"Hai chiếc xe đạp và một chiếc ô tô, bên nào nhiều bánh xe hơn?" Nhiều người buột miệng "ô tô!" trước khi kịp nghĩ xong. Đáp án là bằng nhau: bên nào cũng bốn bánh.
Câu đố mẹo bắt được ta vì đầu óc ta thích vội. Nghe thấy một kiểu câu quen là ta nhảy ngay tới đáp án. Tập chậm lại, nghe từng chữ và xem thật ra câu hỏi đang hỏi gì là một thói quen tư duy rất đáng có, và câu đố mẹo là cách vui để rèn thói quen ấy.
Vì sao câu đố mẹo có ích
- Nghe kỹ. Cái mẹo hầu như luôn nấp trong một chữ nhỏ. Trẻ hiểu ra rằng chữ nào cũng quan trọng.
- Dừng lại trước khi trả lời. "Khoan, câu hỏi chính xác là gì nhỉ?" là thói quen có ích ở mọi môn học.
- Nhận ra điều mình tự cho là đúng. Nhiều mẹo thành công vì ta tự cho rằng có điều gì đó, trong khi câu hỏi không hề nói.
- Cười khi bị sai. Bị câu đố mẹo "lừa" là chuyện buồn cười chứ không đáng xấu hổ, nên trẻ bớt sợ sai hơn.
- Bài toán có lời văn. Ở trường, nhiều lỗi khi làm toán có lời văn đến từ việc không đọc kỹ đề. Câu đố mẹo rèn đúng chỗ đó.
Năm kiểu mẹo, kèm ví dụ
Đây là các ví dụ chúng tôi tự soạn. Lần đầu đọc to thật chậm, lần thứ hai đọc nhanh để xem khó hơn bao nhiêu.
| Kiểu mẹo | Ví dụ | Đáp án |
|---|---|---|
| Câu hỏi hỏi chuyện khác | "Trên hồ có bốn con vịt. Hai con nữa bay xuống, một con bay đi. Hỏi một con vịt có mấy chân?" | Hai |
| Thiếu thông tin | "Một bạn có ba quả bóng bay đỏ và hai quả vàng. Hỏi bạn ấy có mấy quả bóng bay xanh?" | Không có quả nào |
| Bằng nhau chứ không hơn | "Hai chiếc xe đạp và một chiếc ô tô, bên nào nhiều bánh xe hơn?" | Bằng nhau: bên nào cũng bốn |
| Không có gì thay đổi | "Con bỏ một quả bóng đỏ vào chiếc hộp xanh. Quả bóng màu gì?" | Vẫn màu đỏ |
| Đếm hết mọi thứ | "Một con mèo ngồi trên một cái ghế. Có tất cả bao nhiêu cái chân?" | Tám: bốn chân mèo và bốn chân ghế |
Sau mỗi câu, cùng nói về cái mẹo: "Câu này lừa ở đâu? Con đã bỏ sót chữ nào?"
Chơi sao cho vui vẻ
- Cười cùng nhau, không cười nhau. Người lớn cũng bị lừa. Cứ nói ra điều đó.
- Đọc lại thật chậm. Con trả lời sai thì đọc lại câu hỏi chậm rãi và cho con thử lần nữa.
- Giải thích cái mẹo. Mục đích không phải là thắng, mà là nhận ra câu hỏi đã đánh lừa mình thế nào.
- Trộn với câu hỏi thường. Câu nào cũng là mẹo thì trẻ bắt đầu nghi ngờ mọi thứ. Trộn lẫn giúp cả nhà luôn phải lắng nghe.
Con tự đặt câu đố
Nghĩ ra một câu đố mẹo còn khó hơn trả lời, vì con phải hình dung người khác sẽ nghĩ thế nào. Giúp con đặt vài câu:
- Bắt đầu từ một điều đơn giản ("con nhện có tám chân").
- Thêm vài chi tiết gây rối trước câu hỏi ("Ba con nhện đang bò trên tường. Một con bò xuống…").
- Cuối cùng hỏi về điều đơn giản đó ("Hỏi một con nhện có mấy chân?").
Trẻ rất thích mang câu đố của mình đi đố ông bà, anh chị em và bạn bè.
Liên hệ với bài toán có lời văn
Những cách giúp vượt qua câu đố mẹo cũng giúp làm bài toán có lời văn:
- Tìm câu hỏi. Gạch chân hoặc chỉ vào chỗ đề bài thật sự hỏi.
- Nói lại bằng lời của mình. "Vậy là đề muốn biết…"
- Đối chiếu đáp án với câu hỏi. Đáp án có trả lời đúng điều đề hỏi không, hay lại trả lời chuyện khác?
Gợi ý theo tuổi
- Khoảng 4–5 tuổi: mẹo "không có gì thay đổi" và "đếm hết mọi thứ", có đồ vật thật để nhìn.
- Khoảng 6–7 tuổi: mẹo "câu hỏi hỏi chuyện khác" và "thiếu thông tin", đố bằng lời.
- Từ khoảng 8 tuổi: câu đố mẹo viết ra giấy, tự đặt câu đố và áp dụng các cách trên vào bài toán có lời văn.
Tóm lại
- Câu đố mẹo bắt được ta vì ta trả lời trước khi thật sự nghe hết.
- Chúng rèn cách nghe kỹ, đọc kỹ và xem thật ra câu hỏi đang hỏi gì.
- Chơi vui vẻ: cười cùng nhau, đọc lại chậm và giải thích cái mẹo.
- Cho con tự đặt câu đố, và dùng các cách tương tự cho bài toán có lời văn.
Đọc thêm: Rèn kỹ năng lắng nghe cho trẻ: trò chơi âm thanh tại nhà