"Hôm nay con học được gì?" "Con không biết." "Con nghĩ tiếp theo sẽ thế nào?" "Con không biết." Với một số trẻ, bốn chữ này là câu trả lời cho hầu hết mọi thứ, kể cả những câu bố mẹ khá chắc là con trả lời được. Điều đó dễ làm bố mẹ sốt ruột, nhưng "con không biết" hiếm khi là hết chuyện. Nhiều khi nó có nghĩa là "con chưa chắc", "con sợ sai" hay "con cần một chút thời gian". Bài này nói về những nghĩa có thể có của câu trả lời đó, và cách giúp con dám thử.
"Con không biết" có thể có nghĩa là gì
Cùng một câu có thể giấu những điều rất khác nhau:
- "Con thật sự không biết." Thế là thật thà, và không sao cả.
- "Con sợ trả lời sai." Có trẻ thà không nói gì còn hơn nói sai.
- "Con cần thêm thời gian." Nhiều trẻ cần vài giây để gom ý nghĩ, mà người lớn thường chuyển sang chuyện khác trước khi con kịp sẵn sàng.
- "Câu hỏi to quá." "Hôm nay của con thế nào?" gồm cả mấy tiếng đồng hồ. Biết bắt đầu từ đâu?
- "Con mệt" hoặc "Giờ con không muốn nói." Đó cũng là một câu trả lời thật.
Để ý xem con nói câu đó lúc nào, với những câu hỏi nào, thường sẽ cho bố mẹ biết đó là nghĩa nào.
Cho con thời gian nghĩ
Người lớn thường chỉ chờ một chút rồi hỏi lại theo cách khác, gợi ý, hoặc tự trả lời luôn. Hãy thử chờ lâu hơn.
- Đếm thầm đến năm hoặc mười sau khi hỏi. Cảm giác thì lâu, nhưng thường đúng lúc đó câu trả lời đến.
- Nói ra thành lời: "Con cứ từ từ. Mẹ chờ." Câu này gỡ bớt áp lực phải trả lời ngay.
- Cho con nghĩ bằng tay: vẽ, chỉ, hay dùng đồ vật giúp con bắt đầu trước khi tìm được lời.
Để việc đoán trở nên an toàn
Trẻ sợ sai cần thấy rằng đoán là điều được hoan nghênh.
- Hỏi điều con đoán, không hỏi đáp án. "Con đoán là gì?" hay "Nếu phải chọn thì con chọn gì?" an toàn hơn nhiều so với "Đáp án là gì?"
- Nói rõ khi không có câu trả lời sai. "Câu này không có đúng sai đâu. Mẹ chỉ muốn nghe con nghĩ gì."
- Đón câu đoán sai bằng sự tò mò. "Hay đấy! Sao con lại nghĩ vậy?" Nhiều khi cách con suy luận rất hay dù đáp án chưa đúng.
- Khen việc dám thử. "Mẹ thích là con đã thử trả lời" cho con thấy dám thử mới là điều quan trọng.
Hỏi nhỏ lại
Nếu câu hỏi quá lớn, hãy chia nhỏ.
- Đưa lựa chọn. Thay vì "Đi học thế nào?", thử "Hôm nay con chơi trong lớp hay ngoài sân?"
- Bắt đầu từ điều con biết. "Bữa trưa con ngồi cạnh ai?" dễ hơn "Hôm nay có chuyện gì?"
- Hỏi về một điều thôi. "Chuyện gì buồn cười nhất hôm nay?" hay "Phần nào của câu đố khó nhất?"
- Cho một điểm bắt đầu. "Mẹ thấy bạn nhỏ trong truyện có vẻ lo lắng. Con thấy sao?"
Cho con thấy người lớn cũng có lúc không biết
- Bố mẹ cũng nói "Mẹ không biết", rồi làm gì đó với nó. "Mẹ không chắc. Mình cùng tìm hiểu nhé" cho con thấy không biết là điểm bắt đầu của việc học, không phải thất bại.
- Nghĩ thành lời. "Ừm, có khi là thế này… à không, vì…" để con nghe đoán rồi kiểm tra nghe như thế nào.
Thỉnh thoảng cứ để vậy
Không phải câu "con không biết" nào cũng cần biến thành bài học. Sau một ngày dài, có khi con chỉ không muốn nói. Hãy đáp "Ừ, lát nữa nhé" rồi thử lại vào lúc thong thả hơn, như khi đi dạo hay trước giờ ngủ.
Trong Dologi, nút gợi ý cho con việc để làm thay vì đứng im: lần bấm đầu hiện một gợi ý nhỏ, và chỉ giúp nhiều hơn khi con bấm thêm. Nó biến "con không biết" thành "để con xem lại".
Tóm lại
- "Con không biết" có thể là "con chưa chắc", "con sợ sai", "con cần thời gian" hay "câu hỏi to quá".
- Chờ lâu hơn sau khi hỏi, và nói với con rằng con cứ từ từ.
- Hỏi điều con đoán, đón câu đoán sai bằng sự tò mò, và khen việc dám thử.
- Hỏi nhỏ lại, cho con thấy bố mẹ cũng có lúc không biết, và thỉnh thoảng cứ để vậy.
Đọc thêm: Câu hỏi mở cho trẻ: 30 câu hỏi giúp con suy nghĩ sâu hơn