"Mẹ xem, con cá của con chỉ là một hình tròn với hai hình tam giác thôi!"
Cắt giấy màu thành hình rồi dán thành tranh là một trong những trò thủ công đơn giản nhất, mà lại rất nhiều thứ để nghĩ. Con gọi tên các hình, nhận ra mái nhà là hình tam giác, bánh xe là hình tròn, và thấy vài mảnh giấy giản dị có thể thành ngôi nhà, con cá hay cả một dãy phố. Xong rồi còn có bức tranh để đếm, để tả, để chép lại.
Chỉ cần một góc bàn yên tĩnh và hai mươi phút. Bài này gợi ý cần chuẩn bị gì, cách cắt từng hình theo lứa tuổi, những bức tranh nên ghép trước, cách đếm số hình đã dùng, và vài trò chơi để đi xa hơn.
Cần chuẩn bị gì
- Giấy màu. Báo, tạp chí cũ, giấy gói quà hay mặt in của vỏ hộp bánh đều dùng được.
- Kéo dành cho trẻ, đầu tròn.
- Hồ dán dạng thỏi và một tờ giấy trắng làm nền.
- Bút chì, và một vật tròn để đồ theo, như cái cốc, nắp hộp hay cuộn băng dính.
Khi con dùng kéo, người lớn nên ngồi gần, nhất là mấy lần đầu. Với trẻ nhỏ, bố mẹ có thể cắt sẵn hình, con chỉ xếp và dán.
Cắt các hình
Có hình dễ cắt hơn hẳn hình khác, nên bắt đầu từ hình dễ.
- Dải giấy và hình chữ nhật: một nhát cắt thẳng ngang tờ giấy là có một dải. Đây là nhát cắt nên tập đầu tiên.
- Hình vuông: cắt dải giấy thành từng đoạn dài bằng bề ngang của dải. Trẻ lớn hơn có thể gấp một góc tờ giấy chữ nhật xuống trùng mép kia, cắt bỏ phần thừa: mở phần gấp ra là một hình vuông.
- Hình tam giác: cắt đôi hình vuông theo đường chéo là được hai hình tam giác. Cắt một góc tờ giấy cũng ra hình tam giác.
- Hình tròn: đồ theo miệng cốc rồi cắt chậm dọc theo nét, xoay tờ giấy chứ không xoay kéo. Hình tròn khó cắt nhất, hơi méo một chút cũng không sao.
Mỗi loại hình cắt vài cái, nhiều cỡ, nhiều màu, để chung vào một khay. Được chọn trong cả đống hình đã là một nửa niềm vui.
Từ hình thành tranh
Bắt đầu bằng tranh chỉ có hai, ba hình, rồi tăng dần.
| Tranh | Các hình |
|---|---|
| Ngôi nhà | Hình vuông làm tường, hình tam giác làm mái, hình vuông nhỏ làm cửa sổ, hình chữ nhật làm cửa ra vào |
| Con cá | Hình tròn làm thân, hình tam giác làm đuôi, hình tam giác nhỏ làm vây, một chấm làm mắt |
| Cái cây | Hình tròn lớn hoặc ba hình tam giác chồng lên nhau làm tán lá, hình chữ nhật làm thân |
| Mặt trời | Hình tròn với các hình tam giác nhỏ xung quanh |
| Mặt con mèo | Hình tròn với hai tai hình tam giác |
| Chiếc thuyền | Hình chữ nhật làm thân thuyền, hình tam giác làm cánh buồm |
Để con bày các mảnh ra trước rồi mới dán. Chuyển mái nhà từ bên này sang bên kia, hay lật ngược hình tam giác xem còn giống đuôi cá không, chính là kiểu thử tới thử lui giúp rèn tư duy không gian. Khi con đã quen vài bức tranh, rủ con tự nghĩ ra tranh mới: rô-bốt, tên lửa, đoàn tàu.
Đếm số hình đã dùng
Tranh xong rồi thì biến nó thành một trò đếm nhỏ.
- "Ngôi nhà của con có mấy hình tam giác? Mặt trời có mấy hình tròn?"
- Làm bảng chú thích bên cạnh tranh: vẽ mỗi loại hình một lần, mỗi lần dùng hình đó thì chấm một chấm.
- So hai bức tranh: tranh nào dùng nhiều hình hơn? Tranh nào nhiều hình tam giác hơn?
- Đặt thử thách trước khi làm: một bức tranh đúng năm hình, hay một bức tranh chỉ toàn hình tam giác.
Để ý cả những hình nấp trong hình khác. Hai hình tam giác đặt cạnh nhau có thể thành một hình vuông; bốn hình vuông nhỏ ghép thành một hình vuông lớn. Cắt một hình vuông thành hai hình tam giác, rồi nhờ con ghép lại như cũ.
Những trò chơi đi xa hơn
- Cùng mảnh, tranh mới: đưa con sáu hình như nhau và hỏi con ghép được bao nhiêu tranh khác nhau. Rồi đổi lại: bố mẹ ghép một tranh, con ghép tranh khác từ đúng những mảnh đó.
- Ghép theo lời tả: hai người ngồi quay lưng vào nhau. Một người tả bức tranh ("một hình tròn xanh to, có một hình tam giác vàng chạm vào bên trái"), người kia ghép theo, rồi cùng so. Trò này luyện các từ trái, phải, trên, dưới, bên cạnh.
- Ghép lại theo trí nhớ: cho con xem một tranh đơn giản trong mười giây, che đi, rồi ghép lại.
- Danh sách hình: con vẽ danh sách các hình cần cho một bức tranh, như một công thức nấu ăn, và người khác phải ghép một bức tranh dùng đúng danh sách đó.
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 3–4 | Xếp và dán hình người lớn cắt sẵn; cắt dải giấy bằng một nhát; ngôi nhà từ một hình vuông và một hình tam giác |
| 5–6 | Cắt hình vuông và tam giác; tranh từ bốn đến sáu hình; đếm từng loại hình |
| 7–8 | Đồ và cắt hình tròn; tự nghĩ ra tranh; bảng chú thích bên cạnh tranh; ghép theo lời tả |
| 9 trở lên | Thử thách với số hình cho trước; tìm hình nấp trong hình khác; viết danh sách hình cho người khác ghép |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có những câu đố như "Đếm hình trong hình ghép", trong đó con đếm tất cả hình vuông hay hình tam giác trong một hình vẽ bằng các nét, kể cả những hình lớn ghép từ nhiều phần nhỏ. Đó cũng là thói quen nhận ra hai hình tam giác ghép lại có thể thành một hình vuông.
Tóm lại
- Giấy màu, kéo an toàn và hồ dán là đủ để biến hình học thành tranh.
- Bắt đầu với dải giấy, hình vuông và tam giác; hình tròn để sau, đồ theo nét rồi cắt chậm.
- Bày các mảnh ra trước khi dán, để con còn di chuyển và xoay thử.
- Đếm số hình trong mỗi bức tranh đã xong, và tìm những hình nấp trong hình khác.
Đọc thêm: Hình học đầu tiên: tìm hình tròn, vuông, tam giác quanh nhà