"Nó là con vật à?" "Không." "Nó ở trong bếp à?" "Đúng rồi!" Trò chơi 20 câu hỏi chỉ cần hai người và một chút tưởng tượng, nên rất hợp khi đi xe, lúc ngồi chờ hay trên đường đón con tan học về.
Đây cũng là một trong những bài luyện suy luận hằng ngày tốt nhất. Để thắng, trẻ phải chọn câu hỏi cẩn thận, nhớ những gì đã biết và rút ra kết luận từ đó. Bài này hướng dẫn cách chơi với trẻ ở các độ tuổi khác nhau và cách giúp con đặt câu hỏi khéo hơn theo thời gian.
Cách chơi
- Một người nghĩ ra một đồ vật và giữ bí mật. Lúc đầu, hãy chọn thứ cả hai cùng nhìn thấy, hoặc thứ rất quen thuộc: cái thìa, con mèo, quả bóng.
- Người kia đặt câu hỏi mà chỉ trả lời được "có" hoặc "không".
- Đếm số câu hỏi. Mục tiêu là tìm ra đồ vật trong vòng 20 câu. Với trẻ nhỏ, đừng bận tâm tới giới hạn này.
- Khi người đoán nghĩ mình đã biết, họ có thể đoán. Đoán sai tính là một câu hỏi.
Với trẻ khoảng 4–5 tuổi, hãy bắt đầu với một nhóm nhỏ: bày năm, sáu món đồ chơi lên bàn, một người bí mật chọn một món. Người đoán được nhìn các món đồ trong lúc hỏi, nên trò chơi dễ theo dõi hơn nhiều.
Câu hỏi hay chia đôi các khả năng
Đa số trẻ bắt đầu bằng cách đoán thẳng: "Là con chó à? Là ô tô à? Là quả chuối à?" Đó là khởi đầu rất tự nhiên, nhưng mỗi lần đoán chỉ loại được một thứ.
Điều quan trọng cần cùng con khám phá là một câu hỏi hay loại được nhiều khả năng cùng lúc, dù câu trả lời là gì.
| Câu hỏi | Nếu "không" | Nếu "có" |
|---|---|---|
| "Là quả chuối à?" | Loại được một thứ | Xong ván (may mắn!) |
| "Có ăn được không?" | Loại hết đồ ăn | Loại mọi thứ không phải đồ ăn |
| "Nó to hơn cái ghế không?" | Loại các thứ to | Loại các thứ nhỏ |
Bố mẹ không cần giảng điều này như một quy tắc. Thay vào đó, sau mỗi ván, hãy hỏi: "Câu hỏi nào giúp con nhiều nhất?" Trẻ thường tự nhận ra "Nó có sống không?" cho mình biết nhiều hơn "Nó là con ngựa à?".
Vài cách mở đầu câu hỏi hữu ích:
- "Nó có sống không?"
- "Có ăn được không?"
- "Nó có ở trong nhà mình không?"
- "Nó to hơn bàn tay con không?"
- "Nó được dùng ở ngoài trời à?"
Nhớ những gì đã biết
Một khó khăn thường gặp là quên các câu trả lời trước: con vừa biết "nó không sống", một phút sau lại hỏi "là con chó à?". Chuyện này bình thường, vì giữ nhiều điều trong đầu cùng lúc là việc khó với trẻ nhỏ.
Bố mẹ có thể giúp bằng cách làm cho thông tin hiện ra trước mắt:
- Nói to những điều đã biết: "Vậy mình biết nó không sống, nó ở trong bếp và nó nhỏ hơn bàn tay con."
- Vẽ hoặc ghi nhanh một danh sách hai cột "có" và "không" cho trẻ lớn hơn.
- Dùng đồ chơi trên bàn: khi một câu trả lời loại được món nào, hãy dời món đó sang một bên.
Dời các món bị loại sang bên biến việc suy nghĩ thành thứ trẻ nhìn thấy được, và đó chính là cách suy luận loại trừ vận hành.
Đổi vai
Làm người trả lời là một bài luyện khác, có ích không kém. Con phải:
- Giữ đồ vật trong đầu và không đổi giữa chừng.
- Quyết định mỗi câu hỏi là "có" hay "không". "Nó có mềm không?" có thể khó trả lời nếu đó là cái hộp bút!
- Trả lời trung thực, kể cả khi con rất muốn kéo dài ván chơi.
Khi câu trả lời chưa rõ, hãy cùng bàn: "Ừm, quả cà chua là quả hay là rau nhỉ? Mình nên trả lời thế nào?" Những cuộc tranh luận nhỏ về nhóm đồ vật như thế cũng là luyện tư duy.
Biến thể theo độ tuổi
- 4–5 tuổi: đoán giữa vài món đồ chơi trên bàn, không giới hạn số câu, bố mẹ giúp con đặt câu hỏi.
- 6–7 tuổi: đồ vật trong nhà hoặc ngoài vườn, đếm số câu, thử phá kỷ lục lần trước.
- Từ 8 tuổi: con vật, địa điểm hay nhân vật truyện mà cả nhà đều biết, giới hạn thật sự 20 câu, và nhìn lại khi kết thúc: "Câu hỏi nào hay nhất của con?"
Cả nhà cũng có thể chơi thành một đội: mọi người cùng nghĩ câu hỏi và thống nhất trước khi hỏi. Đó là cách hay để nghe người khác suy luận ra sao.
Trong Dologi, câu đố "Đoán luật" cho xem vài thẻ thuộc một nhóm và vài thẻ không thuộc nhóm. Giống câu trả lời "có" hay "không" trong trò chơi này, mỗi thẻ giúp con giữ lại hoặc loại bỏ các ý cho tới khi chỉ còn một cách giải thích phù hợp.
Tóm lại
- Trò chơi 20 câu hỏi không cần đồ dùng mà vẫn rèn được suy luận, trí nhớ và khả năng lắng nghe kỹ.
- Với trẻ nhỏ, bắt đầu bằng vài đồ vật bày trước mắt, rồi mở rộng dần khi con lớn.
- Giúp con tự nhận ra rằng một câu hỏi hay loại được nhiều khả năng, dù câu trả lời là gì.
- Ghi nhớ những điều đã biết, và đổi vai để con luyện cả cách trả lời.
Đọc thêm: Suy luận loại trừ: trò "không phải cái này thì là cái nào?"