"Con ghét toán!" Câu này hay bật ra vào cuối một ngày dài, trước trang bài tập làm mãi không xong. Bố mẹ dễ đáp lại bằng một bài giảng về chuyện toán quan trọng thế nào, hoặc "Cứ làm đi". Cả hai cách đều ít tác dụng. Với trẻ khoảng 6 đến 12 tuổi, "con ghét toán" hiếm khi có nghĩa là con ghét chính các con số. Thường thì một phần nào đó của toán khiến con khó chịu: bị giục, bị sai, hay bị lạc.
Bài này giúp bố mẹ tìm ra phần đó là gì, gỡ bớt áp lực, và để con gặp lại con số ở những chỗ không ai chấm điểm.
Lắng nghe trước khi sửa
Chọn lúc cả nhà thư thả, đừng hỏi giữa giờ làm bài. Hỏi câu mở và nghe hết, không cãi lại:
- "Trong môn toán, con không thích phần nào nhất?"
- "Lúc nào con thấy toán khó chịu: trên lớp, lúc kiểm tra hay ở nhà?"
- "Có phần nào trong toán con thích không?"
Rồi để ý những manh mối. Cùng một câu nói có thể giấu những chuyện rất khác nhau:
| Con nói | Có thể vì | Điều có thể giúp |
|---|---|---|
| "Chán lắm." | Bài quá dễ, hoặc lặp đi lặp lại một dạng | Thử thách khó hơn, câu đố, bài toán đời thường |
| "Con chậm lắm." | Bài kiểm tra tính giờ, đua với bạn | Luyện không bấm giờ; khen làm cẩn thận |
| "Con dốt toán." | Sợ bị sai | Coi lỗi sai là manh mối, không phải thất bại |
| "Dài quá." | Nhiều bước, bài có lời dài, con mệt | Chia bài thành từng phần; luyện ngắn |
| "Con không hiểu." | Hổng một bước trước đó | Quay lại bước đó với đồ vật hay hình vẽ |
Bố mẹ cũng có thể tự nhận ra: con làm vội cho xong, sai một chỗ là xóa hết, hay cứ nghe "kiểm tra" là cứng người.
Gỡ bớt áp lực
Vài thay đổi ở nhà có thể làm toán bớt căng thẳng khá nhanh:
- Buổi học ngắn hơn. Mười phút tập trung hơn bốn mươi phút nước mắt. Dừng lại khi mọi thứ còn đang suôn sẻ.
- Không bấm giờ. Nhanh đến sau khi đã hiểu và tự tin. Giờ hãy khen cách con suy nghĩ cẩn thận: "Con đã thử lại đáp án, nghĩ hay đấy."
- Lỗi sai là thông tin. Khi đáp án sai, hỏi "Con làm thế nào ra số này?" Nhiều khi cách làm gần đúng, và cùng con tìm ra chỗ trượt có ích hơn là đưa đáp án đúng.
- Mở đầu bằng một lần thắng. Bắt đầu buổi làm bài bằng một bài con chắc chắn làm được.
- Lùi lại một bước. Phần nào thấy không thể làm nổi thì quay về bước trước đó, dựng lại bằng cúc áo, đồng xu hay hình vẽ.
Đưa con số trở lại qua trò chơi
Trẻ không thích toán ở trường nhiều khi vẫn thích con số, miễn là không có phiếu bài tập và không có điểm. Vài ý cho đời sống hằng ngày:
- Trò chơi xúc xắc. Gieo hai con xúc xắc rồi cộng số chấm, ai được tổng lớn hơn thắng ván đó. Hoặc thi xem ai cộng dồn tới 50 trước, về đích có một bất ngờ nhỏ.
- Đi chợ. Để con cầm danh sách và đoán tổng tiền trước khi trả. "Mình mua ba món, mỗi món chừng 20 nghìn. Khoảng bao nhiêu nhỉ?"
- Nấu ăn. Nhân đôi công thức khi có khách, chia đôi khi chỉ có hai người, đếm thìa, chia chiếc bánh thành các miếng bằng nhau.
- Chơi bài. So số lớn bé, ghép hai lá thành 10, tìm cặp.
- Ước lượng. "Đĩa này có bao nhiêu quả nho? Đoán trước rồi đếm."
Mục đích không phải là lén cho con luyện thêm. Mục đích là để con thấy con số có thể thú vị, thậm chí vui, và buổi làm bài sau sẽ nhẹ nhàng hơn một chút.
Cẩn thận với lời mình nói
Trẻ học được nhiều điều từ cách người lớn nói về toán:
- Tránh "Nhà mình chẳng ai có khiếu toán" hay "Hồi xưa bố mẹ cũng ghét toán". Con có thể hiểu thành "Vậy con không làm được cũng là bình thường".
- Tránh gắn nhãn kiểu "Con không có đầu óc tính toán". Khả năng lớn lên nhờ luyện tập.
- Thử nói "chưa": "Con chưa làm được bài này. Mình cùng tìm cách nhé." Câu này cho con biết cái khó chỉ là tạm thời.
- Khen nỗ lực và cách làm, không khen nhanh hay khen "thông minh".
Nếu chính bố mẹ cũng ngại toán thì cũng không sao. Nói "Bố mẹ chưa chắc, mình cùng tính thử nhé" cho con thấy một điều quý: người lớn không phải lúc nào cũng biết ngay đáp án, và như thế cũng được.
Khi nào nên trao đổi với giáo viên
Nếu con ghét toán kéo dài nhiều tháng, nếu buổi tối nào toán cũng kèm nước mắt, hay con có vẻ hổng nhiều ở một phần, hãy trao đổi với giáo viên. Thầy cô thấy con làm bài trên lớp và có thể cho bố mẹ biết kỹ năng nào con đã vững, kỹ năng nào cần giúp. Nếu bố mẹ lo lắng rộng hơn về việc học hay tâm trạng của con, hãy hỏi nhà trường hoặc chuyên gia thay vì tự kết luận.
Câu đố trong chủ đề Toán học của Dologi ngắn, và làm sai thì không bị tô đỏ: con chỉ được mời thử lại. Với nhiều trẻ, vài phút nhẹ nhàng như vậy giúp toán bớt giống một bài kiểm tra.
Tóm lại
- "Con ghét toán" thường chỉ một phần làm con khó chịu: tốc độ, sợ sai, bài dài hay một chỗ hổng.
- Hỏi nhẹ nhàng, lắng nghe, rồi giúp đúng vào chuyện thật.
- Giảm áp lực bằng buổi học ngắn, không bấm giờ, coi lỗi sai là manh mối.
- Đưa con số trở lại qua xúc xắc, đi chợ, nấu ăn, chơi bài, và nói về toán như điều ai cũng tiến bộ được.
Đọc thêm: Con hay nản khi gặp bài khó: giúp trẻ kiên trì và không sợ sai.