Ba chiếc cọc, vài chiếc đĩa to nhỏ khác nhau và hai luật đơn giản: trò chơi tháp ba cọc đã có từ hơn một trăm năm nay, và vẫn là một trong những trò hay nhất để luyện lập kế hoạch. Trông thì dễ, và với hai, ba đĩa thì dễ thật. Rồi thêm một đĩa nữa, bỗng nhiên ta cần có chiến lược.
Bài này hướng dẫn cách tự làm trò chơi tại nhà, cách giới thiệu từng bước nhỏ, và cách giúp con tự khám phá ý tưởng khéo léo đằng sau nó.
Luật chơi
Lúc đầu mọi đĩa nằm ở một cọc, đĩa to nhất ở dưới, đĩa nhỏ nhất ở trên. Mục tiêu là chuyển cả tháp sang một cọc khác.
- Mỗi lần chỉ chuyển một đĩa.
- Chỉ đĩa trên cùng của một chồng mới được chuyển.
- Không bao giờ đặt đĩa to lên trên đĩa nhỏ.
Chỉ có vậy. Luật thứ ba chính là thứ làm trò chơi trở nên thú vị.
Tự làm tại nhà
Không cần bộ đồ chơi bằng gỗ:
- Cọc: ba cái đĩa ăn, ba tờ giấy hoặc ba chỗ đánh dấu trên bàn.
- Đĩa: đồng xu to nhỏ khác nhau, nắp nhựa, những cuốn sách khác cỡ, hoặc hình tròn cắt từ bìa các-tông (có thể đánh số ở mặt sau, nhưng tô màu cũng được).
- Cọc đích: cắm một lá cờ nhỏ hoặc dán sticker lên cọc cần chuyển tới.
Dùng những thứ con xếp chồng và nhìn thấy được giúp việc kiểm tra luật rất dễ: "Có đĩa to nằm trên đĩa nhỏ không? Ối, không được rồi."
Bắt đầu từ nhỏ
- Một đĩa: chuyển sang cọc đích. Một nước. Trẻ bật cười vì dễ quá, cũng không sao.
- Hai đĩa: cần ba nước: đĩa nhỏ sang cọc phụ, đĩa to sang cọc đích, đĩa nhỏ lên trên đĩa to. Hãy để con tự tìm ra.
- Ba đĩa: cần ít nhất bảy nước, và là thử thách thật sự đầu tiên. Nhiều trẻ khoảng 6–7 tuổi giải được nếu kiên nhẫn.
Chỉ chuyển sang bốn đĩa khi ba đĩa đã thấy thoải mái. Bốn đĩa cần ít nhất 15 nước, một bước nhảy lớn về lập kế hoạch.
Ý then chốt
Với từ ba đĩa trở lên, trẻ hay bị kẹt vì chuyển đĩa qua lại mãi. Điểm đột phá là nghĩ về chiếc đĩa to nhất trước:
- "Để chuyển đĩa to nhất sang cọc đích, các đĩa còn lại phải nằm ở đâu?"
- Câu trả lời: xếp chồng ở cọc phụ, tránh đường.
- Vậy việc cần làm là: chuyển tháp nhỏ hơn sang cọc phụ, chuyển đĩa to, rồi chuyển tháp nhỏ hơn lên trên nó.
Để ý rằng "chuyển tháp nhỏ hơn" cũng chính là trò chơi này, chỉ bớt đi một đĩa. Con đã biết cách giải rồi. Ý tưởng giải một bài lớn bằng cách giải phiên bản nhỏ hơn của nó là một công cụ tư duy rất mạnh, và thật tuyệt khi trẻ tự khám phá ra. Hãy đặt câu hỏi gợi mở thay vì giải thích ngay.
Đếm số nước và tìm quy luật
Với trẻ khoảng 8 tuổi trở lên, hãy ghi lại số nước ít nhất cho mỗi cỡ tháp:
| Số đĩa | Số nước ít nhất |
|---|---|
| 1 | 1 |
| 2 | 3 |
| 3 | 7 |
| 4 | 15 |
Hỏi con: "Con có thấy quy luật không? Con đoán 5 đĩa cần bao nhiêu nước?" Có trẻ nhận ra mỗi số bằng gấp đôi số trước cộng thêm một. Có trẻ thấy các số đều kém 2, 4, 8, 16 một đơn vị. Cả hai đều đúng, và cả hai đều bắt nguồn từ ý then chốt ở trên.
Mẹo khi chơi cùng con
- Để con được sai và đi lại. Quay lui cũng là một phần của việc học.
- Nói to từng nước: "Giờ đĩa nhỏ đi đâu được?"
- Đếm số nước với trẻ lớn, và thử phá kỷ lục lần trước.
- Nghỉ một chút. Nếu con bắt đầu bực, quay về ít đĩa hơn rồi tăng dần lên.
Trong Dologi, câu đố "Chuyển tháp" dùng đúng các luật này với những chiếc đĩa trên ba cọc, bắt đầu từ tháp nhỏ rồi tới những cách xếp ban đầu lộn xộn khi con đã tự tin hơn.
Tóm lại
- Trò chơi tháp ba cọc có ba luật: mỗi lần một đĩa, chỉ đĩa trên cùng, không đặt đĩa to lên đĩa nhỏ.
- Tự làm tại nhà bằng đồng xu, nắp nhựa hay hình tròn bìa các-tông, và bắt đầu với hai đĩa.
- Ý then chốt: muốn chuyển đĩa to nhất, trước hết phải dời mọi đĩa khác ra chỗ khác.
- Đếm số nước ít nhất cho mỗi cỡ tháp và tìm quy luật.
Đọc thêm: Lập kế hoạch trước khi làm: dạy con nghĩ trước ba bước