: "Nhảy 5 lần." Rồi "Nhảy 10 lần." Câu lệnh vẫn ngắn, nhưng hành động được lặp lại.
- Lặp cho tới khi: "Cứ nhảy cho tới khi bố mẹ vỗ tay." Con vừa nhảy vừa phải canh tín hiệu.
- Thêm điều kiện: "Nếu dây chạm chân thì dừng lại và đếm lại từ 1."
Sau đó hỏi con: "Làm sao nói 'nhảy, nhảy, nhảy, nhảy, nhảy' cho ngắn hơn?" Câu trả lời "nhảy 5 lần" chính là lý do vòng lặp rất có ích trong chương trình: đỡ phải viết đi viết lại cùng một bước.
Bài hát và điệu vỗ tay
Nhiều bài hát có điệp khúc quay lại sau mỗi đoạn. Đó cũng là một vòng lặp.
- Tìm phần lặp: "Phần nào của bài hát cứ quay lại? Mình hát nó mấy lần?"
- Vỗ một điệu theo vòng lặp: "Vỗ tay, vỗ tay, vỗ đùi" ba lần. Rồi để con tự nghĩ một điệu và nói phải lặp mấy lần.
- Vòng lặp trong vòng lặp (cho trẻ lớn hơn): "Vỗ tay hai cái, rồi dậm chân một cái. Làm cả cụm đó 4 lần." Cuối cùng cùng đếm số lần vỗ tay: tất cả là bao nhiêu?
Âm nhạc đầy những quy luật, nên là nơi tự nhiên để nhận ra phần lặp.
Điều kiện trong đời sống hằng ngày
Nếp sinh hoạt gia đình có điều kiện ở khắp nơi. Hãy biến chúng thành trò chơi:
- Lắng nghe chữ "nếu": trong ngày, mỗi khi ai đó nói "nếu", con hô "điều kiện!" (hoặc giơ tay).
- Trò chơi "nếu": đặt luật như "Nếu bố mẹ chạm mũi thì con nhảy. Nếu bố mẹ chạm tai thì con ngồi." Rồi đổi nhanh liên tục. Con phải kiểm tra điều kiện mỗi lần trước khi làm.
- Hai lựa chọn: "Nếu thẻ màu đỏ thì đặt bên trái. Còn không thì đặt bên phải." Phân loại theo một luật chính là điều kiện đang hoạt động.
Trò chơi "nếu" còn là bài luyện tập trung rất tốt: con phải dừng lại kiểm tra, chứ không chỉ bắt chước động tác của bố mẹ.
Viết chương trình cho một người
Giờ hãy ghép tất cả lại. Đề nghị con viết (hoặc vẽ) một "chương trình" ngắn cho bố mẹ làm theo:
- Vẽ một hình cho mỗi động tác: nhảy, vỗ tay, xoay người, ngồi.
- Dùng con số để chỉ số lần lặp: hình nhảy kèm "×3" nghĩa là nhảy ba lần.
- Thêm một điều kiện, ví dụ vẽ con chó: "Nếu thấy thẻ con chó thì ngồi xuống."
Rồi làm theo chương trình đúng y như vậy. Nếu kết quả không như con muốn, cùng tìm bước cần sửa. Đổi vai để con làm theo chương trình của bố mẹ.
Trong Dologi, câu đố "Lệnh lặp lại" không có đủ ô cho mọi bước, nên con chạm vào một lệnh để lặp nó 2, 3 hay 4 lần mà đưa được xe tới mọi ngôi sao, giống hệt việc đổi "nhảy, nhảy, nhảy" thành "nhảy 3 lần".
Tóm lại
- Vòng lặp là lặp lại một bước một số lần, hoặc cho tới khi có chuyện gì đó xảy ra.
- Điều kiện nghĩa là chỉ làm một việc nếu điều gì đó đúng.
- Nhảy dây, bài hát có điệp khúc và điệu vỗ tay đầy vòng lặp; nếp sinh hoạt gia đình đầy chữ "nếu".
- Để con viết một chương trình ngắn có lặp và có một chữ "nếu", rồi làm theo đúng y như vậy.
Đọc thêm: Công thức nấu ăn là một chương trình: thuật toán trong đời sống