Bảng ba hàng ba cột có một ô trống hay gặp trong sách bài tập và sách câu đố. Tám hình cùng lúc làm nhiều trẻ thấy rối, nhưng cách giải thật ra khá gọn: trong bảng thường có một thứ đổi theo hàng và một thứ đổi theo cột, ô trống phải hợp với cả hai.
Bài này dành cho trẻ khoảng 6–12 tuổi, mỗi trẻ một nhịp nên mốc tuổi chỉ là ước chừng. Bố mẹ bắt đầu bằng bảng 2×2 bày bằng đồ thật, lên bảng 3×3 vẽ tay, dạy con hai câu hỏi dùng được cho mọi bảng, rồi để con tự làm bảng đố lại bố mẹ. Cuối bài có bốn câu đố kèm đáp án.
Bảng quy luật là gì
Mỗi ô trong bảng là một hình có vài đặc điểm: màu, dạng, cỡ, số chấm, hướng. Ở dạng đơn giản nhất, các hình trong cùng một hàng giống nhau ở một đặc điểm, các hình trong cùng một cột giống nhau ở một đặc điểm khác. Ví dụ:
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | tròn đỏ | vuông đỏ | tam giác đỏ |
| Hàng 2 | tròn xanh | vuông xanh | tam giác xanh |
| Hàng 3 | tròn vàng | vuông vàng | ? |
Hàng nào cũng chung một màu, cột nào cũng chung một dạng. Ô trống ở hàng vàng và cột tam giác, nên đó là tam giác vàng. Bài này xoay quanh đặc điểm nhìn thấy được của hình, không cần làm phép tính.
Bắt đầu bằng bảng 2×2 với đồ thật
Với trẻ khoảng 6 tuổi, hoặc trẻ chưa gặp dạng này bao giờ, nên bắt đầu bằng đồ cầm được. Dán hai dải băng dính chéo nhau trên bàn, hoặc kẻ một dấu cộng lớn trên tờ giấy, là có bốn ô.
- Đồ cần chuẩn bị: hai món đỏ và hai món xanh, mỗi màu một món to một món nhỏ. Cốc nhựa, khối gỗ, nắp hộp đều được. Thêm hai ba món "gây nhiễu" khác màu hoặc khác cỡ.
- Cách bày: hàng trên toàn đồ đỏ, hàng dưới toàn đồ xanh; cột trái toàn đồ to, cột phải toàn đồ nhỏ. Bày ba ô, để trống một ô.
- Con làm: chọn trong đống đồ món đặt vào ô trống, rồi nói vì sao.
Lúc đầu bố mẹ nói to quy luật cùng con: "Hàng trên đỏ hết, hàng dưới xanh hết. Bên này to, bên kia nhỏ." Khi con đã quen, đổi vai: con quay mặt đi, bố mẹ lấy ra một món bất kỳ, con tìm lại đúng món đó.
Lên bảng 3×3 bằng hình vẽ
Khi con làm bảng 2×2 dễ dàng, kẻ lưới ba nhân ba ô lên giấy và vẽ bằng bút màu. Đổi dần đặc điểm theo các mức dưới đây, mỗi mức chơi vài bảng rồi mới lên mức sau.
| Mức | Hàng đổi | Cột đổi | Tuổi gợi ý |
|---|---|---|---|
| 1 | Màu | Dạng (tròn, vuông, tam giác) | Khoảng 6–7 |
| 2 | Dạng | Cỡ (to, vừa, nhỏ) | Khoảng 7–8 |
| 3 | Màu | Số chấm trong hình (một, hai, ba) | Khoảng 7–9 |
| 4 | Mỗi hàng, mỗi cột có đủ ba dạng và ba màu, xếp lệch nhau | Như hàng | Khoảng 9–12 |
Bố mẹ cũng có thể làm bảng khó hơn bằng cách đổi chỗ ô trống. Ô trống ở góc dưới phải dễ nhất; ô trống ở giữa hay ở hàng trên buộc con nhìn kỹ hơn.
Hai câu hỏi: hàng này đổi gì, cột này đổi gì
Đây là phần quan trọng nhất. Thay vì đoán ngay, dạy con đi từng bước:
- Nhìn một hàng đã đủ ba ô. "Ba hình này giống nhau ở chỗ nào? Khác nhau ở chỗ nào?"
- Nhìn một cột đã đủ ba ô. Hỏi lại hai câu đó.
- Ghép lại cho ô trống. "Ô trống nằm ở hàng nào, cột nào? Vậy nó phải có gì?"
- Đặt vào rồi kiểm lại. Đọc to cả hàng lẫn cột có ô vừa điền. Đúng cả hai mới xong.
Lỗi hay gặp nhất là chỉ nhìn một hướng. Ở bảng ví dụ phía trên, con có thể chọn tròn vàng vì "hàng dưới toàn màu vàng": đúng màu nhưng sai dạng. Đừng nói ngay là sai, chỉ hỏi: "Con đọc thử cột thứ ba xem?" Để con tự thấy chỗ lệch.
Khi con bí, gợi ý theo nấc, chỉ sang nấc sau khi nấc trước chưa đủ: lấy tờ giấy che bớt, chỉ để lộ một hàng; nói "giờ chỉ nhìn màu thôi"; cuối cùng mới chỉ vào hai ô cùng hàng và cùng cột với ô trống.
Để con tự vẽ bảng đố bố mẹ
Tự làm bảng giúp con hiểu bảng được dựng thế nào, và trẻ thường rất thích ra đề.
- Con chọn hai đặc điểm sẽ đổi, ví dụ màu theo hàng và cỡ theo cột.
- Con vẽ đủ chín ô ra giấy nháp trước, rồi chép lại sang tờ khác và để trống một ô.
- Bố mẹ giải và nói to cách nghĩ: "Hàng này đổi màu, cột này đổi cỡ, nên ô trống là…"
- Thỉnh thoảng bố mẹ cố tình trả lời sai một nửa, để con là người chỉ ra chỗ sai.
Nếu bảng của con có chỗ không hợp quy luật, đó là dịp tốt để cùng sửa: "Bố đọc hàng này thấy đổi màu, nhưng cột này thì sao nhỉ?"
Trong chủ đề Quy luật của Dologi có dạng "Bảng quy luật": bảng có một dấu hỏi, con chọn hình đặt vào sao cho hợp với cả hàng lẫn cột. Hình trong bảng thay đổi theo bài, có khi là hình khối, có khi là bóng bay, mũi tên hay bọ rùa.
Bốn câu đố kèm đáp án
Chép bảng ra giấy, vẽ hình thay cho chữ.
Câu 1:
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | tròn to | tròn vừa | tròn nhỏ |
| Hàng 2 | vuông to | vuông vừa | ? |
| Hàng 3 | tam giác to | tam giác vừa | tam giác nhỏ |
Câu 2 (hình nào cũng là hình tròn):
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | đỏ, 1 chấm | ? | đỏ, 3 chấm |
| Hàng 2 | xanh lá, 1 chấm | xanh lá, 2 chấm | xanh lá, 3 chấm |
| Hàng 3 | tím, 1 chấm | tím, 2 chấm | tím, 3 chấm |
Câu 3 (hình nào cũng là mũi tên):
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | cam, chỉ lên | xanh, chỉ lên | tím, chỉ lên |
| Hàng 2 | cam, sang phải | xanh, sang phải | tím, sang phải |
| Hàng 3 | ? | xanh, chỉ xuống | tím, chỉ xuống |
Câu 4 (khó hơn):
| Cột 1 | Cột 2 | Cột 3 | |
|---|---|---|---|
| Hàng 1 | tròn đỏ | vuông xanh | tam giác vàng |
| Hàng 2 | vuông vàng | tam giác đỏ | tròn xanh |
| Hàng 3 | tam giác xanh | tròn vàng | ? |
Đáp án:
- Hình vuông nhỏ. Mỗi hàng giữ một dạng, mỗi cột giữ một cỡ: cột 3 là cỡ nhỏ.
- Hình tròn đỏ có 2 chấm. Hàng 1 toàn màu đỏ; cột 2 toàn hình có 2 chấm. Ô trống ở hàng trên, nên con phải đọc cột từ dưới lên.
- Mũi tên chỉ xuống, màu cam. Hàng 3 toàn mũi tên chỉ xuống, cột 1 toàn màu cam.
- Hình vuông đỏ. Bảng này không có hàng nào chung màu hay chung dạng, nên câu hỏi đổi thành "hàng này còn thiếu gì?". Mỗi hàng, mỗi cột có đủ tròn, vuông, tam giác và đủ đỏ, xanh, vàng. Hàng 3 đã có tam giác, tròn, nên thiếu vuông; đã có xanh, vàng, nên thiếu đỏ. Kiểm lại cột 3 (tam giác vàng, tròn xanh): cũng thiếu vuông và đỏ.
Tóm lại
- Bảng quy luật thường có một thứ đổi theo hàng, một thứ đổi theo cột; ô trống phải hợp với cả hai.
- Bắt đầu bằng bảng 2×2 bày bằng đồ thật, rồi mới lên bảng 3×3 vẽ tay và đổi dần đặc điểm.
- Dạy con hỏi "hàng này đổi gì, cột này đổi gì" và luôn kiểm lại cả hai hướng trước khi chốt.
- Để con tự làm bảng đố bố mẹ: ra đề cũng là một cách hiểu quy luật.
Đọc thêm: Quy luật tăng dần: thêm hai, gấp đôi và đoán hình tiếp theo