Một cặp xúc xắc rất rẻ, bỏ vừa túi áo và biến thành trò chơi với số chỉ trong vài giây. Gieo xúc xắc vui, kết quả bất ngờ, và mỗi lần gieo là một câu hỏi toán nhỏ: mấy chấm? Bên nào nhiều hơn? Tất cả là bao nhiêu? Bài này nói xúc xắc giúp con tập gì và gợi ý trò chơi theo độ tuổi, chỉ cần xúc xắc thông thường và luật tự đặt, đổi thế nào tùy nhà mình.
Vì sao xúc xắc giúp trẻ học số
- Nhìn là biết bao nhiêu. Các mặt xúc xắc luôn xếp chấm giống nhau. Chơi nhiều, trẻ nhận ra năm, sáu chấm mà không cần đếm từng cái. Khả năng "nhìn là biết" này là một bước quan trọng để đi từ đếm sang hiểu số.
- Tập nhiều mà không cần phiếu bài tập. Mười phút chơi có thể chứa hàng chục phép tính nhỏ.
- May rủi làm mọi người ngang nhau. Không ai điều khiển được xúc xắc, nên con thua không có nghĩa là "kém toán". Người lớn và trẻ con bắt đầu như nhau.
- Chờ lượt. Trò nào cũng tập luôn tính kiên nhẫn và làm theo luật.
Trước khi chơi
- Chọn xúc xắc hợp với con. Xúc xắc xốp cỡ lớn dễ gieo, dễ nhìn với bàn tay nhỏ. Xúc xắc thường rất nhỏ, nên để xa trẻ còn hay cho đồ vào miệng.
- Gieo vào khay hoặc nắp hộp. Xúc xắc không lăn khỏi bàn, không ai phải chui gầm ghế tìm.
- Chơi ngắn thôi. Hai ba ván ngắn tốt hơn một ván dài kết thúc bằng nước mắt.
- Để con gieo. Gieo là một nửa niềm vui, còn đếm chấm là việc của con.
Trò chơi cho trẻ 4–5 tuổi
- Mấy chấm? Gieo một viên. Con nói số chấm, rồi chạm vào từng chấm để kiểm tra. Dần dần con sẽ ít cần kiểm tra hơn.
- Đi tìm đồ. Gieo được mấy thì mang về bấy nhiêu thứ: ba cái thìa, năm chiếc tất, hai cái gối. Rồi cùng đếm lại.
- Ai nhiều hơn? Mỗi người gieo một viên. Ai được số lớn hơn thì nhận một hạt đậu, một cái cúc hay một miếng nui. Bằng nhau thì không ai được, gieo lại.
- Đường đua xúc xắc. Vẽ một con đường mười ô trên giấy, cuối đường có ngôi sao. Gieo được mấy thì cho đồ chơi đi bấy nhiêu bước. Ai đến ngôi sao trước?
Trò chơi cho trẻ 6–7 tuổi
- Cộng hai viên. Gieo hai viên rồi cộng lại. Viết các số từ 2 đến 12 ra giấy, ra tổng nào thì gạch số đó. Gạch được hết không?
- Đủ mười. Gieo một viên: cần thêm mấy nữa để đủ 10? Ra 4 thì cần thêm 6. Có thể dùng ngón tay hoặc mười hạt đậu cho dễ.
- Lớn hơn hay nhỏ hơn? Trước mỗi lần gieo, đoán số sắp ra sẽ lớn hơn hay nhỏ hơn số vừa rồi. Trò này tập so sánh và làm quen với chuyện may rủi.
- Gấp đôi. Gieo một viên rồi gấp đôi: 3 với 3 là 6. Gấp đôi là bậc thang tiện lợi để tập cộng.
Trò chơi cho trẻ 8–10 tuổi
- Trúng đích. Chọn một số đích, ví dụ 10. Gieo ba viên, dùng phép cộng và trừ để ra gần số đích nhất: 6 + 5 − 1 = 10.
- Số lớn nhất. Gieo ba viên, xếp ba chữ số thành số lớn nhất có thể. Ra 2, 6 và 4 thì số lớn nhất là 642. Rồi thử xếp số nhỏ nhất. Trò này tập hàng trăm, hàng chục, hàng đơn vị.
- Nhân hai viên. Gieo hai viên rồi nhân lại. Tô kết quả lên bảng cửu chương. Kết quả nào hay ra nhất?
- Tổng nào hay ra nhất? Gieo hai viên 36 lần và ghi lại tổng mỗi lần. Số 7 thường ra nhiều hơn số 2 hay số 12. Hỏi con vì sao: có nhiều cách ra 7 (1 + 6, 2 + 5, 3 + 4…) nhưng chỉ một cách ra 2.
Tóm tắt nhanh
| Tuổi (ước chừng) | Trò chơi | Tập gì |
|---|---|---|
| 4–5 | Mấy chấm? | Nhìn là biết số lượng nhỏ |
| 4–5 | Ai nhiều hơn? | So sánh số |
| 6–7 | Cộng hai viên | Cộng trong phạm vi 12 |
| 6–7 | Đủ mười | Các cặp số cộng lại bằng 10 |
| 8–10 | Số lớn nhất | Giá trị theo hàng |
| 8–10 | Tổng nào hay ra nhất? | Ghi chép số liệu, làm quen với may rủi |
Độ tuổi chỉ để tham khảo, mỗi trẻ một nhịp. Thấy trò nào khó quá thì quay lại trò dễ hơn một thời gian.
Trong Dologi, nhiều câu đố của chủ đề Toán học biểu diễn số lượng bằng mặt xúc xắc, khung mười ô và quân domino, để con quen nhìn là biết bao nhiêu. Chúng đi cùng rất hợp với những viên xúc xắc thật trên bàn ăn.
Tóm lại
- Xúc xắc biến đếm và cộng thành trò chơi nhanh, may rủi giúp ai cũng có cơ hội.
- Bắt đầu từ nhìn chấm là biết số, rồi đến cộng, tìm cặp đủ mười và giá trị theo hàng.
- Xúc xắc to, gieo vào khay và chơi ngắn giúp trò chơi dễ và an toàn.
- Chọn trò theo sức của con hơn là theo tuổi, và cứ thoải mái đổi luật.
Đọc thêm: Con tính bằng ngón tay có sao không? Giúp trẻ đi từ đếm đến hiểu số