"Tôi là số chẵn. Tôi lớn hơn 20 và nhỏ hơn 30. Hai chữ số của tôi cộng lại bằng 8. Tôi là số mấy?"
Câu đố số bí mật là một chuỗi manh mối cùng chỉ về một số. Mỗi manh mối riêng lẻ thì còn nhiều số hợp; gộp hết lại thì chỉ còn một. Câu đố luyện những điều trẻ khoảng 6 đến 10 tuổi học ở trường (số chẵn, số lẻ, lớn hơn, nhỏ hơn, hàng chục, hàng đơn vị), nhưng kỹ năng chính là suy luận: dùng lần lượt từng manh mối, không bỏ sót cái nào.
Cần chuẩn bị gì
- Một bảng số. Trẻ 6–7 tuổi: viết các số từ 1 đến 20 thành hai hàng, mỗi hàng mười số. Trẻ lớn hơn: từ 1 đến 50 thành năm hàng, hoặc từ 1 đến 100.
- Thứ để che số: hạt đậu khô, cúc áo hoặc mẩu giấy vuông nhỏ (nhà có em bé thì dùng giấy).
- Giấy và bút chì để viết manh mối.
Mỗi lần che một số là một lần con tự quyết: "23 có thể là đáp án không? Không, vì 23 là số lẻ." Sau từng manh mối, con nhìn thấy những số còn lại, không phải nhớ hết trong đầu.
Giải từng bước
Đọc từng manh mối một. Sau mỗi manh mối, che hết những số không hợp. Đây là câu đố ở đầu bài, trên bảng số từ 1 đến 50:
| Manh mối | Che | Còn mở |
|---|---|---|
| Tôi lớn hơn 20 | 1 đến 20 | 21 đến 50 |
| Tôi nhỏ hơn 30 | 30 đến 50 | 21 đến 29 |
| Tôi là số chẵn | 21, 23, 25, 27, 29 | 22, 24, 26, 28 |
| Hai chữ số của tôi cộng lại bằng 8 | 22, 24, 28 | 26 |
Chỉ còn 26. Trước khi nói "xong rồi", soát lại đáp án với mọi manh mối: 26 lớn hơn 20, nhỏ hơn 30, là số chẵn, và 2 + 6 = 8.
Trong lúc con giải, bố mẹ hỏi "Manh mối này che những số nào?" thay vì "Đáp án là gì?". Sau đó thử đọc các manh mối theo thứ tự khác: cuối cùng vẫn còn đúng số đó.
Bảy câu đố theo tuổi
Câu 1 và 2 dùng bảng từ 1 đến 20, câu 3 đến 5 dùng bảng từ 1 đến 50, câu 6 và 7 dùng bảng từ 1 đến 100. "Ở giữa 30 và 40" nghĩa là từ 31 đến 39, không tính hai số ở hai đầu.
| Câu | Tuổi (ước chừng) | Manh mối | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| 1 | 6–7 | Tôi nhỏ hơn 10. Tôi là số chẵn. Tôi lớn hơn 6. | Che từ 10 trở lên trước |
| 2 | 6–7 | Tôi lớn hơn 10 và nhỏ hơn 15. Tôi là số lẻ. Tôi lớn hơn 12. | Sau hai manh mối chỉ còn hai số |
| 3 | 7–8 | Tôi ở giữa 30 và 40. Tôi là số chẵn. Chữ số hàng đơn vị của tôi gấp đôi chữ số hàng chục. | Mọi số còn mở đều có hàng chục là 3 |
| 4 | 8–9 | Tôi nhỏ hơn 50. Đếm thêm 5 thì gặp tôi. Tôi là số lẻ. Hai chữ số của tôi cộng lại bằng 8. | Đếm thêm 5 và che hết các số khác |
| 5 | 8–9 | Tôi ở giữa 20 và 50. Tôi nằm trong bảng nhân 4. Chữ số hàng đơn vị của tôi là 0. | Đọc bảng nhân 4 từ 24 |
| 6 | 9–10 | Hai chữ số của tôi giống nhau. Tôi là số chẵn. Tôi ở giữa 50 và 80. | Bắt đầu từ 11, 22, 33… |
| 7 | 9–10 | Tôi nằm trong bảng nhân 9. Tôi là số lẻ. Tôi ở giữa 50 và 70. | Đếm thêm 9 trước |
Mốc tuổi chỉ để tham khảo, mỗi trẻ một khác. Bắt đầu từ câu dễ nhất, thấy nhẹ nhàng thì lên câu sau.
Đáp án
- 8. Nhỏ hơn 10 còn 1 đến 9. Số chẵn còn 2, 4, 6, 8. Lớn hơn 6 còn 8.
- 13. Lớn hơn 10 và nhỏ hơn 15 còn 11 đến 14. Số lẻ còn 11 và 13. Lớn hơn 12 còn 13.
- 36. Ở giữa 30 và 40 còn 31 đến 39. Số chẵn còn 32, 34, 36, 38. Gấp đôi 3 là 6, nên hàng đơn vị là 6.
- 35. Đếm thêm 5 dưới 50 được 5, 10, 15 … 45. Số lẻ còn 5, 15, 25, 35, 45. Tổng hai chữ số lần lượt là 5, 6, 7, 8, 9: chỉ 35 ra 8.
- 40. Bảng nhân 4 ở giữa 20 và 50 là 24, 28, 32, 36, 40, 44, 48. Chỉ 40 tận cùng bằng 0.
- 66. Hai chữ số giống nhau: 11, 22 … 99. Số chẵn còn 22, 44, 66, 88. Ở giữa 50 và 80 còn 66.
- 63. Đếm thêm 9 tới 100: 9, 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90, 99. Số lẻ còn 9, 27, 45, 63, 81, 99. Ở giữa 50 và 70 còn 63.
Manh mối thừa và manh mối mâu thuẫn
- Manh mối không che được số nào. Sau "Tôi ở giữa 30 và 40", manh mối "Tôi nhỏ hơn 60" không cần đặt thêm hạt đậu nào. Hỏi con: "Manh mối này có giúp gì không?" Manh mối chỉ có ích khi loại được ít nhất một số.
- Mọi số đều bị che. Hai manh mối mâu thuẫn nhau, ví dụ "Tôi là số chẵn" và "Tôi là số lẻ".
- Còn lại hai số. Câu đố cần thêm một manh mối. Manh mối nào tách được hai số cuối cùng?
Con tự viết manh mối
Viết câu đố khó hơn giải: con phải nghĩ theo chiều ngược lại, không phải "số nào hợp?" mà "manh mối nào loại được những số mình không muốn?"
- Con chọn một số bí mật, viết vào mẩu giấy rồi gấp lại.
- Viết một manh mối đúng với số bí mật. Trên bảng số của mình, con che những số bị manh mối đó loại.
- Thêm từng manh mối cho tới khi chỉ còn số bí mật chưa bị che.
- Con đọc manh mối cho bố mẹ. Bố mẹ giải bằng hạt đậu, rồi cùng mở mẩu giấy.
| Loại manh mối | Ví dụ |
|---|---|
| Lớn hơn, nhỏ hơn | Tôi lớn hơn 40 |
| Chẵn, lẻ | Tôi là số lẻ |
| Hàng chục, hàng đơn vị | Chữ số hàng chục của tôi là 7 |
| Cộng các chữ số | Hai chữ số của tôi cộng lại bằng 9 |
| Bảng nhân | Đếm thêm 3 thì gặp tôi |
Nhiều trẻ rất thích lúc bố mẹ bí vì thiếu manh mối, rồi tự sửa câu đố của mình. Cuối cùng, cùng con soát lại xem mọi manh mối có đúng với số bí mật không.
Trong Dologi, câu đố "Hai vòng tròn" ở chủ đề Tư duy dùng cùng ý này: mỗi vòng có một nhãn riêng, và chỉ những thứ hợp cả hai nhãn mới vào phần chung ở giữa.
Tóm lại
- Câu đố số bí mật cho nhiều manh mối: mỗi manh mối loại bớt vài số, gộp lại thì chỉ còn một.
- Che số trên bảng bằng hạt đậu giúp con nhìn thấy tác dụng của từng manh mối.
- Soát đáp án với mọi manh mối, và nói chuyện với con về manh mối thừa hay mâu thuẫn.
- Bước tiếp theo: con tự viết manh mối đố bố mẹ, thêm dần cho tới khi chỉ còn đúng một số.
Đọc thêm: Đoán số: lớn hơn hay nhỏ hơn? Trò chơi số không cần đồ dùng