Con mới bốn năm tuổi, chưa biết đọc, cũng chưa dùng chuột. Vậy mà bố mẹ vẫn nghe nói "lập trình nên học từ sớm". Liệu có làm được gì ở tuổi này không?
Có, nhưng không phải trên máy. Ở tuổi này, những ý tưởng nền của lập trình (làm theo thứ tự, lặp lại, chọn theo điều kiện, tìm chỗ sai) học tốt nhất bằng cơ thể, đồ vật và giọng nói. Bài này gợi ý bốn trò chơi vài phút, không cần chữ, không cần màn hình.
Vì sao chưa cần màn hình
Trẻ 4–5 tuổi học bằng cách chạm, bước, nhìn và nói. Đi ba bước rồi rẽ trái là một "chương trình" con cảm nhận được bằng chân. Xếp ba tấm thẻ tranh theo thứ tự là con đang viết các bước bằng hình. Những trải nghiệm thật này giúp ý tưởng in sâu hơn là bấm trên màn hình.
Không có màn hình cũng có nghĩa là bố mẹ ở ngay cạnh, cùng cười khi "chương trình" chạy sai. Với trẻ nhỏ, chơi cùng người thân là phần quan trọng nhất.
Đi theo mũi tên trên sàn
Dán vài tờ giấy có vẽ mũi tên (hoặc mũi tên bằng băng dính) thành một đường trên sàn, cuối đường đặt một món đồ chơi hay một "kho báu". Con bước theo từng mũi tên: mũi tên chỉ tới thì bước tới, chỉ sang thì quay sang rồi bước.
- Lần đầu: ba bốn mũi tên thẳng một hàng.
- Khó hơn: thêm một chỗ rẽ, hay để con tự xếp mũi tên cho bố mẹ đi theo.
- Đổi vai: bố mẹ làm "rô-bốt" chỉ bước đúng theo mũi tên con xếp. Xếp thiếu một mũi tên là rô-bốt dừng giữa đường, thế là cả nhà cùng tìm chỗ thiếu.
Trò này là bản bằng cơ thể của việc viết lệnh: mỗi mũi tên là một bước, đúng thứ tự thì tới đích.
Xếp thẻ tranh theo thứ tự
Vẽ hay chụp ba bốn việc quen buổi sáng thành thẻ: thức dậy, đánh răng, ăn sáng, đi giày. Trộn lên và nhờ con xếp lại. Hỏi "nếu đi giày trước khi mặc quần thì sao?" để con thấy vì sao thứ tự quan trọng.
Có thể làm thêm bộ thẻ cho việc khác: rửa tay, trồng hạt đậu, làm bánh mì kẹp. Khi con quen, cố ý xếp sai một thẻ và để con tìm ra. Đó là "gỡ lỗi", việc người lập trình làm hằng ngày.
Bài hát có đoạn lặp và thẻ màu
Lặp lại. Nhiều bài hát thiếu nhi có đoạn lặp đi lặp lại. Hát cùng con rồi hỏi "đoạn nào mình hát lại?". Sau đó nghĩ ra một điệu nhảy ngắn: vỗ tay, vỗ tay, nhảy. Giơ ba ngón tay và nói "làm điệu này ba lần" thay vì nói lại cả điệu ba lần: con đang gặp ý tưởng vòng lặp, cách nói ngắn cho việc làm nhiều lần.
Nếu… thì… Giơ thẻ màu và đặt luật: "Nếu thẻ đỏ thì ngồi xuống, nếu thẻ xanh thì đứng lên." Đổi thẻ thật nhanh cho vui, rồi để con tự đặt luật cho bố mẹ làm theo. Trò này luyện ý tưởng điều kiện: làm gì tùy vào điều mình thấy. Ở tuổi này chỉ cần hai luật, đừng thêm quá nhiều một lúc.
Chơi bao lâu và nói gì với con
- Vài phút mỗi lần. Năm mười phút là đủ, dừng khi con còn vui.
- Dùng từ đơn giản. "Bước", "lặp lại", "nếu", "chỗ sai", "sửa" là đủ; chưa cần từ "thuật toán".
- Khen cách con nghĩ. "Con tìm ra mũi tên bị thiếu rồi!" có ích hơn "con giỏi quá".
- Không ép. Con chán thì đổi trò hay để hôm khác. Mỗi trẻ một khác, có trẻ thích trò bằng chân, có trẻ thích thẻ tranh.
Khi con muốn thử trên màn hình, câu đố "Lái xe" trong Dologi cho con xếp các mũi tên để chiếc xe nhặt sao mà không đâm vào tường, rất gần với trò đi theo mũi tên trên sàn.
Tóm lại
- Trẻ 4–5 tuổi làm quen với lập trình tốt nhất bằng cơ thể, đồ vật và giọng nói, chưa cần màn hình.
- Đi theo mũi tên, xếp thẻ tranh, hát có đoạn lặp và trò "nếu… thì…" là bốn chỗ bắt đầu dễ.
- Mỗi lần vài phút, chơi cùng con, dùng từ đơn giản.
- Chỗ sai là phần vui nhất: cùng con tìm và sửa.
Đọc thêm: Tư duy máy tính là gì? Bốn kỹ năng con dùng cả khi không có máy