Ván cờ đang vui cho đến lần gieo xúc xắc cuối cùng. Rồi bàn cờ bay, nước mắt trào ra, và con hét lên rằng trò này chán ngắt. Hoặc con sửa luật, bỏ ngang ngay trước khi thua, hay chỉ chịu chơi nếu chắc thắng. Nhiều bố mẹ gặp cảnh này, nhất là khi con khoảng bốn đến bảy tuổi. Điều đó không có nghĩa là con hư. Biết thua là một kỹ năng, và như mọi kỹ năng, con học được qua luyện tập và qua tấm gương tốt.
Vì sao thua lại khó chịu đến thế
Với trẻ nhỏ, trò chơi không "chỉ là trò chơi". Đó là một phép thử nhỏ xem mình có giỏi không, và thua có thể giống như mình dở.
- Cảm xúc lớn, ít cách xoay xở. Thất vọng ập đến nhanh và mạnh, mà trẻ nhỏ chưa biết nhiều cách để tự dịu lại.
- "Con thua" nghe như "Con kém". Trẻ thường chưa tách được kết quả một ván chơi với con người mình.
- Khó chấp nhận chuyện may rủi. Trong trò xúc xắc, chẳng ai chọn thua, nên thua có thể thấy rất bất công.
Phần lớn trẻ sẽ dễ chịu hơn với chuyện thua theo thời gian, thường là vào những năm đầu tiểu học, nhưng mỗi trẻ đến đó theo nhịp riêng.
Làm mẫu cho con thấy thua là thế nào
Trẻ học từ việc bố mẹ làm nhiều hơn từ lời bố mẹ nói.
- Thua thành tiếng. "Ôi, mẹ thua rồi. Mẹ hơi tiếc. Nhưng ván này vui ghê. Mình chơi ván nữa nhé?" Nói ra cảm xúc rồi bước tiếp cho con thấy thất vọng là bình thường và sẽ qua.
- Thắng tử tế. "Lần này bố thắng. Lúc cuối con suýt vượt bố đấy!" Không nhảy múa ăn mừng, không "Bố giỏi nhất".
- Lần nào cũng nói "Ván hay quá", dù ai thắng. Chẳng mấy chốc nó sẽ thành thói quen của cả nhà.
Đừng lúc nào cũng nhường con thắng
Để con thắng mọi lần có vẻ tử tế, nhưng lại lấy mất cơ hội để con tập thua ở một nơi an toàn, với người thương con.
Thay vì nhường, hãy làm cho ván chơi công bằng hơn:
- Cho con đi trước một chút: thêm vài điểm, thêm một lượt, hay đường đi ngắn hơn.
- Chọn trò có yếu tố may rủi, để trẻ nhỏ có cơ hội thắng thật.
- Chơi theo đội, con và một người lớn cùng phe.
Như vậy con có lúc thắng, có lúc thua, một cách thật lòng.
Khi nước mắt trào ra
- Giữ bình tĩnh và gọi tên cảm xúc. "Con đang tiếc lắm. Con muốn thắng lắm mà." Cảm xúc được gọi tên thường dịu xuống nhanh hơn.
- Chấp nhận cảm xúc, không chấp nhận mọi hành động. "Con buồn cũng được. Nhưng ném bài thì không được."
- Nghỉ một lát nếu cần. "Mình dừng một chút, con sẵn sàng thì chơi tiếp." Để dành lời giải thích cho sau.
- Nói chuyện lại sau đó, khi mọi người đã bình tĩnh. "Lần sau thấy như thế, con có thể làm gì? Hít thật sâu? Kêu 'Ôi không!' rồi chơi tiếp?"
- Khen sự cố gắng, không chỉ kết quả. "Bị dẫn trước mà con vẫn chơi đến cùng" có ích hơn "Lần sau con sẽ thắng".
Những trò giúp con tập dễ hơn
- Trò chơi hợp tác. Cả nhà cùng phe, chơi với "trò chơi": xếp tháp cao nhất trước khi hết giờ, cùng ghép xong bức tranh, giúp một món đồ chơi về đến nhà trước khi "mưa" tới. Không ai thua, chỉ có kết quả chung.
- Trò ngắn. Thua một ván năm phút dễ hơn thua một ván cả tiếng, và ván phục thù có ngay.
- "Vượt điểm của chính mình". Đếm xem con bắt bóng được bao nhiêu lần, mai thử vượt con số đó. Đối thủ là chính con hôm qua.
Nếu con nổi cơn rất thường xuyên, kéo dài lâu, hoặc làm đau mình hay người khác, nên trao đổi với giáo viên hoặc bác sĩ của con để có cái nhìn đầy đủ hơn.
Trong Dologi không có đối thủ và không có bảng xếp hạng. Trả lời sai không bao giờ hiện màu đỏ: vật thể khẽ lắc, hiện dòng "Chưa đúng, thử lại nhé!", và con có thể đổi câu trả lời rồi kiểm tra lại. Đó là một chỗ yên ổn để tập làm sai.
Tóm lại
- Biết thua là kỹ năng con học dần qua thời gian, luyện tập và tấm gương tốt.
- Bố mẹ thắng thua thành tiếng: gọi tên cảm xúc, nói "Ván hay quá" và chơi tiếp.
- Làm ván chơi công bằng hơn thay vì luôn nhường con thắng, và chơi thêm trò hợp tác.
- Khi con khóc, gọi tên cảm xúc, đặt giới hạn cho hành động và nói chuyện lại khi mọi người đã bình tĩnh.
Đọc thêm: Con hay nản khi gặp bài khó: giúp trẻ kiên trì và không sợ sai