Bác nông dân có một con sói, một con dê và một cây bắp cải, và cần đưa cả ba qua sông. Chiếc thuyền rất nhỏ: chỉ chở được bác và thêm một thứ nữa. Nếu bác để sói ở lại một mình với dê, sói sẽ ăn dê. Nếu để dê ở lại một mình với bắp cải, dê sẽ ăn bắp cải. Làm sao để đưa tất cả qua sông an toàn?
Câu đố dân gian này đã được kể ở nhiều nước suốt hàng trăm năm, và là cách tuyệt vời để làm quen với việc lập kế hoạch, làm theo luật và nghĩ trước vài bước. Phần lớn trẻ khoảng 7–8 tuổi giải được nếu có chút gợi ý, còn trẻ nhỏ hơn rất thích được diễn lại câu chuyện.
Bày câu đố bằng đồ chơi
Câu đố dễ nghĩ hơn nhiều khi trẻ được di chuyển đồ vật.
- Dòng sông: một chiếc khăn, khăn tắm hoặc một dải giấy xanh trải trên sàn hay bàn.
- Chiếc thuyền: nắp hộp, chiếc dép hoặc một cái đĩa nhỏ.
- Các nhân vật: đồ chơi nào cũng được. Chó đồ chơi làm sói, một con thú đồ chơi làm dê, một nắm giấy xanh làm bắp cải, và một hình nhân hay khối gỗ làm bác nông dân.
Trước khi bắt đầu, hãy cùng đọc lại luật và để con nhắc lại bằng lời của mình:
- Chỉ bác nông dân mới chèo được thuyền.
- Thuyền chở bác nông dân và nhiều nhất một thứ khác.
- Không được để sói và dê ở lại với nhau mà không có bác.
- Không được để dê và bắp cải ở lại với nhau mà không có bác.
Ghi lại từng chuyến
Trong lúc con đưa thuyền qua lại, hãy ghi từng chuyến vào một bảng đơn giản. Ghi chép giúp con nhớ mình đã thử gì và nhận ra khi mình đang đi vòng vòng.
| Chuyến | Trên thuyền | Bờ trái | Bờ phải |
|---|---|---|---|
| Bắt đầu | bác, sói, dê, bắp cải | ||
| 1 | bác và dê | sói, bắp cải | bác, dê |
| 2 | bác đi một mình | bác, sói, bắp cải | dê |
| ... |
Sau mỗi chuyến, kiểm tra luật ở cả hai bờ: "Có ai bị bỏ lại một mình với thứ nó sẽ ăn không?"
Ý then chốt: phải chở một thứ quay lại
Đa số trẻ bắt đầu rất tốt: phải đưa dê qua trước, vì sói không ăn bắp cải. Rồi bác quay về đưa sói (hoặc bắp cải) sang. Và giờ thì bí: nếu bác quay về, sói và dê sẽ ở lại cùng nhau.
Điểm mấu chốt là nhận ra thuyền cũng có thể chở một thứ quay ngược lại. Đây là một cách giải:
- Đưa dê sang sông.
- Quay về một mình.
- Đưa sói sang sông.
- Chở dê quay về.
- Đưa bắp cải sang sông, để dê lại ở bờ đầu.
- Quay về một mình.
- Đưa dê sang sông.
Chấp nhận một bước trông như đi lùi để tiến lên được là một ý rất mạnh. Hãy trò chuyện sau khi giải xong: "Chở dê quay lại có thấy lạ không? Vì sao cách đó lại được?"
Nếu ở bước 3 con đưa bắp cải sang thay vì sói, cách đó cũng đúng. Đây là lúc hay để nhận ra có những câu đố có nhiều hơn một đáp án đúng.
Bản dễ hơn và khó hơn
Dễ hơn, cho trẻ 5–6 tuổi:
- Chỉ dùng hai thứ, ví dụ dê và bắp cải, để con làm quen với luật.
- Cho bác nông dân chở được hai thứ một lúc, rồi xem câu đố đơn giản đi bao nhiêu.
Khó hơn, cho trẻ từ 9 tuổi:
- Đếm số chuyến: có làm được đúng bảy chuyến không? Con có chứng minh được không thể làm ít hơn không?
- Thêm thứ tư, hoặc đổi ai ăn ai, rồi xem còn giải được không.
- Đề nghị con tự sáng tác câu đố qua sông với nhân vật và luật mới, rồi đố lại bố mẹ.
Sáng tác câu đố thường khó hơn giải, vì con phải kiểm tra câu đố có giải được không và luật có rõ ràng không.
Vì sao câu đố này đáng để bỏ công
Câu đố qua sông rèn nhiều kỹ năng tư duy cùng lúc:
- Làm đúng luật và kiểm tra lại sau mỗi bước.
- Nghĩ trước: "Nếu mình làm thế này, bờ bên kia sẽ ra sao?"
- Theo dõi mọi thứ đang ở đâu.
- Tư duy linh hoạt: chấp nhận rằng một bước lùi có thể là một phần của lời giải.
Trong Dologi, câu đố "Đẩy thùng" cũng đòi hỏi kiểu lập kế hoạch này: thùng đã bị đẩy vào góc thì không kéo ra được nữa, nên con học cách nghĩ trước vài bước rồi mới đẩy.
Tóm lại
- Diễn lại câu đố bằng đồ chơi và một "dòng sông" để trẻ được di chuyển đồ vật.
- Thống nhất luật và kiểm tra ở cả hai bờ sau mỗi chuyến.
- Ghi các chuyến vào bảng để theo dõi và tránh đi vòng vòng.
- Ý then chốt là có thể chở một thứ quay lại; hãy cùng nói vì sao cách đó được.
Đọc thêm: Lập kế hoạch trước khi làm: dạy con nghĩ trước ba bước