Một tờ giấy, sáu nếp gấp và một cái vẩy cổ tay. Ít món đồ chơi nào làm nhanh đến thế, và cũng ít món nào khiến con nói "cho con thử lại" nhiều đến thế.
Thi máy bay giấy không chỉ là ném. Gấp giấy rèn đôi tay cẩn thận và con mắt nhìn sự đối xứng, đo quãng bay đưa con số vào cuộc, còn việc cải tiến máy bay dạy một thói quen mà người chế tạo dùng mỗi ngày: đổi một thứ, thử lại, rồi so sánh.
Kiểu mũi tên quen thuộc trong sáu nếp gấp
Dùng một tờ giấy hình chữ nhật bình thường.
- Gấp đôi tờ giấy theo chiều dọc rồi mở ra. Nếp này là đường giữa.
- Gấp hai góc trên vào sao cho chúng gặp nhau ở đường giữa.
- Gấp hai cạnh xiên vào đường giữa thêm một lần nữa. Lúc này mũi máy bay dài và nhọn.
- Gấp đôi cả chiếc máy bay theo đường giữa, các phần vừa gấp nằm ở bên trong.
- Gấp một cánh xuống sao cho mép cánh nằm dọc theo mép dưới của thân. Lật máy bay lại và làm y như vậy ở bên kia.
- Nâng hai cánh lên cho nằm ngang.
Hai thói quen tạo ra khác biệt lớn: so cho các mép trùng nhau rồi mới miết, và miết móng tay dọc theo từng nếp gấp.
Hai bên phải giống nhau
Đường giữa là một trục đối xứng. Nếp gấp nào ở bên trái cũng có một nếp sinh đôi ở bên phải. Nhờ con kiểm tra trước lần ném đầu tiên:
- Hai cánh có cùng cỡ và cùng hình dạng không?
- Nhìn từ phía sau, hai cánh có nghiêng như nhau không?
Chiếc máy bay có một cánh to hơn hoặc thấp hơn cánh kia thường bay lệch về một bên. Khi chuyện đó xảy ra, đừng sửa ngay. Hãy hỏi: "Nó rẽ về bên nào? Hai cánh khác nhau ở chỗ nào?" Chiếc máy bay tự trở thành bài kiểm tra tính đối xứng.
Thi bay xa cho công bằng
- Dán băng dính làm vạch ném. Mũi chân đứng sau vạch.
- Ném nhẹ và ngang, như đang đẩy máy bay lên một cái kệ. Ném mạnh thường chỉ khiến máy bay lộn vòng hoặc chúi mũi.
- Đo từ vạch đến chỗ máy bay chạm sàn lần đầu, không đo đến chỗ nó trượt tới sau đó.
- Mỗi máy bay được bay ba lượt, vì không lần ném nào giống lần nào.
Đếm quãng bay bằng bước chân, gót chân này chạm mũi chân kia, hoặc trải một chiếc thước dây trên sàn. Ghi lại ba lượt bay và khoanh tròn lượt xa nhất.
Khi máy bay bay không như ý
| Máy bay làm gì | Nên thử gì |
|---|---|
| Chúi mũi xuống | Bẻ mép sau của cả hai cánh lên vài mi-li-mét |
| Vọt lên dốc, khựng lại rồi rơi | Vuốt phẳng hai mép vừa bẻ, hoặc ném nhẹ hơn |
| Bay lệch về một bên | Nhìn hai cánh từ phía sau và chỉnh cho giống nhau |
| Lắc lư | Miết lại mọi nếp gấp và nâng hai cánh thành hình chữ V thật nông |
Chỉ đổi một chỗ nhỏ, rồi bay ba lượt trước khi kết luận nó có giúp ích không.
Tìm cách gấp tốt hơn
Giờ gấp chiếc thứ hai từ cùng loại giấy và chỉ đổi đúng một thứ.
| Thứ được đổi | Câu hỏi nên hỏi trước |
|---|---|
| Mũi tù: trước bước 4, gấp ngược đầu mũi lại một đoạn rộng bằng hai ngón tay | Chiếc ngắn hơn có bay xa bằng không? |
| Kẹp một chiếc kẹp giấy ở mũi | Mũi nặng hơn thì có lợi hay có hại? |
| Nửa tờ giấy thay cho cả tờ | Máy bay nhỏ hơn có bay xa bằng không? |
| Gấp đầu cánh lên một đoạn rộng bằng một ngón tay | Máy bay có bay thẳng hơn không? |
Cho cả hai chiếc bay ba lượt rồi đặt kết quả cạnh nhau.
| Máy bay | Lượt 1 | Lượt 2 | Lượt 3 |
|---|---|---|---|
| Mũi nhọn | 9 bước | 12 bước | 11 bước |
| Mũi tù | 8 bước | 8 bước | 9 bước |
- Chiếc nào có lượt bay xa nhất?
- Chiếc nào lần nào cũng bay gần như cùng một quãng?
- Nếu chỉ được ném một lần và cần bay tới 8 bước, con sẽ chọn chiếc nào?
Câu cuối không có một đáp án đúng duy nhất, và chính vì thế nó đáng để trò chuyện: chiếc bay xa nhất chưa chắc là chiếc đáng tin nhất.
| Tuổi ước chừng | Nên thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Gấp hai góc vào đường giữa với sự giúp đỡ; ném rồi xem chiếc nào đáp xa hơn |
| 6–7 | Tự gấp kiểu mũi tên theo các bước; đếm quãng bay bằng bước chân |
| 8–9 | Ghi ba lượt bay của mỗi chiếc vào bảng; sửa lỗi chúi mũi hay bay lệch bằng một thay đổi nhỏ |
| Từ 10 | Tự nghĩ một kiểu gấp và vẽ các bước gấp cho người khác làm theo; so sánh số trung bình |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Gấp giấy, đục lỗ" ở chủ đề Không gian cho thấy một tờ giấy được gấp từng bước rồi đục lỗ, và con chọn xem tờ giấy trông thế nào khi mở ra. Cũng là kỹ năng hình dung một nếp gấp trước khi gấp.
Tóm lại
- Sáu nếp gấp là có một chiếc máy bay mũi tên; mép trùng nhau và nếp miết sắc là quan trọng nhất.
- Đường giữa là trục đối xứng: hai bên phải giống nhau, nếu không máy bay sẽ bay lệch.
- Cuộc thi công bằng có một vạch ném, ném nhẹ và ngang, mỗi chiếc ba lượt, đo đến chỗ chạm sàn đầu tiên.
- Mỗi lần chỉ đổi một nếp gấp và để con số cho biết nó có giúp ích không.
Đọc thêm: Làm thử, xem lỗi, sửa: dạy trẻ cách nghĩ của người chế tạo