"Cốc này nhiều hơn! À không… bằng nhau à?"
Trẻ con mê nước, và rót nước từ chỗ này sang chỗ kia không chỉ là nghịch. Đó là bài học đầu tiên về đo lường: chứa được bao nhiêu, cái nào đựng nhiều hơn, "lưng cốc" là thế nào. Chỉ cần một cái khay hay chậu tắm, một chiếc khăn và vài vật đựng khác hình dạng.
Chuẩn bị
- Một cái khay lớn, một cái chậu, bồn tắm, hoặc một góc ngoài sân.
- Một bình rót nhỏ con cầm được bằng một tay.
- Vật đựng nhiều hình dạng: cốc, bát, chai nhựa, cốc đong, thìa, phễu.
- Khăn lau cho những lần đổ tràn, cũng là một phần của trò chơi.
Không bao giờ để trẻ nhỏ một mình với nước, kể cả một khay nước nông.
Rót và đổ đầy
Rót nước cần luyện tập: giữ bình cho vững, nghiêng từ từ, dừng đúng lúc.
- Đổ đến vạch. Dán một dải băng dính lên cốc. Con có rót được vừa chạm vạch không?
- Lưng cốc. Bảo con rót "lưng cốc", rồi "gần đầy", rồi "gần cạn". Những từ này trở nên rõ ràng khi con tự làm bằng tay mình.
- Qua phễu. Rót vào chai cổ hẹp, lần đầu không phễu, lần sau có phễu.
Cái nào chứa nhiều hơn?
Đặt hai vật đựng khác hình dạng cạnh nhau, ví dụ một cái chai cao và một cái bát rộng. Hỏi: "Cái nào đựng được nhiều nước hơn?" Rồi cùng tìm câu trả lời.
- Rót sang. Đổ đầy một cái rồi rót sang cái kia. Nếu tràn, cái thứ nhất chứa nhiều hơn. Nếu còn chỗ, cái thứ hai chứa nhiều hơn.
- Đong bằng cốc. Dùng một chiếc cốc nhỏ đổ đầy từng cái và đếm: "Chai cần năm cốc, bát cần bốn cốc." Đong bằng cùng một chiếc cốc nhỏ là bước đầu để sau này đo bằng lít.
Đoán trước rồi mới kiểm tra là cốt lõi của hoạt động này. Lúc đầu trẻ hay đoán sai, và chính điều đó làm phần kiểm tra trở nên thú vị.
Bất ngờ với chiếc cốc cao
Đây là một thí nghiệm nhỏ. Rót cùng một lượng nước vào hai chiếc cốc giống hệt nhau. Con đồng ý là bằng nhau. Giờ, ngay trước mắt con, rót một cốc sang một chiếc cốc cao và hẹp. Hỏi: "Giờ nước nhiều hơn, ít hơn hay vẫn bằng nhau?"
Nhiều trẻ dưới khoảng sáu, bảy tuổi sẽ nói cốc cao nhiều hơn, vì mực nước cao hơn. Đừng sửa con. Rót ngược lại vào cốc ban đầu rồi hỏi lại. Trẻ thường tự hiểu ra theo nhịp của mình, hay vào khoảng sáu đến tám tuổi, và khoảnh khắc con vỡ lẽ thật thú vị: "Vẫn là chỗ nước đó, chỉ trông cao hơn thôi!"
Chia cho bằng nhau
Xếp ba chiếc cốc có lượng nước khác nhau.
- Xếp từ ít đến nhiều.
- "Con làm cho ba cốc bằng nhau được không?" Con rót qua lại cho đến khi mực nước ngang nhau.
- "Chia bình nước này đều cho ba cốc." Chia nước cho đều khó hơn chia bánh, và là một câu đố hay.
Mang cả vào bếp nữa: cốc đong, thìa đong khi cùng nấu ăn cũng dùng chính những ý này.
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 3–4 | Đổ đầy và rót; đầy và cạn; rót qua phễu |
| 5–6 | Đổ đến vạch; lưng cốc; cái nào chứa nhiều hơn, đoán rồi kiểm tra |
| 7–8 | Đong bằng cốc; thí nghiệm cốc cao; xếp ba cốc theo thứ tự |
| 9 trở lên | Cốc đong và mi-li-lít; chia bình nước cho đều; tự nghĩ thử thách "cái nào chứa nhiều hơn" |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Xếp thứ tự" ở chủ đề Toán học đôi khi đưa ra những chiếc cốc có lượng nước khác nhau để xếp từ ít đến nhiều, cũng chính là việc so sánh con làm bên khay nước.
Tóm lại
- Khay, bình rót và vật đựng khác hình dạng là thành một phòng thí nghiệm toán nho nhỏ.
- Rót đến vạch, rót "lưng cốc" biến những từ như đầy, cạn thành việc con làm được.
- "Cái nào chứa nhiều hơn?" nên trả lời bằng cách đoán trước, rồi rót sang hoặc đong bằng cốc.
- Chiếc cốc cao cho thấy cùng một lượng nước có thể trông khác đi; để con tự khám phá theo nhịp của mình.
Đọc thêm: Câu đố đong nước bằng hai bình cho trẻ