Mười chai nhựa rỗng, một quả bóng mềm và một hành lang: thế là thành đường bowling. Và lượt lăn nào cũng cho ra những con số. Mấy chai đổ? Mấy chai còn đứng? Hai lượt được bao nhiêu?
Đây là giờ học toán mà trẻ đòi làm lại. Bài này hướng dẫn cách bày trò, phần toán ẩn ở đâu, và cách ghi điểm.
Chuẩn bị
- Mười chai rỗng cùng cỡ, đã tráng sạch và vặn nắp. Cho vào mỗi chai một ít nước hoặc cát, cao chừng hai đốt ngón tay, để chai đứng vững hơn. Chai càng nặng càng khó đổ.
- Một quả bóng mềm. Bóng xốp hoặc một đôi tất cuộn tròn là lý tưởng để chơi trong nhà.
- Một hành lang, hoặc bất kỳ chỗ nào có bức tường phía sau các chai để chặn bóng.
- Một vạch xuất phát bằng băng dính, cách chai hai ba mét. Với trẻ nhỏ thì gần hơn.
Xếp các chai thành hình tam giác, mũi hướng về phía người chơi: một chai ở trước, rồi hai, rồi ba, rồi bốn chai. Dán một miếng hình dán nhỏ xuống sàn dưới mỗi chai, con sẽ tự xếp lại được mà không cần giúp.
Hãy cùng con để ý rằng 1 + 2 + 3 + 4 vừa đúng bằng 10. Với trẻ bốn tuổi, hãy bắt đầu với ba hoặc sáu chai.
Toán trong mỗi lượt lăn
| Câu hỏi nên đặt | Luyện được gì |
|---|---|
| Mấy chai đổ? | Đếm |
| Mấy chai còn đứng? | Các cặp số cộng lại bằng mười |
| Hai lượt lăn của con được tất cả bao nhiêu? | Phép cộng |
| Ai làm đổ nhiều hơn? Nhiều hơn mấy chai? | So sánh và tìm hiệu |
| Con cần thêm mấy chai nữa để đủ mười? | Tìm số còn thiếu |
Câu hỏi thứ hai là quý nhất. Đổ bảy chai nghĩa là còn ba chai đứng. Đổ bốn chai nghĩa là còn sáu. Sau vài ván, nhiều trẻ thôi không đếm số chai còn đứng nữa mà nói luôn con số. Con đã thuộc các cặp số cộng lại bằng mười mà không cần tờ bài tập nào.
Thêm một ý nữa: trước mỗi lượt lăn, hãy đề nghị con đoán. "Con nghĩ mình sẽ làm đổ mấy chai?" Rồi so phỏng đoán với kết quả.
Ghi điểm
Mỗi lượt chơi gồm hai lần lăn. Sau mỗi lần lăn, gạch một vạch cho mỗi chai đổ, gom thành từng nhóm năm vạch. Rồi cộng hai lần lăn.
| Lượt | Lần lăn thứ nhất | Lần lăn thứ hai | Tổng |
|---|---|---|---|
| 1 | 4 | 3 | 7 |
| 2 | 6 | 4 | 10 |
| 3 | 2 | 5 | 7 |
Chơi năm lượt rồi cộng tất cả ở cuối. Trẻ lớn hơn có thể cộng dồn sau mỗi lượt: 7, rồi 17, rồi 24.
Hãy để con làm người ghi điểm, kể cả cho lượt của bố mẹ. Kiểm tra phép cộng của người lớn là việc trẻ làm rất nghiêm túc.
Phiên bản cho từng tuổi
| Tuổi ước chừng | Nên thử |
|---|---|
| 4–5 | Ba đến sáu chai; chạm tay và đếm các chai đổ; chưa cần ghi điểm |
| 6–7 | Mười chai; số chai đổ và còn đứng; cộng hai lần lăn; vạch đếm |
| 8–9 | Dán hình dán màu lên nắp: có chai 2 điểm, có chai 5 điểm; cộng dồn |
| Từ 10 | Ai đạt đúng 50 điểm trước thì thắng, nên gần cuối phải tính xem mình còn cần bao nhiêu |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Chơi cho công bằng
- Ai vừa lăn thì xếp lại chai cho người chơi tiếp theo.
- Cân bằng lại. Người lớn lăn bằng tay không thuận, hoặc đứng xa hơn.
- Cùng đếm khi sát nút. Nếu hai người không thống nhất về điểm, hãy ngồi cạnh nhau đếm lại.
Trong Dologi, câu đố "Cộng rồi trả lời" ở chủ đề Toán học đề nghị con cộng các nhóm đồ vật nhỏ rồi nêu tổng. Bowling chai nhựa luyện cũng phép cộng đó, với quả bóng trong tay.
Tóm lại
- Mười chai xếp tam giác, một quả bóng mềm và một vạch băng dính là đủ.
- Hỏi mấy chai đổ và mấy chai còn đứng: đó là cách học các cặp số cộng lại bằng mười.
- Ghi điểm bằng vạch đếm và để con làm phép cộng.
- Đổi số chai, số điểm và đích đến cho hợp tuổi của con.
Đọc thêm: Trò chơi với xúc xắc: rèn đếm và tính nhẩm cho trẻ