"Con bé đếm được đến 50 rồi đấy!" nhiều gia đình tự hào kể, và có thể đúng thật: nhiều trẻ đọc được một dãy số dài từ rất sớm. Nhưng nhờ chính con đếm bảy cái thìa trên bàn, con có thể nói là chín. Điều đó không mâu thuẫn. Đọc các số theo thứ tự và đếm xem có bao nhiêu đồ vật là hai kỹ năng khác nhau, và chúng phát triển với tốc độ khác nhau. Bài này giải thích sự khác nhau đó, độ tuổi ước chừng, và gợi ý trò chơi đơn giản cho cả hai.
Đếm thuộc lòng và đếm hiểu là hai kỹ năng khác nhau
- Đếm thuộc lòng là đọc các số theo đúng thứ tự, như hát một bài hát: "một, hai, ba, bốn…". Đó là trí nhớ và nhịp điệu.
- Đếm hiểu là ghép mỗi số với một đồ vật, không bỏ sót, không đếm hai lần, và biết rằng số cuối cùng đọc lên cho biết có bao nhiêu.
Một trẻ có thể đọc thuộc đến 30 mà vẫn đếm nhầm tám chiếc ô tô. Cả hai kỹ năng đều quan trọng, và đều lớn lên nhờ luyện tập.
Dấu hiệu con thật sự hiểu cách đếm
- Mỗi số một đồ vật. Con chạm hoặc chỉ vào từng thứ khi đọc từng số.
- Không sót, không lặp. Con gạt những thứ đã đếm sang một bên, hoặc có cách khác để nhớ.
- Số cuối là câu trả lời. Hỏi "Vậy có mấy cái?", con nói "bảy" mà không đếm lại.
- Lấy đúng số lượng. Từ một đống, con đưa bố mẹ đúng 5 cái thìa rồi dừng.
- Đếm theo thứ tự nào cũng được. Đếm từ trái sang hay từ phải sang đều ra cùng một số.
- Thêm một. Con biết thêm một cái thì thành số tiếp theo.
Mấy dấu hiệu cuối thường đến muộn hơn mấy dấu hiệu đầu.
Độ tuổi ước chừng (mỗi trẻ một khác)
Trẻ khác nhau rất nhiều, và việc tập ở nhà, ở trường tạo ra khác biệt lớn. Chỉ nên xem bảng này như một gợi ý rất lỏng:
| Tuổi (ước chừng) | Đếm thuộc lòng | Đếm đồ vật |
|---|---|---|
| 4 | Thường đến 10, có khi xa hơn | Nhóm nhỏ, thường đến khoảng 5 |
| 5 | Thường đến 20 hoặc hơn | Nhóm đến khoảng 10, có khi nhiều hơn |
| 6 | Thường tiến dần đến 100 khi có người giúp, nhất là đếm theo chục | Nhóm lớn hơn, ngày càng chắc chắn |
| 7–8 | Quá 100; đếm thêm 2, thêm 5, thêm 10 | Nhóm theo chục và đơn vị |
Nếu con đang ở một chỗ khác trong bảng này, riêng điều đó không phải là lý do để lo.
Những chỗ hay vấp
- Mốt, tư, lăm. Tiếng Việt đổi cách đọc ở hàng đơn vị: hai mươi mốt (không phải "hai mươi một"), hai mươi tư, hai mươi lăm. Nhiều trẻ lẫn lộn một thời gian.
- Mười và mươi. Mười một đến mười chín đọc khá đều, nhưng từ 20 trở đi là "mươi". Trẻ hay nói "hai mười".
- Chuyển chục. Sau 29, 39, 49, trẻ hay khựng lại hoặc nói "hai mươi mười". Tập riêng chỗ chuyển: "hai mươi chín, ba mươi".
- Qua 100. "Một trăm linh một" (hay "một trăm lẻ một") là chỗ mới, cần nghe nhiều lần.
- Đếm quá nhanh. Vội là bỏ sót. Đếm chậm và chạm vào từng thứ sửa được hầu hết các lỗi.
- Số 0. "Không có cái nào" cũng là một số lượng, và trẻ cần được nghe gọi nó là một số.
Trò chơi giúp con
- Chạm và đếm. Cùng đếm đồ vật hằng ngày, chạm vào từng thứ: bậc cầu thang, cúc áo, quả nho.
- Đưa mẹ năm cái. Nhờ con lấy một số đồ từ một đống: "Con đưa mẹ bốn cái kẹp nhé?" Trò này tập dừng đúng số.
- Số nào tiếp theo? "Mẹ nói 16, con nói số tiếp theo." Rồi thử "Số nào đứng trước 20?"
- Đếm ngược phóng tên lửa. Đếm ngược từ 10 về 0 rồi "phóng!". Đếm ngược giúp con thấy rõ thứ tự các số.
- Bó que một chục. Với số lớn, buộc que hoặc gom nui thành từng bó mười cái. "Ba bó và bốn que lẻ: ba mươi tư."
- Đi trên dãy số. Viết số lên những tờ giấy làm "đá kê chân", con bước lên từng tờ và đọc số.
Nếu sau nhiều lần tập nhẹ nhàng mà cách con đếm vẫn khác hẳn các bạn cùng lớp, bố mẹ có thể hỏi giáo viên xem ở lớp cô thấy thế nào.
Trong Dologi, câu đố "Nối điểm" của chủ đề Toán học nhờ con nối các số từ bé đến lớn, giúp tập thứ tự các số, còn câu đố "Đếm rồi gõ số" tập trả lời câu hỏi "có bao nhiêu?".
Tóm lại
- Đếm thuộc lòng và đếm đồ vật là hai kỹ năng khác nhau.
- Đếm hiểu là mỗi số một đồ vật, không bỏ sót, và biết số cuối cho biết có bao nhiêu.
- Độ tuổi chỉ là gợi ý; luyện tập tạo ra khác biệt lớn.
- Đếm chậm có chạm tay, "đưa mẹ năm cái" và đếm ngược giúp hầu hết các con.
Đọc thêm: Con tính bằng ngón tay có sao không? Giúp trẻ đi từ đếm đến hiểu số