Nhìn kỹ một con bướm, bạn sẽ thấy một điều: cánh trái gần như giống hệt cánh phải. Nhiều chiếc lá, khuôn mặt, con bọ cánh cứng hay bông hoa cũng vậy. Trẻ nhận ra kiểu giống nhau này từ rất sớm, và một chuyến "đi tìm đối xứng" đơn giản sẽ biến sự tò mò ấy thành tư duy không gian thật sự.
Bài này giải thích đối xứng bằng lời trẻ hiểu được, gợi ý hai cách kiểm tra dễ làm, và một chuyến dạo vườn hay công viên chỉ mất khoảng hai mươi phút.
Đối xứng là gì
Với trẻ nhỏ, cách giải thích dễ nhất là: nếu gấp đôi được vật đó ở chính giữa, hai nửa sẽ khít nhau. Đường gấp ấy gọi là trục đối xứng.
- Con bướm có một trục đối xứng, chạy dọc giữa thân.
- Nhiều chiếc lá có một trục, chạy theo gân giữa.
- Hình vuông có bốn trục, còn hình tròn có vô số trục đối xứng.
Không cần dùng từ chuyên môn ngay. Hãy bắt đầu bằng "hai bên giống nhau", rồi nói tới "trục đối xứng" khi con đã tìm được vài ví dụ.
Hai cách kiểm tra
Trẻ tin điều mình tự kiểm tra được. Đây là hai cách đơn giản.
Gấp giấy. Vẽ hoặc đồ lại một hình lên giấy, cắt ra rồi gấp đôi. Nếu các mép trùng khít hết một vòng, hình đó đối xứng theo nếp gấp. Cách này hợp với lá đã ép phẳng hoặc hình vẽ những thứ con tìm được.
Soi gương. Dựng đứng một chiếc gương nhỏ dọc chính giữa chiếc lá, bức tranh hay món đồ chơi. Nhìn vào gương: nếu nửa phía trước cộng với hình trong gương trông giống cả vật, đường con chọn là trục đối xứng. Rồi thử đặt gương ở chỗ khác xem chuyện gì xảy ra.
Soi gương đặc biệt thú vị với tranh khuôn mặt hay con bướm: trẻ rất bất ngờ khi thấy nửa bức tranh có thể "biến thành" cả bức.
Đi tìm đối xứng
Hãy đi dạo một vòng ngoài vườn, công viên hay ngay trong nhà, và tìm những thứ hai bên giống nhau.
| Tìm ở đâu | Có thể tìm thấy |
|---|---|
| Vườn hoặc công viên | Lá cây, bướm, bọ cánh cứng, vài loại hoa, lông chim |
| Nhà bếp | Cái cốc, cái dĩa, quả táo bổ đôi từ cuống xuống |
| Quanh nhà | Cửa ra vào, cửa sổ, cái ghế, quả bóng |
| Chính cơ thể mình | Đôi mắt, đôi tai, hai bàn tay đặt cạnh nhau |
Nhặt lá rụng, chụp ảnh hoặc vẽ nhanh. Về nhà, kiểm tra các "chiến lợi phẩm" bằng gương hoặc gấp giấy.
Đối xứng xoay: bông hoa và sao biển
Có những thứ đối xứng theo kiểu khác. Một bông cúc, một lát cam hay một con sao biển trông vẫn y nguyên khi ta xoay nó một chút, chứ không chỉ khi gấp đôi. Kiểu này gọi là đối xứng xoay.
- Đếm cánh hoa, hay số múi của quả cam.
- Xoay chầm chậm tranh bông hoa: đến lúc nào nó trông y hệt như cũ?
- So sánh: con bướm lộn ngược lại thì có trông giống như cũ không?
Phép so sánh này là bài luyện tư duy rất hay cho trẻ từ khoảng 7 tuổi: "Vật nào gấp đôi thì khít, vật nào xoay thì khớp, và vật nào làm được cả hai?"
Tìm cả những thứ không đối xứng
Thiên nhiên hiếm khi hoàn hảo. Chiếc lá có thể bị sâu ăn một miếng, một cánh bướm có thể rách, một bông hoa có thể thiếu một cánh. Tìm ra những chỗ khác nhau này cũng có ích không kém:
- "Chiếc lá này hai bên có giống hệt nhau không? Khác ở đâu?"
- "Trong bếp có thứ gì không đối xứng?" Ấm trà có vòi một bên, cái kéo, cái cốc có quai.
- "Mặt con có đối xứng hoàn toàn không? Soi gương xem." (Không ai có khuôn mặt đối xứng hoàn toàn.)
Nhận ra những khác biệt nhỏ rèn óc quan sát kỹ, và giúp trẻ không mặc định "gần giống" là "giống hệt".
Trong Dologi, câu đố "Tô đối xứng" đề nghị con tô nửa còn lại của bức tranh sao cho khớp qua đường trục, cùng ý tưởng với cách soi gương ở nhà nhưng trên lưới ô vuông.
Tóm lại
- Đối xứng nghĩa là hai nửa khít nhau khi gấp đôi vật ở chính giữa.
- Kiểm tra bằng cách gấp giấy hoặc dựng một chiếc gương nhỏ trên đường trục.
- Đi tìm đối xứng ngoài trời, trong bếp và quanh nhà.
- So sánh đối xứng gấp đôi với đối xứng xoay của bông hoa, và tìm cả những thứ không đối xứng.
Đọc thêm: Vẽ theo ô lưới và tô hình đối xứng: chép hình, vẽ nửa còn lại, gấp giấy để kiểm tra