"Hôm nay đi học thế nào?" "Bình thường." "Con làm gì ở lớp?" "Không làm gì." Nhiều phụ huynh thuộc lòng cuộc trò chuyện này. Nhiều khi vấn đề không nằm ở con mà ở câu hỏi: nó trả lời được bằng một chữ. Câu hỏi mở mời con giải thích, tưởng tượng và nêu lý do, biến những lúc bình thường trong ngày thành dịp nhỏ để suy nghĩ.
Thế nào là câu hỏi mở
Câu hỏi đóng có câu trả lời ngắn, hoặc chỉ một đáp án đúng: "Con có vui không?" "Cái này màu gì?" Câu hỏi mở có nhiều câu trả lời và cần con suy nghĩ: "Lúc nào vui nhất, vì sao?"
Câu hỏi đóng vẫn có ích. Nhưng mỗi ngày thêm vài câu hỏi mở là con có dịp tập giải thích, tưởng tượng và nhìn sự việc từ phía khác.
30 câu hỏi cho những lúc hằng ngày
Đây chỉ là gợi ý để bắt đầu. Bố mẹ cứ đổi lời cho hợp với con và với lúc đó.
Trong bữa ăn
- Hôm nay lúc nào con thấy vui nhất, vì sao?
- Hôm nay có việc gì khó với con không?
- Hôm nay con đã giúp ai, hay ai đã giúp con?
- Hôm nay con thắc mắc điều gì?
- Nếu được thêm một món vào bữa này, con sẽ thêm gì?
- Nếu mai con nấu cơm, con sẽ nấu món gì, nấu thế nào?
Lúc đi đường
- Con nghĩ tòa nhà kia dùng để làm gì? Vì sao con đoán thế?
- Nếu được đổi một thứ ở công viên này, con sẽ đổi gì?
- Con nghĩ những chiếc xe này đang đi đâu?
- Con nghe thấy những tiếng gì, tiếng đó từ đâu ra?
- Con nghĩ ngày xưa con đường này trông thế nào?
- Còn đường nào khác để về nhà không?
Trước giờ ngủ
- Hôm nay điều gì làm con bật cười?
- Nếu được có tài của một con vật trong một ngày, con chọn con gì?
- Ngày mai con muốn thử làm gì?
- Tuần này con thấy tự hào về điều gì?
- Con nghĩ ban đêm đồ chơi của con làm gì?
- Nếu được hỏi một người bất kỳ một câu, con sẽ hỏi ai, hỏi gì?
Khi chơi và làm đồ
- Con đang xây gì thế? Tiếp theo sẽ thế nào?
- Nếu hết keo, mình dùng gì thay được?
- Làm sao cho nó cao hơn, chắc hơn hay chạy nhanh hơn?
- Nếu đổi một luật của trò chơi này thì chuyện gì xảy ra?
- Còn cách nào khác để chia nhóm những thứ này?
- Chỗ nào khó, con đã tìm ra cách thế nào?
Khi đọc truyện
- Con nghĩ vì sao nhân vật lại làm thế?
- Nếu là con, con sẽ làm gì?
- Con đoán câu chuyện sẽ kết thúc thế nào?
- Nếu chuyện này xảy ra ở chỗ mình thì sẽ khác đi thế nào?
- Con muốn làm bạn với nhân vật nào, vì sao?
- Nếu được hỏi tác giả một câu, con sẽ hỏi gì?
Hỏi tiếp khi con trả lời ngắn
Câu trả lời đầu tiên thường ngắn. Một câu hỏi tiếp nhẹ nhàng sẽ mở rộng nó ra:
- "Con kể thêm cho bố mẹ nghe đi."
- "Sao con nghĩ vậy?"
- "Làm sao con biết?"
- "Còn gì nữa không?"
- "Rồi sau đó sẽ thế nào?"
Khi con nói "con không biết"
- Chờ một chút. Đếm thầm đến năm. Suy nghĩ cần thời gian.
- Đưa hai lựa chọn. "Buổi sáng vui hơn hay buổi chiều vui hơn?"
- Bố mẹ trả lời trước. "Hôm nay lúc vui nhất của mẹ là tìm được chỗ để xe ngay trước cổng."
- Hỏi câu nhỏ hơn. "Trưa nay con ngồi ăn cạnh ai?"
- Để lúc khác hỏi. Nhiều trẻ nói nhiều hơn khi ngồi trên xe, lúc tắm hay ngay trước khi ngủ, hơn là vừa tan học.
Những điều dễ làm cuộc trò chuyện tắt ngang
- Hỏi dồn nhiều câu. Một hai câu hỏi hay giống một cuộc trò chuyện. Mười câu liền giống một bài kiểm tra.
- Sửa từng câu trả lời. Câu hỏi mở không có một đáp án đúng, nên hãy nghe hết rồi mới nói ý của mình.
- Chỉ hỏi chuyện điểm số. Câu hỏi về ý tưởng, cảm xúc và điều con tưởng tượng khiến con nghĩ nhiều hơn câu "Con làm đúng không?".
Tóm lại
- Câu hỏi mở có nhiều câu trả lời, mời con giải thích và tưởng tượng.
- Vài câu hỏi mở trong bữa ăn, lúc đi đường, trước giờ ngủ và khi chơi là đủ.
- Câu trả lời ngắn có thể mở rộng bằng "Con kể thêm đi" hay "Sao con nghĩ vậy?".
- Khi con nói "con không biết", hãy cho con thời gian, đưa lựa chọn và trả lời mẫu trước.
Đọc thêm: Tư duy sáng tạo: khuyến khích con nghĩ ra nhiều cách giải