Trên giường có ba chiếc áo phông và hai chiếc quần. "Con phối được bao nhiêu bộ khác nhau?" Phần lớn trẻ sẽ ghép lung tung: áo đỏ với quần xanh, áo xanh lá với quần tím, rồi lại áo đỏ với quần xanh... và chẳng mấy chốc không ai còn nhớ bộ nào đã ghép rồi.
Câu hỏi thì nhỏ, nhưng ý tưởng phía sau lại lớn: đếm có hệ thống, để không sót bộ nào và không đếm bộ nào hai lần. Bài này gợi ý cách chơi với quần áo thật, cách vẽ ra đáp án, và cách tăng độ khó khi con lớn hơn.
Bắt đầu với quần áo thật
- Bày ba chiếc áo và hai chiếc quần có màu khác hẳn nhau.
- Cho con đoán trước. "Con nghĩ có bao nhiêu bộ?" Số nào cũng được. Có đoán thì con mới có cái để kiểm tra.
- Ghép từng bộ trên giường hoặc trên sàn, mỗi lần một bộ.
- Khoan sửa. Khi con ghép lặp hoặc quên một bộ, hãy hỏi: "Bộ này mình ghép chưa nhỉ? Làm sao biết mình đã ghép đủ?"
Không tiện lấy quần áo? Cắt áo và quần bằng giấy màu, hoặc vẽ bằng bút sáp.
Bí quyết: giữ yên một thứ
Ghép lung tung là lý do bị rối. Lối ra là một luật đơn giản: giữ áo, chỉ đổi quần.
Lấy chiếc áo đỏ. Ghép với quần xanh, rồi với quần tím. Được hai bộ. Giờ tới áo vàng: thêm hai bộ. Rồi áo xanh lá: thêm hai bộ nữa. Tất cả là 2 + 2 + 2 = 6.
Một cái bảng cho thấy điều đó chỉ trong một lần nhìn:
| Quần xanh | Quần tím | |
|---|---|---|
| Áo đỏ | đỏ + xanh | đỏ + tím |
| Áo vàng | vàng + xanh | vàng + tím |
| Áo xanh lá | xanh lá + xanh | xanh lá + tím |
Mỗi ô là một bộ. Ba hàng, hai cột, sáu ô, không ô nào trống.
Vẽ sơ đồ nhánh
Sơ đồ nhánh là một cách vẽ khác của cùng phép đếm đó, và trẻ thường thích vẽ.
- Bên trái tờ giấy, vẽ ba chiếc áo từ trên xuống (ba chấm màu là đủ).
- Từ mỗi chiếc áo, kẻ hai đường sang phải: một đường tới chấm xanh, một đường tới chấm tím.
- Đếm số đầu mút của các đường. Có sáu, mỗi đầu mút là một bộ.
Nhìn sơ đồ là thấy ngay vì sao không sót: mỗi chiếc áo có đúng hai nhánh. Áo nào chỉ có một nhánh thì đã quên mất một bộ.
Từ đếm đến nhân
Khi con số sáu đã thành hiển nhiên, hãy đổi một thứ rồi hỏi lại.
- Thêm một chiếc quần. Mỗi áo có thêm một nhánh: 3 + 3 + 3 = 9.
- Thêm một chiếc áo. Giờ có bốn hàng, mỗi hàng ba bộ: 12.
- Thêm hai chiếc mũ. Mỗi bộ trong sáu bộ đều đội được với một trong hai mũ, nên sáu thành mười hai.
Đừng vội nói ra quy tắc. Sau vài lượt, nhiều trẻ tự nói: "Lấy số áo nhân với số quần!" Quy tắc do con tự tìm ra thì con nhớ lâu.
| Tuổi ước chừng | Nên thử |
|---|---|
| 4–5 | Hai áo, hai quần bằng đồ thật; bày các bộ đã ghép cạnh nhau |
| 6–7 | Ba áo, hai quần; giữ yên một áo; vẽ sơ đồ nhánh đơn giản |
| 8–9 | Thêm loại thứ ba như mũ; liên hệ với phép nhân |
| Từ 10 | Thêm điều kiện: "áo xanh lá không bao giờ đi với quần tím". Giờ còn mấy bộ? |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng. Mỗi trẻ một nhịp riêng.
Cùng ý tưởng ở chỗ khác
- Bữa sáng: hai loại bánh mì và ba loại nhân. Có bao nhiêu kiểu bánh mì kẹp?
- Kem: ba vị, ăn bằng ốc quế hoặc bằng cốc.
- Con số: viết được bao nhiêu số có hai chữ số từ các chữ số 1, 2 và 3? Nếu không được dùng một chữ số hai lần thì sao?
- Vẽ tranh: ngôi nhà có mái đỏ, xanh hoặc vàng và cửa xanh lá hoặc nâu.
Lần nào cũng hỏi hai câu: "Mình giữ yên cái gì?" và "Mình đổi cái gì?"
Những chỗ hay nhầm
- Trả lời "năm". Nhiều trẻ lấy ba cộng hai. Đó là ý nghĩ đầu tiên rất hợp lý: con đang đếm số quần áo, chưa phải số bộ. Hãy cùng con ghép từng bộ rồi đếm.
- Ghép một bộ hai lần. Để các bộ đã ghép thành một hàng, hoặc đánh dấu vào bảng.
- Đổi cả hai thứ cùng lúc. Nhắc lại luật: giữ áo, chỉ đổi quần.
Trong Dologi, câu đố "Đếm rồi trả lời" ở chủ đề Toán học đề nghị con chỉ đếm những thứ câu hỏi nhắc tới, ví dụ chỉ đếm ngôi sao. Đó là bài tập nhỏ cho cùng một thói quen: đếm từng cái một, không bỏ sót, không đếm hai lần.
Tóm lại
- Đặt câu hỏi bằng quần áo thật và để con đoán trước.
- Giữ yên một món, đổi món kia: đếm có hệ thống thì không sót.
- Bảng hoặc sơ đồ nhánh cho thấy mọi bộ; chỉ cần đếm số ô hoặc số đầu nhánh.
- Để con tự tìm ra lối tắt: số áo nhân số quần.
Đọc thêm: Xác suất cho trẻ nhỏ: chắc chắn, có thể hay không thể?