"Đi ba bước, rẽ trái, mở chiếc hộp." Con làm theo và cuối cùng lại đứng úp mặt vào tường. Ở đâu đó có một bước bị sai. Tìm ra nó gọi là gỡ lỗi, từ mà người lập trình dùng cho việc lần ra "con bọ" khiến chương trình chạy sai.
Gỡ lỗi là một trong những kỹ năng tư duy hữu ích nhất mà trẻ có thể luyện. Đó là so sánh điều lẽ ra phải xảy ra với điều thực sự xảy ra, kiểm tra từng bước một và sửa đúng nguyên nhân thay vì làm lại từ đầu. Và việc này có thể rất vui.
Gỡ lỗi nghĩa là gì với trẻ
Hãy giải thích thật đơn giản: "Con bọ là một chỗ sai trong lời hướng dẫn. Gỡ lỗi là tìm xem nó ở đâu rồi sửa nó."
Nói rõ với con rằng có lỗi là chuyện hoàn toàn bình thường. Ai viết hướng dẫn cũng mắc lỗi, từ đứa trẻ vẽ bản đồ kho báu tới người lớn viết chương trình máy tính. Kỹ năng không nằm ở chỗ không bao giờ sai, mà ở chỗ bình tĩnh tìm ra chỗ sai.
Trò 1: chỉ đường có "con bọ"
Đọc cho con lời chỉ đường tới một món đồ chơi được giấu, trong đó cố ý có một chỗ sai.
- Giấu một món đồ chơi nhỏ đâu đó trong phòng.
- Chỉ đường, ví dụ: "Đứng cạnh cửa. Đi thẳng bốn bước. Rẽ phải. Nhìn dưới cái gối."
- Cố ý làm sai một bước, chẳng hạn nói "rẽ phải" trong khi đúng ra là "rẽ trái".
- Khi con không tìm thấy đồ chơi, hỏi: "Con nghĩ bước nào sai?"
Để con quay về điểm xuất phát và làm lại thật chậm từng bước, để ý xem từ chỗ nào mọi thứ bắt đầu không hợp lý. Tìm được con bọ rồi thì con sửa lại và tìm ra món đồ chơi.
Trò 2: nếp sinh hoạt bị đảo thứ tự
Những việc quen thuộc hằng ngày rất hợp để bắt lỗi, vì con biết rõ điều gì lẽ ra phải xảy ra:
- "Đi giày vào, rồi đi tất."
- "Đánh răng, rồi bóp kem lên bàn chải."
- "Ăn ngũ cốc, rồi rót sữa."
Đọc to các bước và để con phát hiện chỗ có vấn đề. Rồi đề nghị con sửa lại và giải thích vì sao thứ tự mới thì đúng. Những con bọ ngớ ngẩn làm trẻ bật cười, và tiếng cười giữ cho con hứng thú.
Trò 3: mũi tên trên lưới
Vẽ một lưới ô vuông nhỏ (4 x 4 là đủ) có ô xuất phát và một ngôi sao.
- Viết một đường đi bằng mũi tên: phải, phải, xuống, phải, xuống.
- Cài một mũi tên sai vào đường đi.
- Con dò theo các mũi tên bằng ngón tay hoặc một món đồ chơi nhỏ, và tìm ra chỗ bị lệch hướng.
Trẻ lớn hơn có thể tự viết đường mũi tên cho bố mẹ, có hoặc không giấu một con bọ. Bố mẹ có tìm ra không?
Cách tìm lỗi theo từng bước
Dạy con một cách làm đơn giản dùng được cho mọi lỗi:
| Bước | Câu cần hỏi |
|---|---|
| 1. Lẽ ra phải ra sao? | "Mình lẽ ra phải tới đâu?" |
| 2. Thực tế ra sao? | "Mình đã tới đâu?" |
| 3. Đi lại từng bước | "Sau bước này, mọi thứ còn đúng không?" |
| 4. Tìm bước sai đầu tiên | "Đây là chỗ bắt đầu sai." |
| 5. Sửa một thứ rồi thử lại | "Giờ thì được chưa?" |
Ý then chốt là tìm ra bước đầu tiên mà mọi thứ bắt đầu sai, thay vì đoán mò hay đổi hết mọi thứ cùng lúc. Sửa một thứ rồi thử lại cho biết cách sửa đó có hiệu quả không.
Là con bọ, không phải thất bại
Gỡ lỗi thay đổi cảm giác của trẻ về chuyện làm sai. Khi có gì đó không chạy, câu hỏi trở thành "con bọ nằm ở đâu?" thay vì "con dở quá".
- Dùng từ "con bọ" một cách nhẹ nhàng, vui vẻ: "Ồ, có con bọ ở đâu đây rồi. Mình cùng tìm nhé!"
- Khen cả quá trình tìm, chứ không chỉ khen lúc sửa xong: "Con đã kiểm tra từng bước rất cẩn thận."
- Kể về con bọ của chính mình: "Mẹ viết danh sách đi chợ sai thứ tự, nên phải đi vòng siêu thị hai lần."
Trong Dologi, câu đố "Gỡ bánh răng kẹt" cho xem một cụm bánh răng không quay được, và con tìm xem cần bỏ bánh răng nào để những bánh còn lại quay trở lại: một việc gỡ lỗi nhỏ, giải được nhờ tìm ra vấn đề thật sự nằm ở đâu.
Tóm lại
- Gỡ lỗi là tìm ra bước khiến lời hướng dẫn bị sai, rồi sửa nó.
- Chơi trò "tìm chỗ sai" với lời chỉ đường, nếp sinh hoạt và đường đi bằng mũi tên.
- Dạy con một cách làm: so điều lẽ ra phải xảy ra với điều đã xảy ra, đi từng bước, tìm bước sai đầu tiên, sửa một thứ rồi thử lại.
- Coi lỗi sai là con bọ cần tìm, để con giữ được bình tĩnh và tò mò.
Đọc thêm: Vòng lặp và điều kiện cho trẻ: học qua nhảy dây và bài hát