"Dọn phòng đi con!" Với người lớn, đó là một việc. Với đứa trẻ năm tuổi nhìn sàn nhà la liệt ô tô, khối gỗ, bút màu, thú bông, đó là một đống bừa bộn khổng lồ, chẳng biết bắt đầu từ đâu.
Bí quyết là mỗi lần đưa một luật rõ ràng. "Đồ màu đỏ cho hết vào hộp này" là việc con làm được và làm xong được. Hơn thế, đó là bài tập phân loại: nhìn từng món, xét một đặc điểm, rồi quyết định nó thuộc về đâu. Dưới đây là vài cách biến giờ dọn dẹp thành trò chơi.
Hộp có nhãn hình
Trẻ chỉ phân loại vào hộp được khi biết món nào để đâu. Với trẻ chưa biết đọc, hãy vẽ hình lên nhãn: ô tô, khối gỗ, bút màu, thú bông. Hay hơn nữa, để con tự vẽ nhãn.
Vài chiếc hộp hay rổ đơn giản là đủ. Nhiều nhóm quá thì việc khó hơn, nên bắt đầu với ba hoặc bốn nhóm.
Năm trò chơi dọn đồ
- Đua màu. "Đầu tiên, tất cả đồ màu đỏ!" Con tìm mọi thứ màu đỏ trên sàn và cất đi. Rồi đến màu vàng, màu xanh. Mỗi lần một màu giữ cho việc dọn luôn nhỏ gọn.
- Thi với đồng hồ. Lật đồng hồ cát hoặc bật một bài hát. Hết giờ thì cất được bao nhiêu món? Lần sau thử phá kỷ lục.
- Vừa dọn vừa đếm. Trước khi bắt đầu, hỏi: "Con đoán trên sàn có mấy chiếc ô tô?" Cùng đếm từng chiếc khi cho vào hộp, rồi so với lúc đoán.
- Đổi luật. Đang dọn thì đổi luật: "Giờ chỉ nhặt đồ có bánh xe." Rồi "đồ mềm", rồi "đồ nhỏ hơn bàn tay con". Chuyển từ luật này sang luật khác khó hơn ta tưởng, và là bài tập hay cho tư duy linh hoạt.
- Đoán luật của mẹ. Bỏ ba món vào một hộp mà không nói lý do. Con nhìn, đoán luật rồi dọn tiếp. Sau đó đổi vai: con chọn một luật bí mật, bố mẹ đoán.
Khi một món đồ hợp với cả hai hộp
Sớm muộn gì con cũng giơ chiếc ô tô đỏ lên hỏi: "Cái này để với đồ màu đỏ hay với ô tô?"
Đó là câu hỏi hay, không phải rắc rối. Hãy cùng nói về nó: "Nó màu đỏ VÀ nó là ô tô. Nó thuộc cả hai nhóm." Rồi thống nhất một luật của nhà mình: có thể luật của hộp đồ chơi (ô tô để với ô tô) được ưu tiên hơn trò đua màu. Nhận ra một thứ có thể thuộc hai nhóm cùng lúc là một bước quan trọng trong phân loại.
Giữ cho việc dọn nhẹ nhàng
- Dọn cùng nhau. Nhất là với trẻ nhỏ, hãy dọn cạnh con thay vì đứng ở cửa ra lệnh.
- Ngắn thôi. Mười phút dọn là đủ. Đồng hồ cát giúp con thấy lúc nào xong.
- Cùng giờ, cùng chỗ. Dọn một chút trước bữa tối hay trước giờ ngủ thành thói quen nhanh hơn một lần tổng vệ sinh mỗi tuần.
- Ghi nhận cố gắng. "Con tìm ra hết đồ màu xanh, cả cái nằm dưới gầm ghế!"
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 3–4 | Hai, ba hộp có nhãn hình; đua màu; dọn cạnh con |
| 5–6 | Thi với đồng hồ; đếm đồ chơi khi cho vào hộp; đổi luật một lần |
| 7–8 | Đổi luật nhiều lần; đoán luật; nói về món đồ hợp với hai hộp |
| 9 trở lên | Tự sắp xếp các hộp; nghĩ ra luật mới; cả nhóm cùng dọn một góc chung |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Tư duy có câu đố "Hai vòng tròn": hai vòng tròn chồng lên nhau, mỗi vòng có một nhãn riêng. Thứ nào hợp cả hai nhãn thì đặt vào phần giữa, giống như chiếc ô tô đỏ vừa màu đỏ vừa là ô tô.
Tóm lại
- "Dọn phòng đi" là việc quá to; mỗi lần một luật rõ ràng thì con làm được.
- Nhãn hình trên hộp giúp trẻ phân loại từ khi chưa biết đọc.
- Đua màu, thi với đồng hồ, đếm và đổi luật biến việc dọn thành bài tập phân loại.
- Món đồ hợp với hai hộp là dịp để nói về chuyện thuộc hai nhóm cùng lúc.
Đọc thêm: Dạy trẻ phân loại và so sánh: kỹ năng tư duy đầu tiên