Sớm hay muộn, bảng cửu chương cũng theo con về nhà. Có con đọc vanh vách, có con vấp mãi ở 7 × 8 rồi tự kết luận "con dốt toán". Bố mẹ băn khoăn: nên cho con đọc đi đọc lại tới khi thuộc, hay chậm lại để giảng? Tin vui là không phải chọn một trong hai. Cuối cùng con vẫn cần thuộc bảng nhân, nhưng con thuộc dễ hơn và nhớ lâu hơn nhiều khi việc thuộc dựa trên sự hiểu.
Bài này gợi ý một thứ tự đơn giản: nhóm bằng nhau trước, quy luật sau, ghi nhớ cuối cùng. Mỗi bước có hoạt động làm được với đồ có sẵn trong nhà.
Vì sao nên hiểu trước
Con chỉ thuộc "bảy tám năm mươi sáu" như một chuỗi âm thanh thì khi quên, con không còn gì để dựa vào. Con hiểu 7 × 8 là bảy nhóm, mỗi nhóm tám (hay tám nhóm, mỗi nhóm bảy) thì tự dựng lại được đáp án: "7 × 8 gấp đôi 7 × 4, mà 7 × 4 là 28, vậy là 56."
Hiểu còn làm việc phải nhớ ít đi. Bảng nhân từ 1 × 1 tới 10 × 10 có 100 phép tính. Khi con thấy 3 × 4 và 4 × 3 cùng một kết quả, chỉ còn 55 phép tính khác nhau. Thêm các bảng dễ (nhân 1, nhân 2, nhân 5, nhân 10) là chỉ còn 21 phép tính cần học, đều tạo từ các số 3, 4, 6, 7, 8 và 9.
Bước 1: nhóm bằng nhau
Phép nhân là cách cộng nhanh các nhóm bằng nhau. Trước khi viết dấu nhân, hãy để con xếp và đếm các nhóm:
- Đĩa và bánh. Bốn cái đĩa, mỗi đĩa ba miếng bánh quy. "Tất cả có bao nhiêu miếng?" Lúc đầu con có thể đếm từng miếng. Dần dần con sẽ đếm "3, 6, 9, 12".
- Hộp trứng. Hộp mười quả xếp hai hàng, mỗi hàng năm quả; hộp mười hai quả xếp hai hàng sáu. Bỏ trứng, cúc áo hay nui vào: "Có mấy hàng? Mỗi hàng mấy cái?"
- Nhóm quanh nhà. Bánh của ba chiếc xe đạp, chân của bốn cái ghế, ngón tay của hai bàn tay. Hỏi con: "Có mấy nhóm? Mỗi nhóm mấy cái?"
Rồi xếp các nhóm thành hàng thẳng. Đồ vật xếp thành hình chữ nhật, ba hàng mỗi hàng bốn cái, gọi là một mảng. Xoay mảng một phần tư vòng, nó thành bốn hàng mỗi hàng ba cái, số đồ vật vẫn y nguyên. Chỉ một hình này đã giải thích vì sao 3 × 4 = 4 × 3, và đáng cho con xem nhiều lần.
Một lưu ý nhỏ: không phải nơi nào cũng đọc "3 × 4" giống nhau. Ở Việt Nam, 3 × 4 thường hiểu là "3 được lấy 4 lần" (3 + 3 + 3 + 3), có nơi lại hiểu là "ba nhóm, mỗi nhóm bốn". Kết quả đều là 12, và đó chính là điều mảng chấm cho thấy.
Bước 2: tìm quy luật
Khi con đã hiểu nhóm, giúp con nhận ra mỗi bảng có một lối tắt riêng. Tự phát hiện có ích hơn được nói sẵn, nên hãy hỏi "Con thấy gì?" trước khi giảng.
| Bảng | Quy luật | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhân 2 | Gấp đôi; kết quả là các số chẵn | 2 × 8 = 8 + 8 = 16 |
| Nhân 10 | Viết thêm số 0 vào sau | 10 × 6 = 60 |
| Nhân 5 | Một nửa của nhân 10; tận cùng là 5 hoặc 0 | 5 × 8 là nửa của 80: 40 |
| Nhân 4 | Gấp đôi, rồi gấp đôi lần nữa | 4 × 7: 14, rồi 28 |
| Nhân 3 | Nhân 2 rồi thêm một nhóm | 3 × 8 = 16 + 8 = 24 |
| Nhân 6 | Nhân 5 rồi thêm một nhóm | 6 × 7 = 35 + 7 = 42 |
| Nhân 8 | Gấp đôi ba lần | 8 × 7: 14, 28, 56 |
| Nhân 9 | Nhân 10 rồi bớt một nhóm | 9 × 6 = 60 − 6 = 54 |
Bảng nhân 9 còn một quy luật trẻ rất thích: 9, 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90. Chữ số hàng chục tăng một thì chữ số hàng đơn vị giảm một, và từ 18 tới 90, hai chữ số cộng lại luôn bằng 9.
Đếm cách (đếm thêm 2, thêm 3, thêm 5…) cũng thuộc bước này. Vừa leo cầu thang vừa đếm thêm 3, hay vỗ tay ở mỗi số thứ tư. Trò này nối phép cộng với phép nhân một cách vui vẻ.
Bước 3: rồi mới nhớ, mỗi lần một ít
Khi con đã hiểu và có cách tính cho từng phép, lúc đó mới luyện cho nhanh. Trí nhớ lớn lên nhờ luyện ngắn và đều, không nhờ ngồi lâu.
- Mỗi lần vài phép. Chọn hai ba phép cho cả tuần, ví dụ 6 × 7, 7 × 8 và 6 × 8. Trộn với những phép con đã thuộc.
- Năm phút là đủ. Vài câu hỏi trên đường đi học hay lúc dọn mâm cơm hiệu quả hơn nửa tiếng ngồi bàn.
- Nhân xúc xắc. Gieo hai con xúc xắc rồi nhân hai số. Ai nói đúng trước được một điểm. Muốn luyện riêng một bảng thì gieo một con xúc xắc và luôn nhân với số của bảng đó, ví dụ luôn nhân 7.
- Xếp một số thành hình chữ nhật. Đưa con 12 hay 24 cái cúc áo: "Con xếp được bao nhiêu hình chữ nhật khác nhau?" Với 12 có 1 × 12, 2 × 6 và 3 × 4 (cùng các hình xoay ngang của chúng).
- Hỏi "Con tính thế nào?" Cách tính rất đáng chia sẻ. Con nói "6 × 7 là 42 vì 6 × 6 là 36, thêm một nhóm 6 nữa" là con hiểu thật.
- Lập danh sách "phép con đã thuộc". Đánh dấu từng phép cho thấy con đang tiến bộ, và 21 phép khó cứ nhỏ dần.
Những điều nên tránh
- Kiểm tra tính giờ khi con chưa hiểu. Áp lực tốc độ dễ làm con lo và đoán bừa. Nhanh đến sau khi con đã tự tin.
- Đọc cả bảng để tìm một phép. Đọc "7, 14, 21…" cho tới 7 × 8 là khởi đầu tốt, nhưng hãy khuyến khích con dùng cách tính.
- So sánh. Mỗi con thuộc bảng nhân nhanh chậm khác nhau. Nhiều trẻ gặp phép nhân ở những năm đầu tiểu học, và mỗi con cần một khoảng thời gian khác.
- "Hồi xưa bố mẹ cũng dốt toán." Con học theo thái độ của người lớn. Thay vào đó hãy nói: "Phép này khó đấy. Mình cùng tìm cách tính nhé."
Trong Dologi, các câu đố "Nhảy trên trục số" ở chủ đề Toán học cho con theo chú thỏ nhảy những bước bằng nhau trên trục số. Mỗi bước dài như nhau, chính là đếm cách, một bước nhỏ mà có ích trên đường tới phép nhân.
Tóm lại
- Con vẫn cần thuộc bảng cửu chương, nhưng nhớ lâu hơn khi việc thuộc dựa trên sự hiểu.
- Bắt đầu từ nhóm bằng nhau và mảng xếp bằng đồ trong nhà. Xoay mảng cho thấy 3 × 4 = 4 × 3.
- Sau đó tìm quy luật của từng bảng, để quên phép nào thì dựng lại được từ phép đã biết.
- Cuối cùng luyện vài phép mỗi lần, bằng trò chơi ngắn và đều, không bấm giờ.
Đọc thêm: Quy luật trong dãy số: chẵn lẻ, đếm cách hai, nhảy cóc.