"Con đi tắm đi." Không ai trả lời. "Con! Đi tắm!" Vẫn im lặng. Đến lần thứ ba, giọng bố mẹ đã to hơn, và con mới ngẩng lên. Nhiều nhà thấy cảnh này mỗi ngày. Thường thì con không cố tình lờ đi: trẻ đang mải chơi, chưa nghe rõ, hoặc chưa hiểu bố mẹ cần gì ngay lúc đó. Bài này gợi ý những thay đổi nhỏ trong cách nói để con dễ nghe hơn, và bớt phải nhắc đi nhắc lại.
Vì sao con "không nghe"
Trước khi đổi cách nói, thử nhìn từ phía con:
- Con đang tập trung vào việc khác. Khi đang xếp hình hay xem tranh, trẻ có thể thật sự không nghe thấy lời nói từ phòng bên.
- Lời nhắc quá dài. Một câu có ba yêu cầu ("cất đồ chơi, rửa tay rồi ra ăn cơm") thì trẻ nhỏ thường chỉ nhớ một.
- Lời nhắc không có hồi kết. Nếu bố mẹ nhắc mười lần rồi mới làm gì đó, con học được rằng chín lần đầu chưa cần nghe.
- Con muốn được tự quyết. Từ khoảng ba bốn tuổi, nhiều trẻ thích nói "không" để thử xem mình được quyết đến đâu.
Đến gần, ngang tầm mắt, rồi mới nói
Cách nói hiệu quả nhất thường bắt đầu trước khi mở miệng.
- Đi đến chỗ con, thay vì gọi từ xa.
- Ngồi xuống ngang tầm mắt con. Chạm nhẹ vào vai nếu con thích.
- Đợi con nhìn mình, hoặc gọi tên con và chờ một chút.
- Rồi mới nói yêu cầu.
Mất thêm mười giây, nhưng thường tiết kiệm được năm lần nhắc.
Nói ngắn, nói điều cần làm
| Thay vì | Thử nói |
|---|---|
| "Mẹ đã bảo bao nhiêu lần rồi, sao con cứ để đồ chơi lung tung thế…" | "Cất xe vào hộp nhé." |
| "Đừng chạy!" | "Đi chậm thôi con." |
| "Con có muốn đi tắm không?" (khi không thật sự hỏi) | "Đến giờ tắm rồi." |
| "Cất đồ chơi, rửa tay rồi ra ăn cơm." | "Cất đồ chơi đã." Xong rồi mới nói việc tiếp theo. |
Mấy nguyên tắc chung:
- Mỗi lần một việc, nhất là với trẻ dưới sáu tuổi.
- Nói điều nên làm thay vì điều không được làm. "Đi chậm" dễ làm theo hơn "đừng chạy".
- Đừng hỏi khi không cho con chọn. "Con đi tắm nhé?" mở cửa cho câu trả lời "không".
- Báo trước khi chuyển việc. "Năm phút nữa là cất đồ chơi." Trẻ dễ dừng lại hơn khi biết trước.
Cho con chọn trong khung bố mẹ đặt
Trẻ hợp tác hơn khi được quyết một phần. Bí quyết là cả hai lựa chọn đều ổn với bố mẹ:
- "Con mặc áo đỏ hay áo xanh?"
- "Con muốn đánh răng trước hay thay đồ ngủ trước?"
- "Con tự cất xe hay mình cùng cất?"
- "Con nhảy như ếch hay đi như mèo vào nhà tắm?"
Hai lựa chọn là vừa. Nhiều hơn thì trẻ nhỏ dễ rối. Nếu con không chọn, bố mẹ có thể nói bình tĩnh: "Con chưa chọn thì mẹ chọn giúp nhé."
Khi con bốn tuổi nói "không" với mọi thứ
Có giai đoạn, câu trả lời đầu tiên của con với mọi việc là "không". Thường đó là cách trẻ tập làm chủ, chứ chưa hẳn là chống đối.
- Đừng biến thành cuộc tranh cãi. Không cần thắng từng câu "không". Nhắc lại yêu cầu một lần, bình tĩnh.
- Ghi nhận rồi giữ luật. "Con đang chơi vui, chưa muốn dừng. Nhưng đến giờ đi ngủ rồi."
- Biến việc thành trò chơi. "Xem ai cất được nhiều khối hơn trong lúc mẹ đếm đến mười?"
- Dành chỗ cho "không" thật. Những chuyện không quan trọng (đi tất màu gì, ăn chuối trước hay táo trước) cứ để con quyết.
Nhắc một lần, rồi làm
Lời nói có sức nặng khi đi kèm việc làm.
- Nói yêu cầu một lần, ngắn, ngang tầm mắt.
- Nếu con không làm, nhắc lại một lần kèm điều sẽ xảy ra: "Nếu xe chưa vào hộp, mẹ sẽ cất xe lên giá đến mai."
- Làm đúng như đã nói, bình tĩnh, không cần thêm lời trách.
Điều sẽ xảy ra nên liên quan tới việc đó và làm được ngay. Làm đều vài lần, con sẽ học rằng lời bố mẹ nói một lần là đủ. Và đừng quên phía bên kia: khi con nghe ngay, hãy nói cụ thể "Con cất xe ngay khi mẹ nhắc, cảm ơn con."
Nếu con thường xuyên có vẻ không nghe thấy khi được gọi, kể cả khi không mải chơi, hãy nói với bác sĩ để kiểm tra thính giác của con.
Tóm lại
- Con "không nghe" thường vì đang mải việc khác, lời nhắc quá dài, hoặc muốn tự quyết.
- Đến gần, ngang tầm mắt, đợi con nhìn, rồi nói một việc ngắn gọn.
- Cho con chọn giữa hai cách mà bố mẹ đều thấy ổn; với giai đoạn "không", đừng tranh cãi từng câu.
- Nhắc một lần, nói điều sẽ xảy ra, rồi làm đúng như đã nói; khen khi con nghe ngay.
Đọc thêm: Lỡ quát con: bình tĩnh lại và làm lành với con thế nào