Bài về nhà có phép tính 38 + 47 = 75. Bố mẹ bảo con xem lại, con sửa trong hai giây: 85. Con biết làm. Con chỉ vội. Kiểu nhầm này làm cả bố mẹ lẫn con bực, và câu "cẩn thận vào" hiếm khi có tác dụng, vì nó không nói con phải làm gì.
Bài này giải thích vì sao trẻ hay nhầm, đưa ra vài cách soát phép tính cụ thể cho trẻ khoảng 6 đến 11 tuổi, và gợi ý để việc soát bài thành thói quen chứ không thành hình phạt.
Vì sao con hay nhầm
- Làm xong mới là đích. Nhiều trẻ coi một trang phép tính là việc phải làm cho hết. Nhanh là giỏi.
- Đầu óc đang bận. Vừa nhớ sang hàng chục, vừa giữ một bước tính, trẻ dễ quên mất một chữ số hay dấu phép tính.
- Chép sai. Số 6 thành 9, 47 thành 74, hay một chữ số nằm lệch cột.
- Bỏ qua dấu. Con thấy hai số là cộng, dù dấu ghi là trừ.
- Chưa ai chỉ cách soát. "Kiểm tra lại đi" chỉ có ích khi con biết kiểm tra trông như thế nào.
Không điều nào trong số đó có nghĩa là con lười hay "kém toán". Người lớn cũng nhầm. Khác ở chỗ người lớn đã biết vài cách để bắt lỗi.
Trước khi tính: đọc dấu và đoán đại khái
Hai thói quen nhỏ trước khi bắt tay vào tính giúp tránh được nhiều lỗi:
- Chỉ tay vào dấu và đọc to. "Cộng" hay "trừ". Mất một giây, mà bắt được lỗi nhầm hay gặp nhất.
- Đoán đại khái. Làm tròn số cho dễ tính: 38 + 47 gần bằng 40 + 50, vậy đáp án phải quanh 90. Giờ đáp án 75 hay 805 nhìn là thấy sai ngay.
Con nhỏ thì đoán bằng câu đơn giản hơn: "Đáp án sẽ lớn hơn hay nhỏ hơn các số lúc đầu?"
Tính xong: đặt bút xuống và soát lại
Khi con làm xong, nhờ con đặt bút xuống một lát. Rồi thử một trong các cách soát dưới đây. Không cần làm hết: chọn cách hợp với phép tính.
| Cách soát | Làm thế nào | Ví dụ |
|---|---|---|
| So với số đoán | Đáp án có gần số đoán lúc đầu không? | 38 + 47: đoán khoảng 90, ra 85. Gần, được. |
| Tính ngược | Làm phép tính ngược lại xem có về đúng số ban đầu | 85 − 47 = 38, vậy 38 + 47 = 85 là đúng |
| Nhìn chữ số cuối | Chỉ cần hai chữ số cuối là biết đáp án tận cùng bằng mấy | 8 + 7 = 15, vậy 38 + 47 phải tận cùng bằng 5 |
| Đọc lại đề | Mình chép số đúng chưa, dùng đúng dấu chưa? | Đề ghi 47, mình có viết thành 74 không? |
Tính ngược đặc biệt có ích: phép trừ soát phép cộng, phép cộng soát phép trừ, lên lớp trên thì phép nhân soát phép chia. Con còn thấy các phép tính liên quan với nhau, nên hiểu sâu hơn.
Biến việc soát bài thành thói quen
- Dành sẵn thời gian soát. Bài làm mất mười phút thì hai phút cuối là để soát. Đích không phải làm xong sớm, mà là làm xong và soát xong.
- Nói "hàng này có một chỗ sai". Thay vì chỉ thẳng vào đáp án sai, cho con biết có mấy lỗi và nằm quanh đâu. Con tự tìm ra thì nhớ lâu hơn nhiều so với được chỉ.
- Chơi "bắt lỗi bố mẹ". Bố mẹ làm vài phép tính, nói to hoặc viết ra, và cài vào một lỗi cố ý. Việc của con là bắt được lỗi. Trẻ rất thích sửa sai cho người lớn, và luyện soát bài mà không thấy áp lực.
- Ghi danh sách "lỗi quen của con". Có trẻ hay quên nhớ, có trẻ hay nhầm 6 với 9. Một danh sách ngắn của riêng con ("xem lại số nhớ", "xem lại 6 và 9") giúp soát nhanh và trúng hơn.
- Khen việc soát, không khen tốc độ. Câu "Con tự tìm ra chỗ sai đấy!" đáng nói hơn câu "Con làm nhanh quá."
Nếu bố mẹ thấy con nhầm nhiều ở mọi việc, không chỉ môn toán, hoặc luyện mãi mà lỗi càng nhiều hơn, hãy trao đổi với giáo viên, người thấy con làm bài trên lớp mỗi ngày.
Luyện trong không khí nhẹ nhàng
Trẻ soát bài tốt hơn khi không sợ sai. Con thấy mình bị chấm điểm thường làm vội cho xong, hoặc giấu lỗi đi thay vì tìm nó.
Trong Dologi, trả lời sai không bị đánh dấu đỏ: con chỉ được mời thử lại. Khoảnh khắc nhìn lại câu đố thêm một lần, không ai làm to chuyện, cũng là một phiên bản nhỏ của thói quen soát bài.
Tóm lại
- Con nhầm thường vì vội, không phải vì không hiểu. "Cẩn thận vào" không giúp được; cách soát cụ thể thì giúp được.
- Trước khi tính: đọc to dấu phép tính và đoán đại khái.
- Tính xong: đặt bút xuống, rồi so với số đoán, tính ngược hoặc nhìn chữ số cuối.
- Coi việc soát là một phần của bài, chơi "bắt lỗi bố mẹ", và khen con khi con tự tìm ra lỗi của mình.
Đọc thêm: Con hay đoán bừa: dạy trẻ dừng lại và tự kiểm tra.