Nhiều phụ huynh có con 4 tuổi băn khoăn: tuổi này đã cần "bài tập tư duy" chưa? Cần, miễn là nó không giống bài tập. Ở tuổi này, mỗi lần con chia đồ thành nhóm, tìm hai thứ giống nhau hay đoán thứ gì đến tiếp theo là con đang tư duy. Dọn đồ chơi, gấp quần áo, dọn bàn ăn đều là dịp để làm đúng những việc đó.
Bài này đi theo từng kỹ năng tư duy hay gặp ở trẻ khoảng 4 tuổi, kèm những trò ngắn 5–10 phút bằng đồ sẵn trong nhà. Có người lớn chơi cùng quan trọng hơn bất cứ món đồ chơi đặc biệt nào.
Trẻ 4 tuổi thường làm được gì
Bảng dưới là những điều nhiều trẻ khoảng 4 tuổi làm được. Đây chỉ là mốc ước chừng: mỗi trẻ một nhịp, có kỹ năng con nhanh, có kỹ năng con cần thêm thời gian.
| Kỹ năng | Ở khoảng 4 tuổi, nhiều trẻ có thể | Trò gợi ý |
|---|---|---|
| Phân loại | Chia đồ thành nhóm theo một đặc điểm, như màu hoặc cỡ | Hai rổ theo màu |
| Ghép đôi | Tìm hai thứ giống hệt nhau | Ghép đôi tất |
| Quy luật | Tiếp một dãy lặp đơn giản kiểu AB | Thìa, dĩa, thìa, dĩa |
| Trí nhớ | Nhớ ba món đồ vừa nhìn qua | Khay ba món |
| Ghép tranh | Ghép lại bức tranh cắt thành bốn đến sáu mảnh | Tranh cắt mảnh |
| Vị trí | Hiểu trên, dưới, trong, ngoài | Gấu bông ở đâu? |
Nếu con chưa làm được điều nào, không sao cả. Chơi bậc dễ nhất, vài tuần sau thử lại.
Phân loại và ghép đôi: hai chiếc rổ, đôi tất
Hai rổ theo màu. Bày hai chiếc rổ hay hộp, một xanh một đỏ, hoặc lót mỗi rổ một tờ giấy màu. Đổ ra một nắm đồ chơi hai màu đó và nói: "Đồ màu đỏ vào rổ đỏ, đồ màu xanh vào rổ xanh." Cùng con xếp vài món đầu, rồi để con làm tiếp.
Khi con đã quen:
- Chia theo cỡ. Đồ to vào một rổ, đồ nhỏ vào rổ kia. Vẫn những món đồ ấy, chỉ đổi luật.
- Món nào lạc nhóm. Bố mẹ thả vào một món màu vàng. Món này để đâu? Con có thể nghĩ ra rổ thứ ba, một ý rất hay.
- Đoán luật. Bố mẹ xếp vài món mà không nói vì sao, con đoán xem bố mẹ đang chia theo gì.
Ghép đôi tất. Giặt xong, đổ tất sạch lên giường và nhờ con tìm từng đôi. Bắt đầu với ba, bốn đôi trông thật khác nhau. Sau đó trộn thêm những chiếc gần giống nhau, để con phải nhìn kỹ sọc, chấm hay màu gót. Hỏi con: "Sao con biết hai chiếc này là một đôi?"
Quy luật đầu tiên: thìa, dĩa, thìa, dĩa
Quy luật thường bắt đầu từ kiểu đơn giản nhất: hai thứ thay phiên nhau. Lúc dọn bàn ăn, bố mẹ xếp một dãy: thìa, dĩa, thìa, dĩa, rồi dừng lại hỏi: "Tiếp theo là gì?" Cùng con đọc to dãy như hát: "thìa, dĩa, thìa, dĩa…". Nghe được nhịp giúp con cảm thấy phần nào lặp lại.
Cách chơi tiếp:
- Dãy dài hơn. Con tự xếp thêm ba, bốn món tiếp theo.
- Dùng cả người. Vỗ tay, dậm chân, vỗ tay, dậm chân. Quy luật có thể là âm thanh, động tác, không chỉ là đồ vật.
- Con xếp trước. Con đặt hai món, bố mẹ xếp tiếp. Bố mẹ cố tình xếp sai để con sửa.
Tạm thời giữ kiểu hai thứ thay phiên. Những dãy dài hơn như ABB, ABC thường đến muộn hơn một chút.
Trí nhớ và không gian: khay ba món, tranh cắt mảnh, trên và dưới
Khay ba món. Đặt ba món quen thuộc lên khay, ví dụ chiếc cốc, quả bóng, chiếc chìa khóa. Cùng con gọi tên từng món, rồi phủ khăn lên. Bố mẹ lén cất một món, mở khăn và hỏi: "Món nào đi đâu mất rồi?" Nếu con khó nói tên, đặt món bị cất cạnh hai món khác để con chỉ tay. Đổi vai cho con giấu, bố mẹ đoán.
Tranh cắt mảnh. Lấy một tấm thiệp cũ hay một bức tranh to trong tạp chí, dán lên bìa cứng rồi cắt thành bốn mảnh lớn. Con ghép lại cho đủ bức tranh. Khi bốn mảnh đã dễ, cắt một bức khác thành năm, sáu mảnh. Lúc đầu để bức tranh nguyên vẹn bên cạnh cho con so.
Gấu bông ở đâu? Lấy một con gấu bông và một chiếc hộp. Đặt gấu trên hộp, dưới hộp, trong hộp, ngoài hộp, vừa đặt vừa nói từ đó. Rồi đổi lại: bố mẹ nói ("Đặt gấu xuống dưới ghế"), con đặt. Sau nữa con giấu gấu và dùng những từ ấy để kể cho bố mẹ gấu đang ở đâu.
Chơi với trẻ 4 tuổi thế nào
- Ngắn thôi, 5–10 phút. Dừng khi con vẫn đang vui.
- Chơi cùng con. Cùng xếp, cùng ghép, cùng đoán. Làm mẫu thường dễ hiểu hơn giải thích.
- Tận dụng việc hằng ngày. Dọn đồ chơi, ghép tất, dọn bàn ăn đều là lúc luyện, không cần thêm giờ riêng.
- Không kiểm tra, không giục. Khi con nhầm, nói "mình cùng nhìn lại nhé" thay cho "sai rồi".
- Hỏi sao con biết. Câu trả lời ngắn như "vì nó màu đỏ" cũng cho thấy con đang nghĩ về luật.
Nếu con thích những trò này, chủ đề Quy luật và Trí nhớ của Dologi có các câu đố cùng loại, bắt đầu từ mức rất dễ rồi khó dần từng chút. Vài phút chơi trên máy, có bố mẹ ngồi cạnh, là thêm một cách luyện, không thay cho trò chơi với đồ thật.
Tóm lại
- Ở khoảng 4 tuổi, con tập tư duy qua những trò ngắn với đồ thật, có người lớn chơi cùng.
- Hai rổ cho phân loại, ghép tất cho ghép đôi, dãy thìa dĩa cho quy luật, khay ba món cho trí nhớ.
- Dọn đồ chơi, gấp quần áo, dọn bàn ăn là những trò tư duy có sẵn.
- Mốc tuổi chỉ là ước chừng; trò nào khó quá thì chơi bậc dễ hơn một thời gian.
Đọc thêm: Bài tập tư duy cho trẻ 5 tuổi: trò chơi tại nhà cho từng kỹ năng và Trẻ mấy tuổi làm được gì? Các mốc tư duy từ 4 đến 10 tuổi