Một cây bút chì, một mẩu giấy và chín ô vuông: cờ ca-rô ba ô (hay còn gọi là cờ ca-rô 3 x 3) có lẽ là trò chơi chiến thuật đơn giản nhất. Nhiều trẻ biết luật từ khoảng 4–5 tuổi, và một thời gian dài con chơi bằng cách đánh vào ô nào cũng được.
Chính điều đó làm nó thành bài học chiến thuật đầu tiên tuyệt vời. Chỉ với vài câu hỏi đơn giản, trẻ chuyển từ "con đánh vào đây" sang "nếu con đánh vào đây thì bố mẹ sẽ làm gì?", và đó là điểm khởi đầu của việc nghĩ trước một nước.
Luật chơi trong một phút
- Hai người lần lượt đánh: một người vẽ vòng tròn, người kia vẽ dấu nhân.
- Ai có ba dấu của mình thẳng hàng trước, theo hàng ngang, hàng dọc hay đường chéo, người đó thắng.
- Nếu kín cả chín ô mà không ai có ba dấu thẳng hàng thì hòa.
Thống nhất ai đi trước và đổi lượt sau mỗi ván cho công bằng.
Ba câu hỏi trước mỗi nước đi
Trái tim của trò chơi là một danh sách kiểm tra ngắn. Hãy dạy con như ba câu hỏi tự hỏi trước mỗi nước:
- "Mình có thắng ngay được không?" Nếu có hai dấu của mình trên một đường và ô thứ ba còn trống, mình đánh vào đó.
- "Bạn có thắng được ở lượt sau không?" Nếu đối thủ có hai dấu trên một đường, mình phải chặn ô thứ ba.
- "Nếu không, ô nào là ô tốt?" Ô giữa và các ô góc thường mạnh hơn các ô cạnh.
Lúc đầu, bố mẹ hỏi to những câu này thay cho con. "Ừm, bố mẹ có thắng được không? Lượt sau con có thắng được không?" Một thời gian sau, con sẽ tự hỏi, có khi còn lẩm bẩm thành tiếng.
Vì sao ô giữa và ô góc quan trọng
Đếm xem có bao nhiêu đường đi qua mỗi ô:
| Ô | Số đường đi qua |
|---|---|
| Ô giữa | 4 (ngang, dọc và hai đường chéo) |
| Mỗi ô góc | 3 (ngang, dọc và một đường chéo) |
| Mỗi ô cạnh | 2 (ngang và dọc) |
Không cần giải thích bảng này cho trẻ nhỏ. Thay vào đó, hãy hỏi: "Ô nào nằm trên nhiều đường nhất?" và để con dùng ngón tay đếm. Tự phát hiện ra ô giữa là ô "đắt" nhất đáng nhớ hơn nhiều so với được nghe nói.
Hai đường dọa cùng lúc (cho trẻ lớn)
Khoảng 7–8 tuổi, nhiều trẻ đã sẵn sàng cho một ý tưởng khôn khéo: tạo hai mối đe dọa cùng lúc. Nếu mình có hai đường khác nhau, mỗi đường chỉ còn thiếu một dấu, đối thủ chỉ chặn được một, và mình thắng ở đường kia.
Bày sẵn một thế cờ trên giấy và hỏi: "Con đánh vào đâu để có hai đường cùng lúc?" Rồi đổi vai, xem con có nhận ra đòn hai đường của bố mẹ kịp để chặn không.
Vì sao người chơi giỏi luôn hòa
Sau nhiều ván, trẻ lớn thường nhận ra một điều bất ngờ: khi cả hai người đều cẩn thận làm theo ba câu hỏi, chẳng ai thắng cả. Ván nào cũng hòa.
Đây là một phát hiện thú vị nên để con tự tìm ra. Hãy hỏi: "Con nghĩ vì sao mình cứ hòa mãi?" Câu hỏi đó mở ra cuộc trò chuyện về chuyện có những trò chơi đã được "giải hết", và vì sao khi muốn thử thách hơn, người ta chơi những trò phức tạp hơn như cờ đam hay cờ vua.
Những cách biến tấu
- Cùng nghĩ to: chơi chung một phe với một đối thủ tưởng tượng, bàn bạc từng nước đi.
- Cho đi lại một nước: thỉnh thoảng cho phép những nước "nếu như", rồi xóa đi và nói xem chuyện gì sẽ xảy ra.
- Bàn cờ to hơn: chơi trên lưới 4 x 4 hoặc 5 x 5 và cố có bốn dấu thẳng hàng.
- Luật ngược: ai có ba dấu thẳng hàng trước thì thua. Bỗng nhiên ba câu hỏi phải dùng theo chiều ngược lại.
Giữ không khí nhẹ nhàng. Nếu con khó chấp nhận thua, hãy chơi vài ván mà bố mẹ nghĩ to về chính những nước đi sai của mình.
Dologi không có trò chơi đấu với người khác, nhưng câu đố "Bật đèn" rèn đúng thói quen này: chạm vào một ô thì các ô bên cạnh cũng đổi theo, nên con học cách tự hỏi "chạm vào đây thì cái gì sẽ thay đổi?" trước khi chạm.
Tóm lại
- Cờ ca-rô ba ô là trò chơi chiến thuật đầu tiên đơn giản cho trẻ từ khoảng 4–5 tuổi.
- Dạy con ba câu hỏi: mình thắng được không, bạn thắng được không, ô nào tốt?
- Đếm số đường để tự phát hiện vì sao ô giữa và ô góc mạnh.
- Trẻ lớn có thể học tạo hai đường dọa cùng lúc và tìm hiểu vì sao người chơi cẩn thận luôn hòa.
Đọc thêm: Con thua là khóc: dạy trẻ chơi biết thắng, biết thua