Một bức tranh cắt thành ô vuông, thiếu một ô, và luật là các ô chỉ được trượt vào chỗ trống: câu đố trượt ô trông đơn giản, nhưng là bài luyện tuyệt vời cho tư duy không gian và lập kế hoạch. Mỗi nước đi lại làm chỗ trống đổi vị trí, nên trẻ nhanh chóng học được rằng mình cần nghĩ trước vài nước.
Bài này hướng dẫn cách tự làm câu đố trượt ô tại nhà, cách bắt đầu từ những bàn thật nhỏ, và một chiến lược giúp trẻ giải được bàn lớn hơn mà không bị kẹt.
Câu đố trượt ô hoạt động thế nào
- Bàn là một lưới ô vuông, chẳng hạn 3 x 3.
- Mọi ô đều có mảnh trừ một ô để trống.
- Mỗi nước, ta trượt một mảnh nằm cạnh chỗ trống vào chỗ trống. Không nhấc lên, không nhảy qua.
- Mục tiêu là xếp các mảnh thành bức tranh (hoặc theo một thứ tự định sẵn).
Vì chỉ những mảnh cạnh chỗ trống mới di chuyển được, thật ra ta đang dời chỗ trống đi khắp bàn. Đó là một cách giải thích hữu ích cho trẻ lớn.
Tự làm bằng giấy
- Kẻ một lưới ô vuông lên một tấm bìa: 2 x 2 cho câu đố đầu tiên, 3 x 3 để sau.
- Vẽ một bức tranh đơn giản phủ cả lưới lên một tấm bìa khác cùng cỡ, hoặc dùng một tấm thiệp cũ. Màu đậm và hình to là hợp nhất.
- Cắt bức tranh thành ô vuông khớp với lưới.
- Bỏ ra một ô, thường là ô dưới cùng bên phải. Đó là chỗ trống.
Trẻ rất thích tự vẽ bức tranh, và việc đó giúp con nhận ra từng mảnh thuộc về đâu.
Mẹo để câu đố luôn giải được
Đây là một điều bất ngờ: nếu xáo các mảnh bằng cách nhấc lên rồi đặt xuống ngẫu nhiên, thì khoảng một nửa số lần câu đố không thể giải được, dù ta khéo đến đâu.
Để tránh bực bội, hãy luôn xáo câu đố bằng cách trượt, bắt đầu từ bức tranh đã hoàn chỉnh. Trượt ngẫu nhiên 10 hay 20 nước, và ta biết chắc có lời giải, vì luôn có thể đi ngược lại các nước đã trượt. Đây cũng là cách hay để con xáo câu đố đố lại bố mẹ.
Bắt đầu với bàn nhỏ
- 2 x 2 (ba mảnh): các mảnh chỉ chạy vòng quanh bàn. Trẻ khoảng 4–5 tuổi giải được và tự phát hiện ra các mảnh di chuyển theo vòng tròn.
- 2 x 3 (năm mảnh): một câu đố thật sự nhưng ngắn. Bước tiếp hợp với trẻ 6–7 tuổi.
- 3 x 3 (tám mảnh): bản kinh điển. Nhiều trẻ từ khoảng 8 tuổi giải được nếu có chiến lược và kiên nhẫn.
Chỉ chuyển sang bàn lớn hơn khi bàn nhỏ đã thấy dễ.
Chiến lược xếp từng hàng
Trên bàn 3 x 3, cố sửa mọi thứ cùng lúc dễ khiến ta đi vòng vòng. Một kế hoạch từng bước hiệu quả hơn nhiều:
- Xếp hàng trên cùng trước, từng mảnh một, từ trái sang phải.
- Đừng làm xáo hàng trên khi đã xong, nếu có thể.
- Rồi xếp cột bên trái của hai hàng còn lại.
- Hoàn thành góc 2 x 2 cuối cùng, nơi các mảnh chỉ chạy vòng tròn.
Những lúc khó là ở cuối mỗi hàng: đôi khi mảnh cuối chỉ vào được chỗ nếu ta tạm dời một mảnh đã xếp xong ra rồi đặt lại sau. Ban đầu trẻ thường không muốn làm vậy, nên hãy cùng nói về nó: "Đôi khi mình phải gỡ ra một chút mới tiến lên được." Đó cũng là ý giống như chở con dê quay lại trong câu đố qua sông.
Mẹo khi chơi cùng con
- Nói về chỗ trống: "Nếu chỗ trống ở đây, mảnh nào đi tiếp được?"
- Đếm số nước với trẻ lớn và thử giải bằng ít nước hơn lần sau.
- Thay phiên đi nước trên cùng một câu đố và bàn về từng nước.
- Dừng khi còn đang vui. Một câu đố giải dở có thể nằm trên bàn chờ tới mai.
Trong Dologi, câu đố "Trượt ô ghép hình" cắt một bức tranh thành các mảnh trên những bàn từ 2 x 2 đến 3 x 3, và con trượt các mảnh về đúng chỗ, bắt đầu từ bàn nhỏ rồi tới bàn lớn hơn khi con tự tin dần.
Tóm lại
- Trong câu đố trượt ô, ta chỉ trượt mảnh nằm cạnh chỗ trống vào chỗ trống.
- Tự làm bằng bìa với một bức tranh đơn giản, bắt đầu từ bàn 2 x 2.
- Luôn xáo các mảnh bằng cách trượt, đừng nhấc lên, để câu đố luôn giải được.
- Với bàn lớn, xếp từng hàng, và chấp nhận rằng đôi khi phải gỡ ra một chút mới tiến lên được.