"Ra công viên có mưa không mẹ?" "Con có bốc được viên đỏ không?" "Hôm nay bà có đến không?" Trẻ hỏi về khả năng xảy ra suốt ngày. Con đã nghĩ về điều có thể xảy ra, dù chưa có từ ngữ để nói về nó.
Xác suất nghe như toán cấp hai, nhưng những ý đầu tiên của nó rất đơn giản và vui khi khám phá bằng trò chơi ở nhà. Bài này gợi ý ba từ để bắt đầu, vài trò chơi tay làm, và cách nói về khả năng xảy ra trong đời sống hằng ngày.
Ba từ hữu ích
Có thể mô tả gần như mọi sự việc bằng ba từ:
- Chắc chắn: nhất định sẽ xảy ra. "Ngày mai mặt trời sẽ mọc."
- Có thể: có thể xảy ra, cũng có thể không. "Đi dạo có thể mình sẽ gặp một chú chó."
- Không thể: không thể xảy ra. "Con mèo nhà mình sẽ bay lên mặt trăng."
Với trẻ từ khoảng 7 tuổi, có thể thêm hai từ:
- Dễ xảy ra: nhiều khả năng sẽ xảy ra.
- Khó xảy ra: nhiều khả năng sẽ không xảy ra, nhưng vẫn có thể.
Những từ này giúp con nói chính xác hơn "có" hay "không", và mở ra những cuộc trò chuyện thú vị về tại sao.
Trò bốc bi trong túi
Cần một chiếc túi vải không nhìn xuyên được và vài thứ nhỏ có hai, ba màu: bi, cúc áo hay viên gạch đồ chơi.
- Cho vào túi, chẳng hạn năm viên bi đỏ và một viên xanh. Cho con xem bên trong có gì.
- Hỏi trước khi bốc: "Nếu con bốc một viên mà không nhìn, con nghĩ màu nào sẽ ra?"
- Bốc một viên, xem rồi bỏ lại vào túi. Lặp lại vài lần và đánh dấu bằng những vạch trên giấy.
- Nói về kết quả: "Màu đỏ ra nhiều hơn hẳn. Con nghĩ vì sao?"
- Đổi đồ trong túi: toàn bi đỏ ("Giờ có bốc được viên xanh không?"), hoặc không có viên xanh lá nào ("Mình có bốc được màu xanh lá không?").
Bước cuối là lúc các từ trở nên sống động: khi chỉ có bi đỏ, ra màu đỏ là chắc chắn, còn ra màu xanh là không thể.
Xếp loại sự việc hằng ngày
Kẻ ba cột trên tờ giấy: chắc chắn, có thể, không thể. Rồi cùng xếp các sự việc vào, dùng hình vẽ cho trẻ nhỏ.
| Sự việc | Xếp vào đâu? |
|---|---|
| Tối nay trời sẽ tối | Chắc chắn |
| Ngày mai trời sẽ mưa | Có thể |
| Tối nay nhà mình ăn mì | Có thể (hoặc chắc chắn, nếu mì đang nấu rồi!) |
| Một con cá sẽ đạp xe đạp | Không thể |
| Năm nay con sẽ cao thêm | Rất dễ xảy ra |
Ý kiến khác nhau là điều tốt. "Ngày mai trời sẽ mưa" có thể là "chắc chắn" với một đứa trẻ vừa xem dự báo thời tiết. Hỏi "Sao con biết?" biến trò chơi thành suy luận thật sự.
Gieo xúc xắc
Một con xúc xắc là dụng cụ đơn giản để khám phá khả năng xảy ra.
- Hỏi điều gì có thể: "Những số nào có thể ra?" (Từ 1 đến 6.) "Ra số 7 được không?"
- Đoán trước: "Lần tới con có gieo được số 6 không?" Rồi thử. Trẻ thường ngạc nhiên vì số 6 không ra chỉ vì mình muốn.
- Ghi lại 20 lần gieo: có số nào ra nhiều hơn số khác không? Với chỉ 20 lần, kết quả thường không đều, một điều bất ngờ thú vị để nói chuyện.
- So sánh hai con xúc xắc: "Gieo ra hai số 6 dễ hơn hay ra một số 6 dễ hơn?"
Mục tiêu không phải tính chính xác khả năng, mà chỉ là để ý rằng có chuyện hay xảy ra, có chuyện hiếm khi xảy ra, và có chuyện không bao giờ xảy ra.
Dễ xảy ra và khó xảy ra với vòng quay giấy
Với trẻ lớn hơn, một vòng quay bằng giấy cho thấy khả năng xảy ra phụ thuộc vào cách sắp xếp.
- Vẽ một hình tròn và chia thành các phần như chiếc bánh.
- Tô đỏ phần lớn các phần, chỉ một phần màu xanh.
- Quay một chiếc kẹp giấy quanh đầu bút chì đặt ở tâm, xem nó dừng ở đâu.
- Hỏi: "Màu nào dễ ra? Màu nào khó ra? Làm sao để màu xanh dễ ra hơn?"
Sau đó để con tự thiết kế một vòng quay mà màu xanh dễ ra, hoặc hai màu có khả năng như nhau.
Dùng những từ này mỗi ngày
Ngôn ngữ về khả năng xảy ra hòa vào đời sống rất tự nhiên:
- "Con nghĩ mình có dễ gặp xe buýt không?"
- "Có thể là cửa hàng đóng cửa không nhỉ?"
- "Vì sao không thể vừa bơi trong bồn tắm vừa bơi ngoài biển cùng một lúc?"
Đón nhận câu trả lời của con, hỏi lý do, rồi xem điều gì thật sự xảy ra. Dần dần, con sẽ đoán giỏi hơn, và biết đổi ý khi có thông tin mới.
Tóm lại
- Bắt đầu với ba từ: chắc chắn, có thể và không thể; thêm dễ xảy ra và khó xảy ra cho trẻ lớn hơn.
- Chơi trò bốc bi trong túi: đoán trước, bốc, ghi lại, rồi đổi đồ trong túi.
- Xếp các sự việc hằng ngày vào từng cột và hỏi "Sao con biết?".
- Khám phá khả năng xảy ra bằng xúc xắc và vòng quay giấy, và dùng những từ này trong trò chuyện hằng ngày.
Đọc thêm: Trò chơi với xúc xắc: rèn đếm và tính nhẩm cho trẻ