"Dọn phòng đi con." Với người lớn, đó là một việc. Với một đứa trẻ đứng giữa biển đồ chơi, quần áo và sách vở, nó có thể giống một ngọn núi không có đường lên. Nhiều trẻ phản ứng bằng cách đứng im, xao nhãng hoặc nói "con không làm được".
Học cách chia việc lớn thành những bước nhỏ là kỹ năng tư duy giúp ích cho việc nhà, bài tập, các dự án và sau này là gần như mọi thứ. Bài này giải thích vì sao việc lớn làm trẻ ngợp, gợi ý cách đơn giản để cùng chia nhỏ, và cách dần dần để con tự lên kế hoạch.
Vì sao việc lớn làm trẻ ngợp
- Không biết bắt đầu từ đâu. "Dọn dẹp" không nói phải làm gì trước.
- Quá nhiều thứ phải nhớ. Trí nhớ làm việc của trẻ, tức "tờ giấy nháp" trong đầu để theo dõi mọi thứ, chứa được ít hơn người lớn. Lời dặn dài dễ bị rơi mất.
- Đích đến còn xa. Không có những thành công nhỏ dọc đường, động lực dễ tắt.
Không điều nào trong đó có nghĩa là con lười. Thường đó chỉ là vì công việc chưa được cắt thành những phần con nhìn thấy và làm được.
Cách chia việc thành từng bước
Cùng làm với con, nói thành tiếng, nhất là những lần đầu.
- Nói rõ mục tiêu. "Sàn nhà gọn gàng và giường đã xếp."
- Hỏi: "Việc đầu tiên là gì?" Chọn một việc nhỏ và cụ thể: "Xếp hết sách lên giá."
- Liệt kê ba đến năm bước. Nhiều hơn thì quá sức với trẻ nhỏ. Việc to hơn có thể chia thành nhiều lượt.
- Cho các bước hiện ra trước mắt. Viết hoặc vẽ ra giấy, hay dùng giấy dán ghi chú.
- Đánh dấu tích mỗi bước đã xong. Đánh dấu rất đã, và cho thấy mình đang tiến lên.
- Để ý lúc về đích. "Nhìn này, bước nào cũng tích rồi. Con làm xong cả việc lớn đấy."
Một cách thử cho từng bước: người đứng xem có biết khi nào bước đó xong không? "Cất ô tô vào hộp xanh" thì đạt; "gọn gàng vào" thì không.
Ba ví dụ để thử
| Việc lớn | Các bước nhỏ |
|---|---|
| Dọn phòng ngủ | 1. Sách lên giá. 2. Quần áo vào giỏ. 3. Đồ chơi vào hộp. 4. Xếp lại giường. |
| Làm thiệp sinh nhật | 1. Gấp tờ giấy. 2. Vẽ hình ở mặt trước. 3. Viết hoặc đọc cho bố mẹ viết lời chúc bên trong. 4. Cho vào phong bì. |
| Soạn cặp sách | 1. Xem thời khóa biểu ngày mai. 2. Cho sách vở vào. 3. Thêm hộp bút và bình nước. 4. Kéo khóa cặp, để cạnh cửa. |
Đây chỉ là điểm khởi đầu. Danh sách của con có thể có các bước khác hoặc thứ tự khác, miễn là làm được thì đều ổn.
Danh sách bằng hình cho trẻ nhỏ
Trẻ chưa biết đọc vẫn làm theo danh sách được.
- Vẽ hình đơn giản cho từng bước: cuốn sách, cái áo, cái hộp.
- Chụp ảnh con đang làm từng bước rồi in thành một dải.
- Dùng một chiếc kẹp hay một túi nhỏ chuyển từ bước này sang bước kia khi làm xong.
- Để danh sách ở chỗ làm việc: trên cửa phòng ngủ, cạnh bồn rửa mặt, cạnh móc treo áo khoác.
Với nhiều trẻ 4, 5 tuổi, hai ba bước bằng hình là đủ. Khi con lớn lên, danh sách có thể dài hơn và chi tiết hơn.
Dần dần để con tự lên kế hoạch
Mục tiêu là một ngày nào đó con tự chia nhỏ công việc được.
- Lúc đầu cùng lập danh sách, bố mẹ dẫn dắt.
- Rồi nhờ con gợi ý các bước trong lúc bố mẹ viết: "Việc gì trước? Rồi gì nữa?"
- Sau đó để con tự lập danh sách rồi cho bố mẹ xem.
- Khi con bí, hãy hỏi thay vì đưa đáp án: "Làm gì để việc này nhỏ lại một chút?"
- Nói về điều đã hiệu quả: "Có danh sách thì dễ hơn không? Lần sau con muốn đổi gì?"
Phiên chơi của Dologi cũng được chia nhỏ: mỗi ngày con chơi một phiên ngắn gồm các câu đố vừa sức, rồi nghỉ. Một việc ngắn, rõ ràng, nhìn thấy điểm kết thúc thì dễ bắt đầu hơn, và cũng dễ làm xong hơn.
Tóm lại
- Việc lớn làm trẻ ngợp vì không rõ bước đầu tiên và có quá nhiều thứ phải nhớ.
- Nói rõ mục tiêu, hỏi "việc đầu tiên là gì?", và liệt kê ba đến năm bước nhìn thấy được.
- Cho danh sách hiện ra trước mắt, dùng hình cho trẻ nhỏ, và đánh dấu tích từng bước đã xong.
- Dần dần để con tự gợi ý rồi tự viết các bước.
Đọc thêm: Kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ: 4 bước tập từ những việc nhỏ hằng ngày