Đề còn chưa đọc xong, con đã chỉ vào một đáp án. Sai thì chỉ sang cái bên cạnh, rồi cái tiếp theo, đến khi nào trúng thì thôi. Đoán bừa như vậy rất hay gặp, nhất là ở trẻ nhỏ. Tin vui là dừng lại suy nghĩ là một thói quen, mà thói quen thì tập được. Bài này nói về lý do trẻ hay đoán và cách giúp con chậm lại, tự kiểm tra bài của mình.
Vì sao trẻ hay đoán bừa
Đoán bừa hiếm khi là do lười. Thường có lý do phía sau:
- Nhanh là giỏi. Nhiều trẻ nghĩ người lớn muốn mình trả lời thật nhanh.
- Muốn cho xong. Khi bài thấy khó hay dài, đoán là lối thoát nhanh nhất.
- Chưa hiểu đề hỏi gì. Chỉ đại vào một cái dễ chịu hơn là nói "con không hiểu".
- Thử lại chẳng mất gì. Trên màn hình, chạm thêm một lần rất dễ.
- Chưa biết cách kiểm tra. Tự xem lại câu trả lời của mình không tự nhiên mà có, phải được chỉ và tập dần.
Biết lý do thì dễ chọn cách giúp. Con chưa hiểu đề thì cần giúp hiểu đề; con đang vội thì cần một lý do để chậm lại.
Bước 1: hiểu đề trước đã
Trước khi trả lời, hãy chắc là con biết mình đang tìm gì:
- Nhờ con nói lại bằng lời của con. "Vậy mình cần tìm cái gì nhỉ?"
- Chỉ vào từng phần. Với câu đố bằng hình: "Hàng này có gì? Còn hàng này?"
- Che đáp án một lúc. Chưa có gì để chạm thì con không đoán được. Khi con đã có ý rồi mới cho xem các lựa chọn.
Chỉ mất mười giây mà bớt được nhiều lần đoán sai.
Bước 2: nói to cách làm
Nghĩ thành tiếng làm đầu óc chậm lại một cách có ích. Bố mẹ có thể làm mẫu trước:
"Mẹ cần tìm hình tiếp theo. Tròn, vuông, tròn, vuông... vậy sau hình tròn là hình vuông. Mẹ xem lại hình cuối: là hình tròn. Vậy đáp án là hình vuông."
Rồi mời con làm giống vậy: "Con kể mẹ nghe con định làm thế nào." Cách làm không cần hoàn hảo. Chỉ cần nói ra thành lời là đã có một khoảng dừng trước khi trả lời.
Bước 3: kiểm tra trước khi chọn
Kiểm tra nhanh một lần bắt được nhiều lỗi. Mỗi loại bài có một cách kiểm tra:
| Loại bài | Kiểm tra nhanh |
|---|---|
| Đếm | Đếm lại theo thứ tự khác, hoặc chạm vào mỗi thứ đúng một lần |
| Cộng, chia phần | Làm ngược lại: đáp án có khớp với đề không? |
| Tìm cái tiếp theo | Đọc to cả hàng, có cả đáp án ở cuối |
| Tìm điểm khác nhau | Nhìn lại cả hai hình, từng phần một |
| Mê cung, tìm đường | Lấy ngón tay dò đường trước khi vẽ |
Có một câu hỏi gần như lúc nào cũng dùng được: "Vậy có hợp lý không?" Bảy cái kẹo chia cho hai bạn mà đáp án là "mỗi bạn mười cái" thì rõ là có chỗ chưa ổn.
Bố mẹ cũng có thể hỏi: "Con chắc đến đâu? Hơi chắc, khá chắc hay rất chắc?" Trẻ biết nhận ra lúc mình chưa chắc thì cũng biết lúc nào cần xem lại.
Sai là manh mối, không phải lỗi bị phạt
Nếu mỗi lần sai là một cái nhíu mày, một tiếng thở dài hay bị trừ điểm, trẻ sẽ học cách giấu suy nghĩ và đoán nhanh hơn. Vài thói quen giúp ích:
- Khen việc kiểm tra, không chỉ khen đáp án. "Con xem lại và tự tìm ra chỗ sai. Người nghĩ cẩn thận làm đúng như vậy đấy."
- Coi đáp án sai là một manh mối. "Cái này chưa đúng. Vậy nó cho mình biết điều gì?"
- Đừng giục. Ít thời gian thì làm ít câu hơn, đừng làm vội nhiều câu.
- Giữ lại kiểu đoán có lý. Ước lượng ("trong lọ có khoảng bao nhiêu hạt đậu?") là một kỹ năng thật. Khác ở chỗ đoán có lý thì có lý do, và sau đó được kiểm tra lại.
Trò chơi tập dừng lại
- "Đúng hay sai?" Bố mẹ nói những câu ngắn: "Con mèo có năm chân." "Ba nhiều hơn hai." Con nghĩ rồi mới trả lời "đúng" hay "sai".
- Tìm lỗi của bố mẹ. Bố mẹ tự làm một việc nhỏ (đếm thìa, xếp tháp theo hình mẫu) và cố ý làm sai một chỗ. Con kiểm tra giúp.
- Đếm đến năm rồi mới trả lời. Đặt một câu hỏi và hẹn nhau chưa ai được trả lời khi chưa cùng đếm đến năm. Chờ một chút cho đầu óc kịp nghĩ.
- Đoán rồi kiểm tra. "Từ đây ra cửa bao nhiêu bước?" Con đoán, rồi cả nhà cùng đếm. Có gần không?
Trong Dologi, đáp án chưa đúng không bao giờ bị gạch chéo đỏ: con chỉ được mời nhìn lại và thử thêm lần nữa, để có chỗ dừng lại suy nghĩ thay vì chạm vội.
Tóm lại
- Trẻ đoán bừa vì có lý do: vội, chưa hiểu đề, hoặc chưa biết cách kiểm tra.
- Giúp con hiểu đề trước khi chọn bất kỳ đáp án nào.
- Nói to cách làm và một câu "Vậy có hợp lý không?" bắt được nhiều lỗi.
- Khen việc kiểm tra và coi đáp án sai là manh mối, để con thấy nghĩ cẩn thận là an toàn.
Đọc thêm: Chức năng điều hành là gì? Ba kỹ năng giúp con tự học