Thứ Hai, nó chỉ là một hạt đậu khô cứng. Đến thứ Tư, một chiếc rễ trắng tí xíu đã nhú ra. Đến cuối tuần đã có một mầm xanh với hai lá non. Với trẻ nhỏ, được nhìn điều đó diễn ra từng ngày, trong một chiếc cốc trong không giấu gì, giống như phép màu.
Đó cũng là khoa học thật sự. Gieo hạt đậu dạy trẻ quan sát kỹ, ghi lại điều mình thấy, so sánh và giải thích: chính là các bước nhà khoa học dùng. Bài viết này hướng dẫn cách chuẩn bị và cách biến việc ngắm nhìn thành suy nghĩ.
Vì sao hạt đậu là dự án đầu tiên lý tưởng
- Nhanh. Nhiều loại đậu bắt đầu nảy mầm chỉ sau vài ngày, nên trẻ không phải chờ lâu.
- Nhìn thấy được. Trong cốc trong, trẻ thấy rễ, mầm và lá lần lượt xuất hiện.
- Thay đổi mỗi ngày, nên luôn có lý do để nhìn lại và ghi chép.
- Rẻ và đơn giản: vài hạt đậu khô trong bếp là đủ.
Cần gì và chuẩn bị thế nào
- Một chiếc cốc nhựa trong hoặc lọ thủy tinh.
- Bông gòn hoặc giấy ăn gấp lại.
- Hai ba hạt đậu khô (đậu tằm, đậu đỏ hay đậu xanh đều được).
- Một ít nước.
- Cho bông hoặc giấy ẩm vào cốc, nhét lỏng tay.
- Ấn hạt đậu vào giữa bông và thành cốc để nhìn thấy được.
- Thêm chút nước cho bông ẩm, nhưng không ngập.
- Đặt cốc ở chỗ sáng, như bậu cửa sổ, và mỗi ngày kiểm tra xem bông còn ẩm không.
Nhắc con rằng hạt đậu là để trồng, không phải để ăn, và để hạt nhỏ xa tầm tay những bé còn hay cho đồ vào miệng.
Quan sát và ghi lại mỗi ngày
Chọn một giờ cố định, ví dụ sau bữa sáng, để cùng nhau xem.
- Vẽ lại điều con thấy. Mỗi ngày một hình nhỏ, trong vở hoặc trên một dải giấy.
- Đo mầm cây. Dùng thước, hoặc đánh dấu chiều cao lên một dải giấy đặt cạnh cốc.
- Dùng từ ngữ miêu tả: "Rễ màu trắng và xoăn." "Lá vẫn còn cuộn lại."
- Dùng kính lúp nếu có, để xem những sợi lông rễ li ti.
| Ngày | Con thấy gì | Chiều cao mầm |
|---|---|---|
| 1 | Hạt đậu to hơn và nhăn nheo | Chưa có |
| 3 | Một chiếc rễ trắng nhú ra | Chưa có |
| 5 | Mầm xanh đang đội lên | Một chút |
| 8 | Hai lá đã xòe ra | Cao hơn |
Nhìn lại các hình vẽ trong một tuần cho trẻ thấy mọi thứ đã thay đổi nhiều thế nào, thường nhiều hơn con nhớ.
Thí nghiệm công bằng: sáng và tối
Khi con đã thấy một hạt đậu lớn lên, hãy thử một thí nghiệm đơn giản.
- Chuẩn bị hai cốc giống hệt nhau, cùng loại đậu, cùng lượng nước.
- Đặt một cốc ở chỗ sáng và một cốc trong tủ tối.
- Hỏi con đoán trước: "Cốc nào sẽ mọc tốt hơn? Vì sao con nghĩ vậy?"
- Quan sát và ghi lại cả hai mỗi ngày.
Hạt đậu thường vẫn có thể bắt đầu nảy mầm trong tối, vì trong hạt có sẵn chất dinh dưỡng. Nhưng mầm mọc trong tối thường nhợt nhạt, ngả vàng, và có thể mọc cao, mảnh như đang tìm ánh sáng. Hãy cùng con bàn xem vì sao.
Giải thích ý tưởng thí nghiệm công bằng: mọi thứ giống nhau chỉ trừ một điều, nên ta biết chính điều đó tạo ra khác biệt.
Nghĩ như một nhà khoa học
Nhà khoa học làm theo đúng những bước con đang luyện:
- Đặt câu hỏi: "Hạt đậu cần gì để lớn?"
- Đoán: "Con nghĩ nó cần ánh sáng."
- Quan sát và ghi lại: hình vẽ, số đo, bảng.
- So sánh: cốc ở chỗ sáng và cốc ở chỗ tối.
- Giải thích: "Cốc trong tối bị nhợt màu. Có lẽ ánh sáng giúp lá xanh lên."
Thêm một thử nghiệm đơn giản: khi mầm đã lên, xoay cốc để lá quay ra xa cửa sổ. Vài ngày sau, điều gì xảy ra?
Trong Dologi, câu đố "Xếp thứ tự" ở chủ đề Toán học nhờ con xếp những thứ như tháp hay bút chì từ thấp đến cao, cũng là việc so chiều cao con làm khi đo mầm đậu mỗi ngày.
Tóm lại
- Hạt đậu khô trong cốc trong với bông ẩm là dự án khoa học đầu tiên nhanh và dễ nhìn thấy.
- Quan sát vào cùng một giờ mỗi ngày, ghi lại bằng hình vẽ, số đo và một bảng đơn giản.
- Thử thí nghiệm công bằng với một cốc ở chỗ sáng và một cốc ở chỗ tối, nhớ đoán trước.
- Luyện các bước của nhà khoa học: hỏi, đoán, quan sát, ghi lại, so sánh, giải thích.