Bố mẹ bày vài món đồ lên bàn thành hai nhóm. "Mẹ có một luật bí mật. Mấy món này hợp luật. Mấy món này thì không. Con tìm ra luật được không?" Con cầm chiếc thìa lên: "Cái này có hợp không ạ?" Mỗi câu trả lời là một manh mối mới.
Trò chơi chỉ cần một nắm đồ vật trong nhà và mười phút. Trong lúc chơi, con luyện một thói quen nằm ở trung tâm của cách nghĩ tốt: đưa ra phỏng đoán, đem thử, và đổi ý khi bằng chứng nói khác.
Cách chơi
- Gom 10 đến 15 món đồ nhỏ: cúc áo, khối gỗ, thìa dĩa, đồ chơi, trái cây, hình cắt từ giấy màu.
- Nghĩ một luật và giữ kín, ví dụ "có màu đỏ".
- Đưa ví dụ. Đặt hai ba món hợp luật sang một bên, hai món không hợp luật sang bên kia.
- Con thử. Con chọn một món bất kỳ khác và hỏi: "Cái này có hợp không?" Bố mẹ đặt nó vào đúng bên.
- Con nói ra luật khi nghĩ là mình đã biết. Đúng thì đổi vai. Chưa đúng thì thử tiếp.
Có một mẹo làm trò chơi hay hơn hẳn: trước khi nói luật, con hãy dự đoán. "Con nghĩ cái này sẽ hợp." Đoán đúng ba lần liên tiếp là dấu hiệu tốt cho thấy ý của con đúng.
Luật hợp từng tuổi
| Tuổi ước chừng | Kiểu luật | Ví dụ |
|---|---|---|
| 4–5 | Một đặc điểm nhìn thấy được | "có màu đỏ", "hình tròn", "to" |
| 6–7 | Làm bằng gì, dùng để làm gì | "làm bằng gỗ", "ăn được", "có bánh xe", "có lỗ" |
| 8–9 | Hai đặc điểm cùng lúc, hoặc một số lượng | "đỏ và tròn", "có đúng bốn góc" |
| Từ 10 | Luật "hoặc", hoặc điều phải thử mới biết | "đỏ hoặc tròn", "nổi trên nước", "nặng hơn chiếc thìa này" |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng. Luật hóa ra quá khó thì cứ đưa thêm ví dụ, và lần sau chọn luật dễ hơn.
Phiên bản với con số
Với trẻ đã biết số, chỉ cần một tờ giấy. Kẻ hai cột, một cột "hợp luật" và một cột "không hợp luật", rồi chọn một luật như "là số chẵn", "lớn hơn 10", "có hai chữ số" hoặc "nằm trong bảng nhân 5".
Bắt đầu bằng vài ví dụ: 4, 10 và 16 hợp luật; 7 và 13 thì không. Con đề nghị một số, bố mẹ ghi vào đúng cột. 20 có hợp không? Có. 9 thì sao? Không. Còn 6? Nếu ý của con là "số chẵn" thì 6 phải hợp luật.
Thử chứng minh mình sai
Đây là phần quý nhất của trò chơi. Trẻ con, và cả người lớn, thường chỉ thử những thứ mình đoán là hợp luật.
Giả sử bên "hợp luật" có quả táo đỏ, khối gỗ đỏ và cúc áo đỏ. Con nghĩ "đồ màu đỏ" và thử thêm một món đỏ. Hợp luật. Thêm một món nữa. Lại hợp. Mọi thứ đều khớp, nhưng con chưa biết thêm gì: luật vẫn có thể là "màu đỏ", hoặc "không phải màu xanh", hoặc "đỏ hoặc cam".
Phép thử tốt hơn là một món không hợp luật nếu ý của con đúng, ví dụ một quả cam. Nếu quả cam hợp luật thì bất ngờ đấy: luật rộng hơn "màu đỏ". Hãy dạy con hỏi: "Mình thử cái gì thì sẽ biết ý của mình sai?" Một câu "không" cho biết nhiều chẳng kém một câu "có".
Mẹo cho người giữ luật
- Chọn luật rõ ràng. Với mọi món đồ, câu trả lời phải dứt khoát là có hoặc không. "Đẹp" không dùng làm luật được.
- Chỉ nói hợp hay không hợp. Không gợi ý bằng nét mặt hay giọng nói. Nếu con bí, hãy thêm một ví dụ đắt giá thay vì nói ra luật.
- Khen một luật khác mà vẫn khớp. Đôi khi con tìm ra một luật khớp với mọi thứ trên bàn nhưng không phải luật của bố mẹ. Hãy nói thật: "Luật của con khớp hết chỗ này. Luật của mẹ thì khác. Con thử cái gì để phân biệt hai luật?"
- Đổi vai thường xuyên. Giữ luật cũng là luyện tập: con phải áp dụng luật giống nhau ở mọi lần.
Trong Dologi, câu đố "Đoán luật" ở chủ đề Tư duy đưa ra một thẻ gồm những thứ thuộc nhóm và một thẻ gồm những thứ không thuộc nhóm. Con tìm ra điều chung của nhóm, rồi chọn phương án nào thuộc nhóm.
Tóm lại
- Một người xếp đồ vật theo luật bí mật; người kia thử đồ vật để tìm ra luật.
- Bắt đầu với một đặc điểm nhìn thấy được, rồi tới hai đặc điểm, con số và luật "hoặc".
- Dự đoán trước khi nói luật, và thử những thứ có thể cho thấy ý của mình sai.
- Đổi vai thường xuyên: nghĩ ra luật cũng rèn tư duy như đoán luật.
Đọc thêm: Trò chơi 20 câu hỏi: đoán đồ vật bằng câu có hoặc không