Từ lâu trước khi biết cộng số hay đọc chữ, trẻ đã biết xếp nhóm. Khối gỗ được dồn thành đống theo màu, thú đồ chơi được chia thành "con biết bay" và "con không biết bay", tất được ghép thành đôi. Phân loại và so sánh trông đơn giản, nhưng đó là nơi suy luận bắt đầu: quyết định cái gì giống, cái gì khác, và quy tắc nào gom các thứ lại với nhau.
Phân loại và so sánh dạy con điều gì
- Để ý đặc điểm. Màu, cỡ, hình dạng, làm bằng gì, dùng để làm gì.
- Nghĩ theo quy tắc. "Mấy cái này đều màu đỏ." "Mấy cái này lăn được." Một nhóm được giữ lại với nhau bằng một quy tắc.
- Suy nghĩ linh hoạt. Cùng những thứ đó có thể xếp theo nhiều cách.
- Từ ngữ để so sánh. To hơn, nhỏ hơn, nặng hơn, dài hơn, giống, khác.
- Nền móng cho toán. Đếm từng nhóm, xem nhóm nào nhiều hơn, rồi sau này đọc biểu đồ đơn giản.
Phân loại lớn dần ra sao
Mỗi trẻ đi theo nhịp riêng, nhưng việc phân loại thường phức tạp dần theo các bước như sau:
| Bước | Trông như thế nào |
|---|---|
| Một đặc điểm rõ ràng | Khối đỏ để đây, khối xanh để kia |
| Cỡ và hình dạng | To và nhỏ; tròn và vuông |
| Công dụng hay loại | Đồ để mặc, đồ để ăn, đồ để chơi |
| Hai đặc điểm một lúc | Vừa đỏ vừa tròn một nhóm; vừa xanh vừa vuông một nhóm |
| Giải thích quy tắc | "Con để mấy cái này chung vì đều có bánh xe" |
| Xếp lại lần nữa | Vẫn những đồ chơi đó, xếp theo cách khác |
Việc nhà để tập phân loại
- Quần áo. Ghép tất thành đôi, hoặc chia quần áo theo từng người trong nhà.
- Thìa dĩa. Thìa với thìa, dĩa với dĩa.
- Túi đồ đi chợ. Đồ cho vào tủ lạnh, đồ cất vào tủ bếp.
- Giờ dọn đồ chơi. Ô tô một hộp, khối gỗ một hộp, sách lên giá.
- Phân loại rác. Giấy, nhựa, thủy tinh: một quy tắc phân loại thật, có mục đích thật.
Những việc này vừa là luyện tập có ích, vừa khiến con vui vì được tin tưởng giao việc.
Trò chơi so sánh
- Giống và khác. Chọn hai đồ vật, chẳng hạn cái cốc và cái bát. Tìm ba điểm giống và ba điểm khác.
- Xếp hàng. Xếp năm đồ vật từ ngắn nhất đến dài nhất, hay từ nhỏ nhất đến to nhất. Rồi trộn lên và xếp từ đầu kia.
- Cái nào nặng hơn? Mỗi tay cầm một đồ vật. Đoán xem cái nào nặng hơn, rồi kiểm tra bằng cách so lại hoặc dùng cân nhà bếp.
- Cái nào khác loại? Đưa ra táo, chuối, quả bóng, quả lê. Cái nào không cùng nhóm? Rồi hỏi vì sao. Có thể có hơn một đáp án hay: quả bóng không ăn được, nhưng quả chuối là cái duy nhất màu vàng.
- Đoán quy tắc. Bí mật chia vài món đồ chơi thành hai nhóm. Con nhìn và đoán quy tắc. Rồi đổi vai: con chia, bố mẹ đoán.
Câu hỏi biến việc dọn dẹp thành suy nghĩ
- "Con dựa vào đâu để quyết định cái nào đi với nhau?"
- "Còn cách nào khác để xếp không?"
- "Mấy cái này giống nhau ở đâu? Khác nhau ở đâu?"
- "Cái nào không cùng nhóm, vì sao?"
- "Cái này để vào đâu? Có thể để vào cả hai nhóm không?"
Khi con xếp có vẻ sai
Đứa trẻ đặt quả bóng đỏ cạnh những quả táo có thể đang xếp theo màu, không phải theo loại. Trước khi sửa, hãy hỏi: "Con kể về nhóm này đi." Câu trả lời thường cho thấy một quy tắc hoàn toàn hợp lý, chỉ là không phải quy tắc mình nghĩ. Sau đó có thể thêm thử thách: "Con xếp sao cho đồ ăn được ở chung một chỗ nhé?"
Trong Dologi, câu đố "Kéo vào ô" cho con xếp đồ vật theo một đặc điểm, như số chấm trên xúc xắc hay số cạnh của một hình.
Tóm lại
- Phân loại và so sánh là nơi suy luận bắt đầu: giống, khác, và quy tắc nối các thứ lại với nhau.
- Phân loại lớn dần từ một đặc điểm rõ ràng lên nhiều đặc điểm, rồi đến giải thích quy tắc.
- Việc nhà như gấp quần áo, xếp thìa dĩa, dọn đồ chơi là cách luyện tập dễ dàng.
- Hỏi con đã quyết định thế nào, và tìm quy tắc của con trước khi sửa.
Đọc thêm: Tư duy logic là gì và vì sao nên rèn cho trẻ từ 4 tuổi?