"Con có năm, năm, năm và ba. Vậy là… mười tám!"
Đậu khô là một trong những đồ dùng học toán tốt nhất có sẵn trong tủ bếp. Hạt đủ nhỏ để đếm số lượng lớn, có nhiều màu, nhiều cỡ, mà một túi chẳng tốn bao nhiêu. Với vài cái bát và ít giấy, đậu thành trò phân loại, trò đếm, và những bước đầu tiên của phép nhân, phép chia.
Trước khi bắt đầu
- Ngồi cạnh con. Hạt đậu nhỏ, trẻ nhỏ có thể cho vào miệng, mũi hay tai. Để xa tầm tay em bé.
- Đậu khô không ăn sống được. Để riêng đậu chơi với đậu nấu ăn.
- Dùng khay hay khăn lót để đậu không lăn khắp nơi, và mỗi loại một cái bát.
Phân loại đậu
Trộn hai, ba loại đậu vào một bát: ví dụ đậu đỏ, đậu trắng và đậu xanh.
- Nhặt riêng ra từng bát. Trẻ nhỏ phân theo màu; trẻ lớn hơn có thể phân theo cỡ hay hình dạng.
- Hỏi: "Bát nào nhiều nhất? Làm sao biết được?" Có trẻ nhìn mà đoán, có trẻ quyết định phải đếm.
- Giấu vài hạt của loại thứ tư vào. Ai phát hiện ra trước?
Nhặt bằng tay còn rèn ngón tay khéo: nhặt từng hạt nhỏ một đòi hỏi sự tập trung.
Đếm theo nhóm năm và nhóm mười
Đếm một đống lớn từng hạt một vừa chậm vừa dễ lạc. Chia nhóm giúp dễ hơn nhiều.
- Nhóm năm. Xếp thành những đống nhỏ, mỗi đống năm hạt, rồi đếm các đống: "năm, mười, mười lăm…" và cộng thêm số hạt lẻ.
- Khung mười ô. Vẽ một hình chữ nhật hai hàng, mỗi hàng năm ô. Mỗi ô một hạt. Đầy khung là mười. Con làm được mấy khung đầy?
- Chục và đơn vị. Cho mười hạt vào một cốc nhỏ hay túi nhỏ. Đếm số cốc là số chục, hạt lẻ là số đơn vị: "Ba cốc và bốn hạt là ba mươi tư."
Đó là bước đầu của giá trị theo hàng, ý tưởng nằm sau cách ta viết những số như 34.
Trong lọ có bao nhiêu hạt?
Đổ đậu vào một chiếc lọ trong và mời cả nhà đoán trong đó có bao nhiêu hạt. Ghi các lần đoán lại. Rồi cùng đếm theo nhóm mười.
- Ai đoán gần nhất?
- Thử lại với một lọ khác. Lần sau đoán có sát hơn không?
- Với trẻ lớn: đếm một thìa nhỏ, rồi ước lượng bao nhiêu thìa thì đầy lọ.
Ước lượng rồi kiểm tra giúp trẻ cảm nhận được 50, 100 hay 300 thật ra trông như thế nào.
Chia đều
- Đưa con mười hai hạt và hai cái đĩa: "Chia sao cho hai đĩa bằng nhau." Rồi ba đĩa, bốn đĩa.
- Mười ba hạt với hai đĩa thì sao? Nói chuyện về hạt còn thừa.
- Đảo lại: "Bốn đĩa, mỗi đĩa ba hạt. Tất cả bao nhiêu hạt?"
Chia đều chính là phép chia, còn những đĩa có cùng số hạt chính là phép nhân, từ rất lâu trước khi những từ ấy xuất hiện ở trường.
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Phân loại hai loại đậu; đếm đến mười; chia cho hai đĩa (có người lớn ngồi cạnh) |
| 6–7 | Nhóm năm; khung mười ô; đoán số hạt trong lọ; chia cho ba, bốn đĩa |
| 8–9 | Chục và đơn vị bằng cốc; số thừa khi chia; những đĩa cùng số hạt là phép nhân |
| 10 trở lên | Ước lượng bằng thìa; lọ thật to; tự nghĩ câu đố hạt đậu cho người khác |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Toán học có câu đố "Xếp vào hộp", trong đó con phân loại đồ vật theo một đặc điểm, ví dụ số chấm trên mặt xúc xắc. Đó cũng là cách nhìn kỹ và phân loại mà con làm với những bát đậu.
Tóm lại
- Hạt đậu là bộ đồ toán rẻ tiền; ngồi cạnh trẻ nhỏ và để xa tầm tay em bé.
- Phân loại theo màu, cỡ, hình dạng, rồi hỏi bát nào nhiều nhất.
- Nhóm năm, nhóm mười, khung mười ô và cốc mười hạt giúp đếm số lớn dễ dàng.
- Đoán số hạt trong lọ và chia đều dẫn tới cảm nhận số, phép nhân và phép chia.
Đọc thêm: Trẻ mấy tuổi đếm được đến 10, 20, 100? Đếm thuộc lòng và đếm hiểu