Con nhìn câu đố đã mấy phút, bút chì đứng yên. Bố mẹ thấy ngay lời giải, và câu "con làm thế này này" đã ở đầu lưỡi. Nói luôn thì nhanh, con hết bí. Nhưng con cũng mất đúng phần đáng giá nhất: tự tìm ra. Bài này giới thiệu một cái thang năm bậc gợi ý, đi từ nhẹ nhất đến mạnh nhất. Mỗi lần chỉ lên một bậc, và chỉ lên khi con thật sự cần.
Vì sao không nên nói luôn đáp án
- Con học cách chờ người khác giải. Nếu mỗi lần bí đều có người làm hộ, lần sau con sẽ dừng sớm hơn.
- Đáp án không mang theo cách nghĩ. Biết "đáp án là 7" không giúp con giải bài tương tự ngày mai.
- Cảm giác tự tìm ra là động lực lớn. Một bài khó tự giải được thường làm con muốn thử bài tiếp theo.
Gợi ý không phải là để con khổ sở. Mục tiêu là giúp vừa đủ để con tự đi bước tiếp theo.
Trước khi gợi ý: chờ đủ lâu
Nhiều khi con không bí, con chỉ đang nghĩ. Trước khi nói gì:
- Đếm thầm đến mười sau khi thấy con dừng lại.
- Nhìn xem con có đang làm gì không: đếm thầm, chỉ tay, thử vẽ ra nháp. Đó là dấu hiệu con vẫn đang nghĩ.
- Hỏi con có muốn gợi ý không. "Con muốn tự nghĩ thêm hay muốn bố mẹ gợi ý một chút?" Để con quyết.
Giữa hai bậc cũng vậy: sau mỗi gợi ý, chờ con thử ít nhất một lần rồi mới tính lên bậc sau.
Thang năm bậc gợi ý
| Bậc | Việc bố mẹ làm | Câu nói mẫu |
|---|---|---|
| 1 | Hỏi con đã thử gì | "Con đã thử cách nào rồi? Kể bố mẹ nghe." |
| 2 | Nhắc lại luật, đọc lại đề cùng con | "Đề bảo mình tìm gì nhỉ? Luật của trò này là gì?" |
| 3 | Chỉ chỗ chắc chắn để bắt đầu | "Ô nào con biết chắc chắn rồi? Bắt đầu từ ô đó xem." |
| 4 | Đưa một bài nhỏ hơn cùng dạng | "Nếu chỉ có ba quả thay vì mười hai quả thì sao?" |
| 5 | Làm mẫu một bước, rồi trả lại cho con | "Bố mẹ làm bước đầu nhé. Bước tiếp theo con làm." |
Bậc 1: hỏi con đã thử gì
Khi kể lại, con thường tự nhận ra chỗ mình bỏ sót. Bậc này còn cho bố mẹ biết con kẹt ở đâu, để gợi ý đúng chỗ. Chỉ nghe, chưa sửa.
Bậc 2: nhắc lại luật
Rất nhiều lần "bí" là do hiểu sai đề: đọc lướt, quên một điều kiện, nhầm "nhiều hơn" thành "ít hơn". Cùng con đọc lại từng câu, hoặc nhờ con nói lại đề bằng lời của mình.
Bậc 3: chỉ chỗ chắc chắn để bắt đầu
Nhiều câu đố có một chỗ dễ hơn hẳn: ô chỉ có một khả năng, mảnh ghép có góc vuông, phần đã biết của bài toán. Bố mẹ không nói chỗ đó điền gì, chỉ gợi ý nhìn vào đâu.
Bậc 4: bài nhỏ hơn cùng dạng
Khi con rối vì bài quá lớn, thu nhỏ nó lại: ít số hơn, ít ô hơn, số tròn hơn. Con giải bản nhỏ, rồi tự áp dụng cách đó cho bài thật.
Bậc 5: làm mẫu một bước
Nếu bốn bậc trước chưa đủ, bố mẹ làm mẫu một bước, nói to mình đang nghĩ gì, rồi dừng lại và trả bút cho con. Đừng làm hết. Bước tiếp theo vẫn là của con.
Sau khi con giải xong
- Hỏi con đã làm thế nào. "Con tìm ra bằng cách nào?" Kể lại giúp con nhớ cách giải.
- Khen đúng việc con làm. "Con bắt đầu từ ô chắc chắn, hay đấy." Tránh khen chung chung.
- Thử một bài cùng dạng. Để con dùng lại cách vừa tìm, lần này cần ít gợi ý hơn.
- Không sao nếu hôm nay chưa giải được. Có bài để mai quay lại, đầu óc tỉnh táo hơn thì dễ hơn.
Trong Dologi, nút gợi ý của mỗi câu đố cũng đi theo bậc: mỗi lần bấm chỉ mở thêm một gợi ý, nên con có thể tự chọn mình cần giúp đến đâu.
Tóm lại
- Đừng nói luôn đáp án; chờ đủ lâu và hỏi con có muốn gợi ý không.
- Lên từng bậc: hỏi con đã thử gì, nhắc luật, chỉ chỗ bắt đầu, đưa bài nhỏ hơn, cuối cùng mới làm mẫu một bước.
- Sau mỗi bậc, để con thử ít nhất một lần.
- Giải xong thì hỏi con làm thế nào, khen cụ thể, và thử thêm một bài cùng dạng.
Đọc thêm: Con hay nói "con không biết": giúp trẻ dám thử trả lời