"Con muốn tiêu tiền tiêu vặt vào quyển sách dán hình hay để dành mua quả bóng?" Với trẻ, câu hỏi này có thể rất lớn. Chọn thứ này thường nghĩa là không có thứ kia, và biết cân nhắc điều đó là một trong những kỹ năng tư duy hữu ích nhất.
Trẻ học ra quyết định giống như học đi xe đạp: bằng cách làm, có người đỡ, bắt đầu từ việc nhỏ. Bài này hướng dẫn cách cho con những lựa chọn thật, một công cụ đơn giản để cân nhắc, và cách giúp con sống với kết quả.
Bắt đầu với lựa chọn nhỏ, thật
Trẻ cần luyện với những lựa chọn thật (bạn sẽ tôn trọng điều con chọn) nhưng không quá hệ trọng (chọn "sai" cũng không sao lắm).
- Hai lựa chọn trước. "Cốc đỏ hay cốc xanh?" "Chiều nay đi công viên hay thư viện?"
- Rồi ba lựa chọn. "Tối nay mình đọc quyển nào trong ba quyển này?"
- Rồi lựa chọn mở. "Bữa sáng thứ bảy mình ăn gì?" "Con muốn dùng tiền tiêu vặt thế nào?"
Chỉ đưa ra những lựa chọn mà bạn sẵn lòng chấp nhận. Hỏi "Con có muốn đi ngủ không?" khi giờ ngủ là bắt buộc sẽ dạy trẻ rằng lựa chọn không phải thật.
Được gì, mất gì: bảng hai cột
Với quyết định lớn hơn, kẻ hai cột trên giấy. Trẻ nhỏ có thể vẽ; trẻ lớn có thể viết.
Ví dụ: chiều thứ bảy, con có thể đi bể bơi hoặc đi sinh nhật bạn.
| Nếu con chọn… | Con được… | Con mất… |
|---|---|---|
| Đi bể bơi | Nhảy xuống nước, chơi với bố | Trò chơi và bánh sinh nhật, gặp bạn |
| Đi sinh nhật | Bánh, trò chơi, làm bạn vui | Không được bơi cuối tuần này |
Nhìn cả hai cột cùng lúc giúp trẻ thấy lựa chọn nào cũng có cái được và cái mất. Đó không phải là chuyện xấu; lựa chọn vốn là như vậy.
Câu hỏi giúp cân nhắc
- "Con muốn điều gì nhất?" Đôi khi có một thứ rõ ràng quan trọng hơn.
- "Ngày mai con sẽ thấy thế nào?" Nghĩ đến sau này, chứ không chỉ bây giờ, là một bước tiến lớn.
- "Thứ kia để lần khác được không?" Nếu tuần sau vẫn đi bể bơi được, có khi đi sinh nhật hôm nay là lựa chọn tốt hơn.
- "Còn ai bị ảnh hưởng nữa không?" Người bạn sẽ buồn, đứa em sẽ phải chờ.
Bạn có thể kể mình sẽ nghĩ thế nào, nhưng để quyết định cuối cùng cho con.
Sống với lựa chọn của mình
Ra quyết định bao gồm cả chấp nhận những gì đi kèm.
- Đừng đổi ngay. Nếu con đã chọn quyển sách dán hình rồi lại tiếc vì không để dành mua bóng, đừng vội mua cả hai. Cảm giác tiếc nuối là một phần của bài học.
- Gọi tên cảm xúc một cách nhẹ nhàng. "Con buồn vì giờ chưa có quả bóng. Cảm giác đó khó chịu thật."
- Nhìn về phía trước. "Lần sau con sẽ chọn gì? Vì sao?" Câu hỏi này biến tiếc nuối thành bài học.
- Ghi nhận quyết định tốt. "Con đã nghĩ đến cảm giác của bạn. Đó là một lựa chọn chín chắn."
Những lỗi thường gặp
- Quá nhiều lựa chọn. Mười lựa chọn có thể khiến trẻ nhỏ đứng hình. Thu hẹp còn hai hoặc ba.
- Quyết thay con vào phút chót. Nếu lần nào bạn cũng giành lấy, trẻ sẽ thôi cố gắng.
- Biến mọi thứ thành lựa chọn. Quá nhiều quyết định trong một ngày làm ai cũng mệt. Giữ cố định một số nếp sinh hoạt.
Gợi ý theo độ tuổi
- 4–5 tuổi: mỗi lần hai lựa chọn, về những việc hằng ngày như quần áo, cốc, trò chơi.
- 6–7 tuổi: ba lựa chọn, được gì mất gì bằng tranh vẽ đơn giản, và một ít tiền tiêu vặt để tự chọn.
- Từ 8 tuổi: lựa chọn mở, bảng hai cột viết ra giấy, và nghĩ đến ngày mai cùng những người khác.
Tóm lại
- Lựa chọn nào cũng có cái được và cái mất.
- Bắt đầu với lựa chọn nhỏ, thật, và cho con tự do hơn khi con lớn.
- Dùng bảng hai cột và những câu hỏi như "Ngày mai con sẽ thấy thế nào?"
- Để con sống với lựa chọn, gọi tên cảm xúc nhẹ nhàng, và hỏi lần sau con sẽ chọn gì.
Đọc thêm: Thảo luận tình huống khó với trẻ: khi không có đáp án duy nhất