Con xếp một tháp cốc giấy. Tháp lắc lư, nghiêng rồi đổ ụp. "Không được!" Rồi sau một lúc: "Hay con để mấy cái to ở dưới?" Khoảnh khắc biến thất bại thành ý mới ấy chính là cốt lõi trong cách làm việc của kỹ sư, nhà thiết kế và người chế tạo.
Người làm ra đồ vật hiếm khi làm đúng ngay lần đầu. Họ làm thử, xem chỗ nào hỏng, sửa rồi thử lại. Trẻ có thể học cách nghĩ này qua những thử thách xây dựng đơn giản ở nhà, và nó giúp ích cho con nhiều hơn chuyện xếp hình: với bài tập, trò chơi và các vấn đề hằng ngày.
Vòng lặp làm thử, kiểm tra, cải tiến
Vòng lặp có bốn bước đơn giản:
- Lên kế hoạch một chút. "Mình sẽ làm gì? Nó có thể hoạt động thế nào?"
- Làm và thử. Làm nhanh một bản đầu tiên. Không cần đẹp.
- Kiểm tra và để ý. Có được không? Chỗ nào hỏng, hỏng ở đâu?
- Đổi một thứ rồi thử lại. Sau đó kiểm tra lần nữa.
Mục tiêu không phải làm đúng ngay lần đầu. Mục tiêu là mỗi lần thử tốt hơn lần trước một chút, và con giải thích được vì sao.
Thử thách xây tháp giấy cao nhất
Thử thách quen thuộc này chỉ cần vài tờ giấy, băng dính và kéo an toàn cho trẻ.
- Đặt thử thách: "Xây tháp cao nhất có thể, tự đứng được trong mười giây."
- Giới hạn thời gian cho mỗi lần thử, chẳng hạn mười phút.
- Đo mỗi tháp bằng thước dây, thước kẻ hoặc gang tay.
- Ghi lại từng lần thử vào một bảng đơn giản.
| Lần thử | Đã đổi gì | Chiều cao | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|---|---|
| 1 | Dán các tờ giấy phẳng vào nhau | Thấp | Đổ ngay lập tức |
| 2 | Cuộn giấy thành ống | Cao hơn | Nghiêng sang một bên |
| 3 | Chân rộng hơn với ba ống | Cao nhất | Đứng được mười giây |
Nhìn lại bảng giúp trẻ thấy mình tiến bộ: "Cuộn giấy lại làm tháp chắc hơn!"
Tìm ra vì sao bị hỏng
Khi thứ gì đó đổ hay gãy, hãy giúp con làm thám tử:
- "Bắt đầu hỏng từ chỗ nào?" Ở chân? Ở giữa? Ở chỗ nối?
- "Con nghĩ vì sao lại thế?" Nặng quá ở trên? Chân hẹp? Chỗ nối yếu?
- "Lần sau mình thử gì?" Để con tự chọn.
Một mẹo hữu ích cho trẻ khoảng 7 tuổi trở lên: mỗi lần chỉ đổi một thứ. Nếu đổi ba thứ một lúc mà được, mình sẽ không biết thay đổi nào đã giúp.
Thêm vài thử thách xây dựng
- Cây cầu giấy: làm cầu nối giữa hai quyển sách chịu được càng nhiều đồng xu càng tốt.
- Thuyền giấy bạc: gấp giấy bạc thành thuyền, xem chở được bao nhiêu viên bi hay đồng xu trước khi chìm.
- Máy bay giấy: thử các cách gấp khác nhau. Cái nào bay xa nhất? Cái nào bay thẳng nhất?
- Cầu trượt cho ô tô đồ chơi: dựng dốc bằng sách và bìa. Làm sao để xe lăn xa hơn?
Giữ an toàn đơn giản: kéo an toàn cho trẻ, đồ nhỏ chỉ dùng với trẻ không còn cho đồ vào miệng, và có người lớn ở gần.
Lỗi là thông tin có ích
Cách người lớn nói về thất bại ảnh hưởng tới cảm nhận của trẻ về nó.
- Hỏi "Mình học được gì từ lần này?" thay vì "Ôi không".
- Khen sự tiến bộ: "Tháp thứ hai của con vững hơn tháp đầu nhiều. Con đã đổi gì?"
- Cho con thấy bố mẹ cũng làm lại: "Lần đầu bố mẹ làm bánh bị khô, nên lần này cho thêm sữa."
- Biết lúc dừng. Nếu con bực quá, nghỉ một lúc rồi quay lại sau.
Trong Dologi, câu trả lời chưa đúng được báo bằng lời "thử lại" nhẹ nhàng chứ không phải màu đỏ, và ở những câu đố con xếp lệnh mũi tên cho ô tô chạy, lần chạy thử cho thấy đúng chỗ xe húc tường, để con sửa bước đó rồi chạy lại.
Tóm lại
- Người chế tạo và nhà thiết kế làm thử, kiểm tra và cải tiến; trẻ cũng học được vòng lặp này.
- Thử thách tháp giấy cao nhất là cách luyện đơn giản, kèm một bảng ghi lại từng lần thử.
- Giúp con tìm ra vì sao bị hỏng, và mỗi lần chỉ đổi một thứ.
- Coi lỗi là thông tin, khen sự tiến bộ, và cho con thấy bố mẹ cũng làm lại.
Đọc thêm: Con hay nản khi gặp bài khó: giúp trẻ kiên trì và không sợ sai